I CSK 1329/24

I CSK 1329/24 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku K.M. z udziałem R.O. o podział majątku wspólnego, na skutek skargi kasacyjnej R.O. od postanowienia Sądu Okręgowego w Koszalinie z 13 listopada 2023 r., VII Ca 410/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. obciąża uczestnika postępowania kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (A.G.) UZASADNIENIE Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – będą I CSK 1329/24 2 mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego w Koszalinie z 13 listopada 2023 r. (sygn. akt VII Ca 410/23), uczestnik postępowania R.O., zarzucając naruszenie art. 212 § 2 k.c., wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania, wskazując na wstępowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, iż obowiązek zawarcia w skardze kasacyjnej uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nawiązuje do instytucji przesądu, uregulowanej w art. 3989 k.p.c. i stanowi jej dopełnienie. Jest to zatem obowiązek nałożony na skarżącego, polegający na wykazaniu argumentów przemawiających za tym, aby skarga kasacyjna została przyjęta do rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Niezbędne jest, zatem, przedstawienie odpowiedniego wywodu jurydycznego, argumentów świadczących o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje się zagadnienie nowe i dotychczas niewyjaśnione. Zagadnienie to musi mieć charakter istotny i być zagadnieniem ściśle jurydycznym, tj. dającym się przedstawić w sposób syntetyczny i oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych lub oceny dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08, IC BSN 2009, nr 4, s. 48). Chodzi przy tym o zagadnienie o charakterze abstrakcyjnym, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji, a jego rozstrzygnięcie będzie miało znaczenie nie tylko dla oceny konkretnej, jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 grudnia 2008 r., III CSK 285/08). Z tej przyczyny przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej z powołaniem się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga wykazania przez skarżącego, że w I CSK 1329/24 3 sprawie występuje zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. W rachubę wchodzi więc nie tylko określona staranność i nakład pracy w zredagowaniu zagadnienia, ale przede wszystkim o jurydyczne przedstawienie analizy stanu prawnego, orzecznictwa i wynikającego z tego problemu prawnego o takiej wadze, który może być uznany za istotne zagadnienie prawne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 listopada 2007 r., II PK 159/07). Podstawowym, bowiem, celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99). Należy też wskazać, że zaprezentowana kwestia powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego, wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych (odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenia się do sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi, nie wypełnia dyspozycji wskazanego przepisu (zob. m.in. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 i z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18). Na etapie przedsądu ocena spełnienia wskazanej przesłanki ogranicza się do analizy argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi. Należy przy tym pamiętać, że – jako nadzwyczajny środek zaskarżenia – skarga kasacyjna nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustaleń faktycznych i oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany I CSK 1329/24 4 ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 oraz art. 39813 § 2 k.p.c.). Skarżący nie oznaczył wprost przesłanki, na której opiera wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W petitum skargi ograniczył się bowiem do zgłoszenia stosownego wniosku, zaś wywód mający uzasadniać jego uwzględnienie zawarł dopiero w dalszej części uzasadnienia skargi (s. 13-14), wskazując na występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych. Tym samym uznać należało, że podstaw do przyjęcia skargi upatruje w przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Niezależnie jednak od sposobu sformułowania i uzasadnienia tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał występowania istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, skarżący wskazał przede wszystkim na potrzebę wyjaśnienia, jakie okoliczności powinny być uwzględniane przy rozstrzyganiu o zniesieniu współwłasności na podstawie art. 