I CSK 1517/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
26 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Z.J.
z udziałem R.S.
o stwierdzenie zasiedzenia,
na skutek skargi kasacyjnej R.S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej
z 16 stycznia 2024 r., II Ca 1121/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II.
zasądza
od
R.S.
na
rzecz
Z.J.
1 350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia zobowiązanemu niniejszego postanowienia do dnia
zapłaty.
A.W.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 24 sierpnia 2023 r. Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej
stwierdził, że wnioskodawczyni Z.J. nabyła przez zasiedzenie z dniem
12 kwietnia 2018 r. prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w gminie
I CSK 1517/24
2
J., obręb ewidencyjny G., stanowiącej działkę o numerze […]
o powierzchni […] ha, która odpowiada działce pgr. […], dla której Sąd Rejonowy w
Bielsku-Białej VII Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze
[…] w sposób bliżej opisany (pkt 1), a także rozliczył między uczestnikami koszty
postępowania (pkt 2 i 3).
Postanowieniem z 16 stycznia 2024 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił
apelację uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej (pkt 1)
i zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni koszty postępowania
apelacyjnego (pkt 2).
Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł uczestnik,
wskazując, że zasługuje ona na przyjęcie do rozpoznania, gdyż w sprawie
występują następujące istotne zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), które
sformułował w formie następujących pytań:
- czy za posiadacza samoistnego może zostać uznana osoba, która ogranicza
swoje czynności dotyczące nieruchomości objętej wnioskiem o zasiedzenie
do wykonywania prac polowych oraz chowu inwentarza, nie wykonując żadnych
czynności formalnych lub administracyjnych z tym związanych, w tym o charakterze
przy sporządzającym (brak okazywania władztwa w stosunku do organów
administracji publicznej) oraz nie wykonujących żadnych trwałych zmian na terenie
nieruchomości, typu grodzenie lub dzielenie,
- czy na etapie ustalania, czy posiadanie nieruchomości może być uznane
za samoistne, powinna być stosowana zasada nakazująca rozstrzyganie
wątpliwości na korzyść właściciela z uwagi na bieg okresu zasiedzenia
nieruchomości,
- czy zasiedzenie jest dopuszczalne w sytuacji, gdy właściciel interesuje się
nieruchomością, w tym poprzez regulowanie spraw spadkowych, opłacanie
należności publicznoprawnych i okazjonalne przyjazdy na nieruchomość.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 1517/24
3
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do
zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia
prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek do czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych
sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga
kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego
wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno,
przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się
w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń
(zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN:
z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02;
z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08).
Redakcja pytań ujętych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania oraz przytoczenie zawartych w uzasadnieniu argumentów,
wzbogaconych powołaniem się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, sprowadza się
w istocie do zakwestionowania oceny wyrażonej przez Sądy meriti
poczynionej na podstawie konkretnych ustaleń faktycznych w sprawie.
Bezpośrednio prowadzi to do wniosku, że postawione przez skarżącego pytania
zawężały abstrakcyjny zakres istotnego zagadnienia prawnego, co umożliwiłoby
skarżącemu uzyskanie kazuistycznego rozstrzygnięcia sytuacji prawnej
zachodzącej między stronami, a tym samym pozostawałoby w sprzeczności z rolą
I CSK 1517/24
4
Sądu Najwyższego (por.: postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2023 r.,
I CSK 4784/22, niepubl.).
Skarżący nie podał przy tym żadnych argumentów wskazujących na
rozbieżne oceny prawne w odniesieniu do przedstawionych problemów. Nie podjął
się również skutecznej próby wykazania, że owe zagadnienia nie zostały
przesądzone w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie ich może mieć
znaczenie podczas rozstrzygania innych podobnych spraw, przyczyniając się do
rozwoju prawa.
