I CSK 1277/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
30 października 2025 r.
SSN Adam Doliwa
na posiedzeniu niejawnym 30 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.B. i J.B.1
przeciwko Bankowi w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 21 listopada 2023 r., I ACa 427/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanej na rzecz każdego z powodów po 2700
(dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Pozwany Bank z siedzibą w W. wywiódł skargę kasacyjną od wyroku Sądu
Apelacyjnego
w
Gdańsku
z 21 listopada 2023 r., wydanego w sprawie z powództwa J.B.
i J.B.1 o ustalenie i zapłatę.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank przedstawił
szereg zagadnień prawnych, związanych z wykładnią postanowień umowy kredytu
hipotecznego przeliczanego na franki szwajcarskie. Wskazał również na potrzebę
dokonania wykładni przepisów, w oparciu o które sformułował szczegółowe
zagadnienia.
I CSK 1277/24
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie
dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot
nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy
nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:
z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24;
z 6 marca 2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23;
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22).
W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi do
rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu
Najwyższego lub sądów powszechnych Jednakże jeśli skarżący dąży do
zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne
argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się
zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24;
z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23;
z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).
Skarżący przedstawił szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących się do
następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu
zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron
były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane. Kwestie jednak
doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Aktualnie zatem nie budzi wątpliwości, że choć umowa kredytu przewidująca
tzw. spread walutowy mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego
i stanowi jej możliwy wariant (art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 pr.bank.), to mechanizm
ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest
w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy
konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to
I CSK 1277/24
3
pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla
konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną (por. wyroki
SN: z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22;
z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; z 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22;
z 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22; z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22;
z 15 października 2024 r., II CSKP 474/23; z 13 listopada 2024 r., II CSKP 854/24;
z 9 stycznia 2025 r., II CSKP 30/23; z 16 maja 2025, II CSKP 201/23;
z 28 lutego 2025 r., II CSKP 278/23).
Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby
Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,
ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają
samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze
stron.
4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy.
5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron
I CSK 1277/24
4
odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych
w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia
w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład
całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały
w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).
Przyjęcia skargi do rozpoznania nie uzasadnia także sygnalizowana przez
skarżącego potrzeba wykładni art. 189 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego
powszechnie dopuszcza się bowiem wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia
stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu (zob.m.in. wyroki
Sądu Najwyższego z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl.;
z 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl. i z 28 lipca 2023 r., I CSK 611/22;
zob. także uchwały Sądu Najwyższego z 23 września 2020 r., III CZP 57/10,
OSNC 2011, Nr 2, poz. 14 i z 15 września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021 r.,
Nr 2, poz. 11 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 2015 r., II CSK 56/15).
Skuteczne powołanie się na interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. wymaga
wykazania przez powoda, że wyrok wydany w tego rodzaju sprawie wywoła takie
konsekwencje prawne w stosunkach między stronami, w wyniku których ich
sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie, nie będzie budziła wątpliwości,
co spowoduje w konsekwencji, iż zostanie usunięta niepewność co do istnienia
określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości
(zob. wyrok SN z 12 stycznia 2022 r., II CSKP 212/22). Skarżący nie wykazał
potrzeby ponownego badania kryteriów zastosowania w sprawach kredytów
frankowych art. 189 k.p.c.
Również wątpliwości dotyczące zarzutu zatrzymania zostały rozstrzygnięte
w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024 r.,
III CZP 31/23, OSNC 2025 nr 3, poz. 25, w której wyjaśniono, że prawo
zatrzymania nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność
z wierzytelności drugiej strony. Stanowisko to zostało powtórzone w uchwale składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, w której
przyjęto, że w przypadku dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego
I CSK 1277/24
5
na podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie
przysługuje prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
W uchwałach tych wyjaśniono również, że teoretycznoprawna kwestia
wzajemnej natury umowy kredytu nie ma znaczenia dla oceny, czy stronom
przysługuje zarzut zatrzymania, tym samym jej rozstrzygnięcie nie wywołałoby
bezpośredniego wpływu na wynik niniejszej sprawy.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem
kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy.
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 7
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie.
SSN Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
