I CSK 1263/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
26 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P.B., M.L., W.L., H.P., E.P., H.L., M.L.1 i A.P.
przeciwko Skarbowi Państwa - Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu Lasy
Państwowe Nadleśnictwo Ł. oraz Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu
Lasy Państwowe Nadleśnictwo G.
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
na skutek skargi kasacyjnej P.B., M.L., W.L., H.P., E.P., H.L., M.L.1 i A.P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z 5 grudnia 2023 r., III Ca 599/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. odstępuje od obciążenia powodów kosztami postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
I CSK 1263/25
2
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
W złożonej skardze kasacyjnej skarżący P.B., M.L., W.L., H.P., E.P., H.L.,
M.L.1 i A.P. powołali się na potrzebę wykładni art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w związku z
art. 175 i art. 5 k.c. przez wyjaśnienie, czy dyspozycją tych przepisów, powodującą
przerwanie biegu zasiedzenia nieruchomości przejętej w przeszłości na własność
Skarbu Państwa bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, było
objęte wystąpienie przez jednego z powodów z wnioskiem o zawezwanie do próby
ugodowej przez wydanie na jego rzecz nieruchomości stanowiącej uprzednio
własność jego poprzedników prawnych, gdyż stanowiło zamanifestowanie
samoistnemu posiadaczowi woli odzyskania posiadania nieruchomości przez
właściciela w okresie biegu terminu zasiedzenia, czy czynność ta z uwagi na
okoliczności dotyczące jej podjęcia została przedsięwzięta jedynie po to, aby
doprowadzić do przerwy biegu terminu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb
Państwa i związku z tym nie można jej uznać za czynność podjętą bezpośrednio w
celu dochodzenia roszczenia, a tym samym powodującą przerwę biegu terminu
zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa.
Powołanie się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
(art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa lub
zespół tych przepisów, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w judykaturze w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia
Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca
2007 r., II CSK 84/07).
W miarodajnym stanie prawnym, poprzedzającym wejście w życie ustawy z
dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks
postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2459), Sąd
I CSK 1263/25
3
Najwyższy nie podchodził w pełni jednolicie do traktowania wniosku o zawezwanie
do próby ugodowej jako czynności mogącej powodować przerwę biegu zasiedzenia
(przedawnienia), a stanowisko zajęte w tej materii przez Sądy meriti wpisywało się
w jeden z wyrażanych w tej mierze poglądów (por. np. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 15 października 2020 r., V CSK 153/20 i z dnia 16
października 2020 r., IV CSK 107/20 oraz powołane tam orzecznictwo). Z drugiej
strony, trzeba mieć na względzie, że nie każda rozbieżność w judykaturze, także na
poziomie Sądu Najwyższego, może stanowić – w aspekcie konkretnej sprawy –
skuteczną przyczynę kasacyjną. Chodzi bowiem tylko o taką rozbieżność, która
może być wyjaśniona na kanwie konkretnej sprawy, w której wniesiono skargę
kasacyjną, i której wyjaśnienie na tle tej sprawy przyczyniać się będzie do realizacji
publicznoprawnego celu skargi kasacyjnej, ukierunkowanego na przyszłość i
wybiegającego poza granice konkretnego postępowania.
Wychodząc z tych założeń, należało zauważyć, że z jednej strony de lege
lata prawodawca jednoznacznie wyłączył możność traktowania wniosku o
zawezwanie do próby ugodowej jako czynności mogącej wypełniać dyspozycję art.