Motywy pisemne przedstawione zarówno przez Sąd pierwszej, jak i drugiej
instancji, obejmujące ustalenia faktyczne, stanowiące podstawę do rozważań
prawnych decydujących o kształcie wydanego rozstrzygnięcia, uwydatniły przede
wszystkim okoliczności służące do zakwalifikowania czynności podejmowanych
przez wnioskodawczynię jako odpowiadających elementowi tzw. władztwa (corpus),
czyli związku posiadacza z rzeczą. Sądu obu instancji wyczerpująco zbadały
poszczególne okoliczności, z których dobitnie wynikało, że mimo świadomości
braku przysługiwania własności działki nr […], wnioskodawczyni chronicznie
podejmowała decyzje dotyczące przedmiotu zasiedzenia potwierdzające pełną
chęć władania i korzystania z nieruchomości. Czyniła to zresztą w jawny dla
otoczenia sposób tak, aby otoczenie stykające się z wnioskodawczynią
bezpośrednio i pośrednio, było przekonane o tym, że to właśnie jej należy
przypisywać pełne władztwo nad działką nr […]. Ponadto wnioskodawczyni nie była
w żaden sposób ograniczona w swoim trwałym władztwie.
Owo niezakłócone władztwo, polegające na niewątpliwym decydowaniu
o zagospodarowaniu i uprawie przedmiotowej działki, było klarowne w stosunkach
sąsiedzkich i rolnych dla wszystkich, którzy pomagali wnioskodawczyni w uprawie
roli – to wyłącznie wnioskodawczyni była osobą w pełni decyzyjną w zakresie aktów
władania ziemią w tej części manifestowanych na zewnątrz (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2022 r., I CSK 4118/22; z 30 września 2010 r.,
I CSK 586/09). Jednocześnie skarżącemu umknęło, że wnioskodawczyni dokonała
wygrodzenia odpowiedniej części terenu, co znalazło swój wydźwięk
w przedstawionych przez Sądy motywach. Bez znaczenia pozostaje w odniesieniu
I CSK 1517/24
5
do przejawów manifestacji – o której Sąd Najwyższy wspominał wyżej – rzekomy
brak podjęcia czynności formalnych, co do których skarżący w sumie nie wyjaśnił,
jaką dokładnie formę miałyby one przybierać.
Dodać przy tym należy, że rozważania Sądów meriti odpowiadają wymogom
rozważenia okoliczności, o których wspomniał Sąd Najwyższy w postanowieniu
z 25 marca 2011 r., IV CK 1/11, w którym wskazał, że ustalenie in concreto
istnienia i treści zamiaru władania rzeczą dla siebie, z wszystkimi odcieniami woli,
wymaga uwzględnienia nie tylko zewnętrznych, zamanifestowanych przejawów
posiadania, lecz również dalszych faktów, chociażby takich jak wypowiedzi
posiadacza wobec otoczenia czy wystąpienia wobec organów. Jednocześnie sens
sformułowanego przez skarżącego pytania, obejmującego możliwość zasiedzenia
w przypadku, gdy skarżący sporadycznie interesował się nieruchomością, zostaje
podważony przez skuteczne wykazanie przez wnioskodawczynię, że wykonywała
ona takie czynności faktyczne, które wskazywały na samodzielny niezależny od
woli innej osoby stan władztwa. Konieczne jest przy tym, aby posiadanie, które
ma doprowadzić do zasiedzenia, było jawne. Władać bowiem jak właściciel można
jedynie przez podejmowanie czynności widocznych dla otoczenia
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2017 r., I CSK 139/16;
z 9 grudnia 2014 r., III CSK 354/13).
Nie ulega zaś wątpliwości, że w całym okresie swego władztwa, czyli
przez wymagane dla posiadacza będącego w złej wierze 30 lat, zarówno
poprzednicy wnioskodawczyni, jak i sama wnioskodawczyni przejawy takiego
władztwa przejawiali. Niezaprzeczalnie Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy
wytłumaczyły te kwestie w uzasadnieniach.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 520 § 2
k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z § 5 pkt 1, § 2 pkt 6
i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
A.W.
I CSK 1517/24
6
[SOP]