212 § 2 k.c., jakie znaczenie należy przypisywać możliwości dokonania spłaty przez współwłaściciela oraz jak należy rozumieć użyte w tym przepisie sformułowanie „stosownie do okoliczności". Ponadto podniósł wątpliwości dotyczące sposobu rozliczania nakładów na rzecz wspólną na tle art. 207 k.c. Tak przedstawiona argumentacja nie odpowiada wymaganiom stawianym istotnemu zagadnieniu prawnemu. Skarżący nie sformułował bowiem zagadnienia prawnego w sposób odpowiadający standardowi przyjętemu w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym powinno ono spełniać wymagania zbliżone do tych, jakie są stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Przedstawiony wywód nie zawiera wyodrębnionego problemu prawnego o charakterze abstrakcyjnym, lecz szereg pytań odnoszących się do stosowania art. 212 § 2 k.c. w konkretnych stanach faktycznych, dotyczących w szczególności znaczenia określonych okoliczności oraz sposobu ich oceny przez sąd. Co więcej, skarżący sam przyznał, że problematyka ta była już przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa i doktryny, wskazując jedynie, że dotychczas wypracowane kryteria nie stanowią w jego ocenie wystarczających wskazówek dla rozstrzygania tego rodzaju spraw. Nie wskazał przy tym ani nierozstrzygniętych wątpliwości I CSK 1329/24 5 interpretacyjnych, ani rozbieżności w orzecznictwie, które uzasadniałyby potrzebę wypowiedzi Sądu Najwyższego. W rzeczywistości nie domagał się zatem rozstrzygnięcia problemu interpretacyjnego dotyczącego treści normy prawnej wynikającej z art. 212 § 2 k.c., lecz oczekiwał bardziej szczegółowych wskazówek dotyczących sposobu stosowania tego przepisu przez sądy rozpoznające sprawy o zniesienie współwłasności. Przedstawione przez niego zagadnienie ma charakter kazuistyczny, odwołując się do okoliczności właściwych dla rozpoznawanej sprawy, a nie do problemu wykładniczego normy wynikającej z art. 212 § 2 k.c. Tym samym podnoszona przez niego problematyka odnosi się do procesu stosowania prawa, nie zaś do jego wykładni, i nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Nie bez znaczenia pozostaje również to, że ocena okoliczności decydujących o przyznaniu rzeczy jednemu ze współwłaścicieli na podstawie art. 212 § 2 k.c. należy do sądu rozpoznającego sprawę merytorycznie. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, wybór sposobu zniesienia współwłasności oraz ocena okoliczności przemawiających za przyznaniem rzeczy określonemu współwłaścicielowi pozostają w znacznej mierze domeną sądu meriti (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 28 marca 2003 r., IV CKN 13/01 oraz z 8 września 2020 r., V CSK 526/18). Także z tego względu zagadnienie przedstawione przez skarżącego odnosi się do stosowania prawa w konkretnym stanie faktycznym, a nie do wykładni normy prawnej. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że znaczna część uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania została poświęcona problematyce rozliczania nakładów oraz wykładni art. 207 k.c. Tymczasem skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 212 § 2 k.c. Skarżący nie sformułował natomiast zarzutu naruszenia art. 207 k.c. ani innych przepisów regulujących rozliczenia pomiędzy współwłaścicielami. Problematyka rozliczenia nakładów pozostaje przy tym odrębna od zagadnienia objętego art. 212 § 2 k.c. Przepis ten reguluje przesłanki przyznania rzeczy jednemu ze współwłaścicieli, natomiast art. 207 k.c. odnosi się do wzajemnych rozliczeń związanych z rzeczą wspólną. Rozliczenie nakładów i wybór osoby, której ma przypaść rzecz wspólna, stanowią dwa odrębne zagadnienia prawne. Tym samym znaczna część argumentacji mającej uzasadniać przyjęcie skargi do rozpoznania odnosi się do zagadnienia nieobjętego podstawą I CSK 1329/24 6 kasacyjną. W konsekwencji rozważanie zagadnień odnoszących się do wykładni art. 207 k.c. oraz zasad rozliczania nakładów nie mogłoby prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej, a zatem nie może uzasadniać jej przyjęcia do rozpoznania. Jednocześnie zagadnienie formułowane przez skarżącego na tle art. 212 § 2 k.c. nie odpowiada wymaganiom stawianym istotnemu zagadnieniu prawnemu. Nie została zatem wykazana przesłanka określona w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Wskazać należy także, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 39821 i art. 13 § 2 k.p.c., obciążając nimi uczestnika postępowania, który przegrał sprawę w postępowaniu kasacyjnym. (A.G.) [SOP]