I CSK 1387/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
5 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 5 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – […] w Z.
z udziałem A. W.
o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej,
na skutek skargi kasacyjnej A. W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 18 grudnia 2024 r., XII Ga 471/23,
1. odrzuca skargę kasacyjną:
2. stwierdza, że wnioskodawca i uczestnik ponoszą koszty
postępowania kasacyjnego związane ze swoim udziałem
w sprawie.
[PG]
UZASADNIENIE
Wnioskodawca Skarb Państwa – […] w Z., wnioskiem z 25 marca 2021 r.
wniósł o orzeczenie wobec uczestnika postępowania A. W. zakazu prowadzenia
działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz
pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej, członka komisji
rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej
działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej,
przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia na okres
10 lat. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że od 1995 r. uczestnik prowadzi
I CSK 1387/25
2
jednoosobową działalność gospodarczą, a nadto pełni funkcję prezesa w
zarządach dwóch spółek kapitałowych. Na dzień złożenia wniosku był zadłużony
wobec wnioskodawcy z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 57.102.13 zł, a
ponadto zalegał z płatnościami wymagalnych zobowiązań wobec innych podmiotów
- m.in. wobec Gminy Miejskiej K. z tytułu nieuiszczenia opłaty za parkowanie w
strefie płatnego parkowania oraz wobec Skarbu Państwa – […] w O. z tytułu
mandatu karnego. Dodatkowo, jedna ze spółek, w których uczestnik pełni funkcję
prezesa zarządu zalega z płatnościami z tytułu podatku dochodowego od osób
prawnych, podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i
usług, których łączna wysokość wraz z odsetkami, kosztami upomnienia oraz
kosztami egzekucyjnymi wynosiła na dzień złożenia wniosku 16.276,15 zł.
Wnioskodawca powołał się również na zadłużenie uczestnika wobec ZUS.
Ostatecznie wierzyciel wniósł o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności
gospodarczej wobec uczestnika na okres 5 lat.
W odpowiedzi na wniosek uczestnik wniósł o jego oddalenie, zaprzeczając
wszystkim okolicznościom w nim wskazanym.
W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w
Krakowie postanowieniem z 17 kwietnia 2023 r.: pozbawił uczestnika A. W. prawa
prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki
cywilnej oraz pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej,
członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej
prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej,
przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia na okres 3
lat (pkt I.);. oddalił wniosek w zakresie o orzeczenie zakazu w zakresie dalszych
dwóch lat (pkt II.); umorzył postępowanie w pozostałym zakresie (pkt III.) oraz
rozstrzygnął o brakujących kosztach sądowych (pkt IV i V).
Powyższe postanowienie, uczestnik postępowania – A. W. zaskarżył apelacją w
całości.
Sąd Okręgowy w Krakowie zmienił zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej
instancji w pkt I w ten sposób, że okres orzeczonego zakazu obniżył do jednego
roku, zaś w pkt II w ten sposób, że oddalił wniosek w pozostałym zakresie, a
ponadto w pkt III. orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego oraz w pkt IV
I CSK 1387/25
3
oddalił zażalenia uczestnika od postanowień Sądu Rejonowego z 5 marca 2024 r. i
15 maja 2024 r., a także w pkt V orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego.
Uczestnik postępowania A. W. skargą kasacyjną zaskarżył postanowienie Sądu
Okręgowego w Krakowie z 18 grudnia 2024 r. w części, to jest w zakresie
rozstrzygnięć zawartych pkt. I i III. Skargę kasacyjną oparł na zarzutach naruszenia
przepisów prawa materialnego, to jest: art. 377 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. -
Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r. (dalej:
„pr. upadł.”) w związku z art. 452 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. -Prawo
restrukturyzacyjne (dalej: „pr. restrukt.”), przez niezasadną odmowę jego
zastosowania; art. 373 ust. 1 pkt 1 pr. upadł. w związku z art. 452 ust. 2 i 3 pr.
restrukt.oraz na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, to znaczy: art. 386
§ 1 k.p.c., w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. w
zw. z art 391 § 1 k.p.c.; art. 385 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2
k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. - poprzez błędne zastosowanie
wszystkich tych przepisów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca Skarb Państwa – […] w Z.
(reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej), między
innymi domagał się odrzucenia skargi kasacyjnej, a w przypadku nieuwzględnienia
tego wniosku domagał się odmowy jej przyjęcia do rozpoznania, względnie
oddalenia jej w całości, jako bezzasadnej, a w każdym przypadku wnioskodawca
wnosił o zasądzenie od uczestnika na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii
Generalnej RP kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym
według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w
spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do
dnia zapłaty.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd drugiej instancji nie rozstrzygnął w sentencji zaskarżonego postanowienia
o całości apelacji uczestnika, tj., w kontekście treści rozstrzygnięcia zawartego w
pkt I, nie oddalił jej w pozostałej części. Inaczej rzecz ujmując, Sąd odwoławczy nie
orzekł w sentencji zaskarżonego postanowienia o apelacji uczestnika w zakresie, w
jakim kwestionował on co do zasady orzeczony w stosunku do niego przez Sąd
pierwszej instancji zakaz prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy w
I CSK 1387/25
4
częściowym uwzględnieniu apelacji uczestnika jedynie obniżył orzeczony przez
Sąd Rejonowy okres tego zakazu z trzech lat do jednego roku, oddalając także
wniosek w zakresie tego obniżenia, tj. z trzech lat do jednego roku.