123 § 1 pkt 1 k.c. (arg. ex art. 121 pkt 6 k.c.), z drugiej zaś strony, że podłożem
stanowiska wyrażonego w tej mierze w zaskarżonym postanowieniu były
szczególne i wyeksponowane przez Sąd Okręgowy okoliczności faktyczne, w
których wniosek o zawezwanie do próby ugodowej został złożony w dniu
poprzedzającym dzień upływu 30 letniego terminu zasiedzenia, łącznie przez
ponad sto osób domagających się zwrotu nieruchomości od ich samoistnego
posiadacza, do wniosku nie zostały przedłożone dokumenty potwierdzające prawo
własności poprzedników prawnych wnioskodawców, ani też dokumenty
potwierdzające następstwo prawne po tych osobach, sam zaś wniosek zawierał
jedynie zbiorcze i bardzo ogólnikowe uzasadnienie, które – w ocenie Sądu
Okręgowego – nie stwarzało z punktu widzenia posiadacza samoistnego podstawy
do przyjęcia, że roszczenie jest chociażby prawdopodobne, a w konsekwencji do
wyrażenia woli ugodowego rozstrzygnięcia sprawy. Co więcej, jak ustalił Sąd
Okręgowy, występujący z wnioskiem nie podjęli żadnych działań mających na celu
przekonanie posiadacza o zasadności swoich żądań, mimo negatywnej odpowiedzi
na wniosek, a ponadto trwale negatywne stanowisko posiadacza co do negocjacji
I CSK 1263/25
4
ugodowych w takich stanach faktycznych, jaki wystąpił w sprawie, w której wydano
zaskarżone postanowienie, powinien być im znany jeszcze przed złożeniem
wniosku wszczynającego postępowanie pojednawcze.
Odwołując się do tych okoliczności, Sąd Okręgowy szeroko i wnikliwie
wyjaśnił, dlaczego uznał, że złożony wniosek nie mógł być, jego zdaniem, uznany
za czynność stanowiącą odpowiednik czynności prowadzącej bezpośrednio do
dochodzenia lub ustalenia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.), co pozwalałoby
uznać, że doszło do przerwania biegu zasiedzenia (art. 175 w związku z art. 123 §
1 pkt 1 k.c.). Jednocześnie, zaakcentowana wyżej specyfika sprawy, w której
wydano zaskarżone postanowienie, nie stwarzała adekwatnej podstawy do
sformułowania przez Sąd Najwyższy wypowiedzi o abstrakcyjnym charakterze,
która mogłaby prowadzić do ujednolicenia wykładni prawa w oderwaniu od
konkretnej sprawy, co stanowi założenie rozważanej przyczyny kasacyjnej.
Również sam sposób sformułowania wątpliwości przedstawionej we wniosku
wskazywał na to, że skarżącym chodziło w istocie nie tyle o rozwianie uogólnionych
trudności wykładniczych związanych z brzmieniem art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w
relewantnym stanie prawnym, lecz o odpowiedź na pytanie, czy złożony in casu
wniosek doprowadził do przerwania biegu zasiedzenia, czy też – z uwagi na
okoliczności jego złożenia – skutek ten nie wystąpił, tak jak to przyjęły Sądy meriti.
Ocena tej kwestii mogłaby być rozważana na płaszczyźnie zasadności skargi
kasacyjnej, co wymaga jednak uprzedniego wykazania okoliczności o
publicznoprawnym charakterze, uzasadniających przyjęcie jej do rozpoznania.
Ubocznie należało wskazać, że stanowisko pozostawiające margines oceny,
czy in casu wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, z racji okoliczności
towarzyszących jego złożeniu, stanowi czynność prowadzącą do przerwania biegu
zasiedzenia, zostało podtrzymane w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, w
kontekście spraw o stanie faktycznym zbliżonym do sprawy zakończonej
zaskarżonym wyrokiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2025 r.,
II CSKP 2185/22, w którego uzasadnieniu wskazano, że ocena celu przedsiębranej
czynności w aspekcie ustalenia, czy zmierzała ona bezpośrednio do dochodzenia
lub ustalenia, albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, stanowiła
I CSK 1263/25
5
obowiązek Sądów meriti, a także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26
czerwca 2024 r., I CSK 2970/23).
W konkluzji należało uznać, że w skardze nie wykazano powołanej
przyczyny kasacyjnej.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 102, art. 391 § 1 i
art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
(K.G.)
[SOP]
[a.ł]
