I CSK 163/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Mariusz Załucki
18 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A.R.
z udziałem C.C.
o wpis do księgi wieczystej,
na skutek skargi kasacyjnej A.R.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu
z 15 lipca 2025 r., II Ca 133/25,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
I CSK 163/26
2
UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni A.R. wywiodła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego w Opolu z 15 lipca 2025 r., wydanego w sprawie z udziałem C.C. o
wpis do księgi wieczystej.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżąca
powołała się na występowanie w sprawie następującego zagadnienia prawnego:
Czy prawomocny wyrok o zmianie prawa dożywocia na dożywotnią rentę
stanowi podstawę do wykreślenia z działu III księgi wieczystej prawa dożywocia?
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Pośród licznych cech istotnego zagadnienia prawnego jako podstawy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy wyróżnić jego doniosły
charakter z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy oraz brak rozwiązania
przedstawianego problemu w świetle dotychczasowego orzecznictwa. Wyjaśnienie
zagadnienia powinno bowiem przyczynić się do rozwoju prawa (zob. np.
postanowienia SN: z 4 marca 2026 r., I CSK 1784/25; z 21 listopada 2025 r., I CSK
3626/24; z 13 sierpnia 2025 r., I CSK 581/25; z 22 maja 2025 r., I CSK 2201/24; z
26 października 2023 r., I CSK 76/23; z 20 października 2023 r., I CSK 1374/23; z 3
października 2023 r., I CSK 2591/23; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22; z 18
sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22; z 2 sierpnia 2023 r., I CSK 6585/22).
Zagadnienie przedstawione przez skarżącą nie odpowiada tej
charakterystyce. W piśmiennictwie przeważa ugruntowany już pogląd, że skoro
ustanowienie renty jest jedynie zmianą treści prawa dożywocia, samo prawo zaś
nie wygasa, to nawet zamiana prawa dożywocia w całości na rentę nie stanowi
podstawy do wykreślenia wpisu tego prawa z księgi wieczystej. Tożsame
stanowisko wyraził również Sąd Najwyższy w postanowieniu z 2 lipca 2024 r., III
CZP 4/24, OSNC 2025, nr 4, poz. 45: Wyrok o zamianie prawa dożywocia na
dożywotnią rentę nie stanowi podstawy do wykreślenia z działu III księgi wieczystej
prawa dożywocia, ponieważ zamiana na rentę części albo całości uprawnień
I CSK 163/26
3
składających się na dożywocie nie powoduje wygaśnięcia tego prawa, a jedynie
zmianę treści prawa dożywocia.
Brak wydania uchwały przez Sąd Najwyższy nie może w tej sytuacji być
przesłanką wskazującą na jurysdykcyjną nowość przedstawionego zagadnienia.
Podjęcie uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne stanowi, ze względu na jej
wiążący charakter (art. 390 § 2 k.p.c.), wyjątek od zasady samodzielnego
rozstrzygania sprawy przez sąd właściwy. Z tego względu uzasadniona jest ścisła
wykładnia przesłanek stosowania art. 390 k.p.c. (zob. m.in. postanowienie SN z 29
października 2025 r., III CZP 148/22; wyrok SN z 27 września 2023 r., I USKP
30/23 oraz postanowienie z 6 kwietnia 2023 r., III CZP 105/22). Niewypełnienie tych
przesłanek skutkuje zaś niemożnością podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy,
czyli brakiem związania treścią uchwały konkretnego składu sędziowskiego,
kierującego pytanie do Sądu Najwyższego w konkretnej sprawie, na kanwie której
pytanie zostało sformułowane.
Jednakże tezy wyrażone przez Sąd Najwyższy podczas rozpoznawania
zagadnień prawnych, niezależnie od tego, czy rozpoznanie sprawy zakończyło się
wydaniem uchwały czy też postanowienia mogą i powinny być pomocne przy
dokonywaniu wykładni prawa przez sądy powszechne i prowadzić do ujednolicania
orzecznictwa w skali kraju. Różnica polega jedynie na tym, że nie mają one
wiążącego charakteru. W tym przypadku zatem nie tylko Sąd Najwyższy wyraził już
stanowisko dotyczące przedstawionego zagadnienia, ale też oparł je na poglądzie
niekwestionowanym szerzej ani w doktrynie, ani w judykaturze.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania.
Mariusz Załucki
[SOP]
I CSK 163/26
4