W konsekwencji, w części, w jakiej po wydaniu postanowienia przez Sąd drugiej
instancji co do obniżenia okresu orzeczonego w stosunku do uczestnika zakazu
prowadzenia działalności gospodarczej pozostało objęte apelacją uczestnika
postanowienie Sądu pierwszej instancji o orzeczeniu tego zakazu na okres jednego
roku (co do którego sentencja postanowienia Sądu odwoławczego nie zawiera
rozstrzygnięcia), skarga kasacyjna została wniesiona w istocie od nieistniejącego
orzeczenia.
Zagadnienie dopuszczalności skargi kasacyjnej łączy się z normatywnie
określonym jej substratem. Substratem zaskarżenia kasacyjnego może być bowiem
tylko rozstrzygnięcie sądu istniejące procesowo. Gdy strona wniosła środek
odwoławczy, czy środek zaskarżenia dotyczący przedmiotu nieobjętego
rozstrzygnięciem w sentencji, to podlega on odrzuceniu jako niedopuszczalny, z
powodu braku substratu zaskarżenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z
dnia 25 lutego 1997 r., II CKN 15/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 89, z dnia 11
września 2002 r., V CKN 1165/00, nie publ., z dnia 19 lipca 2006 r., I CZ 35/06, nie
publ., z dnia 4 lutego 2011 r., I UZ 174/10, nie publ., z dnia 16 maja 2013 r., II CSK
679/12 nie publ., z dnia 14 stycznia 2015 r., II UZ 60/14, nie publ.). Pisemne
motywy zaskarżonego postanowienia wskazujące na to, iż Sąd drugiej instancji
orzekł o całości apelacji uczestnika nie tworzą substratu rozstrzygnięcia.
Z kolei w części, w jakiej została uwzględniona apelacja uczestnika, tj. co do
obniżenia okresu orzeczonego zakazu (pkt I postanowienia Sądu odwoławczego)
wprawdzie istnieje substrat zaskarżenia, ale przy braku rozstrzygnięcia o całości
apelacji, skarżący nie ma interesu prawnego w jego samodzielnym zaskarżeniu,
gdyż zawarte w pkt I rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji jest dla uczestnika
korzystne i zważywszy na zaistniałą sytuację procesową w ramach takiego zakresu
zaskarżenia, tj. co do obniżenia okresu orzeczonego zakazu uczestnik w
postępowaniu kasacyjnym nie mógłby i tak uzyskać więcej. Oczywiście, gdyby
istniał substrat rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego co do pozostałej części
apelacji, tj. co do postanowienia o orzeczeniu zakazu na okres roku, wówczas
I CSK 1387/25
5
uczestnik miałby interes prawny w zaskarżeniu i wyeliminowania z obrotu prawnego
orzeczenia także co do samego obniżenia okresu orzeczonego zakazu (pkt I
postanowienia Sądu Okręgowego), skoro jego żądania zawarte w apelacji szły dalej
i uderzały w żądanie wniosku co do zasady. Natomiast przy braku rozstrzygnięcia o
tej części apelacji (kontestującej w ogóle podstawy do orzeczenia zakazu
prowadzenia działalności gospodarczej) skarżący nie ma interesu prawnego w jego
zaskarżeniu.
Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności
środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego
rozpoznania tego środka (zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia
15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz.108). Natomiast w
niniejszej sprawie, ze względu na brak orzeczenia o całości apelacji, nie sposób
przyjąć, że występuje przesłanka interesu publicznego w rozpoznaniu skargi
kasacyjnej uczestnika w zakresie objętym pkt I postanowienia Sądu Okręgowego.
Z tych przyczyn (brak co do części zaskarżenia substratu rozstrzygnięcia co do
istoty sprawy oraz brak interesu prawnego w zaskarżeniu wyłącznie rozstrzygnięcia
zawartego w pkt I postanowienia Sądu odwoławczego) należało skargę kasacyjną
odrzucić na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. W takim stanie
rzeczy - w ramach postępowania kasacyjnego - poza kognicją Sądu Najwyższego
jest też wskazana w opisie zakresu zaskarżenia skargą kasacyjną problematyka
kosztów postępowania apelacyjnego (pkt III zaskarżonego postanowienia).
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art.
520 § 1 k.p.c. w zw.. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 398²¹ k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.,
uznając, że wprawdzie wnioskodawca trafnie zwrócił uwagę na przesłanki
uzasadniające odrzucenie skargi kasacyjnej, ale okoliczność ta sama w sobie nie
pozwala na odstępstwo od ogólnej reguły rozstrzygania o kosztach w postępowaniu
nieprocesowym.
[PG]
[a.ł]
I CSK 1387/25
6
