I CSK 1062/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz
26 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Syndyka masy upadłości S.K.
przeciwko J.S.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
na skutek skargi kasacyjnej J.S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 4 listopada 2024 r., I ACa 686/24,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) nie obciąża skarżącej J.S. kosztami postępowania
kasacyjnego.
[M.O.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 4 listopada 2024 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach w sprawie
z powództwa syndyka masy upadłości S.K. przeciwko J.S. o uznanie czynności
prawnej za bezskuteczną, na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu
Okręgowego w Częstochowie z 5 grudnia 2023 r., I C 452/22, oraz na skutek
zażalenia powoda na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punkcie 2 tego
wyroku, oddalił apelację (pkt 1), zasądził od pozwanej na rzecz powoda z tytułu
kosztów postępowania apelacyjnego 8100 zł z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie od prawomocności postanowienia w przedmiocie kosztów (pkt 2),
oddalił zażalenia (pkt 3), zasądził od powoda na rzecz pozwanej z tytułu kosztów
I CSK 1062/25
2
postępowania zażaleniowego 1800 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od
13 listopada 2024 r. (pkt 4).
Pozwana wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu II instancji, zaskarżając
to orzeczenie co do pkt. 1 i 2 oraz wnosząc o uchylenie wyroku w zaskarżonej
części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji wraz
z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztach
zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżąca wskazała, że w sprawie ma występować potrzeba wykładni art. 527 § 1
k.c. jako przepisu budzącego poważne rozbieżności w orzecznictwie sądów w
zakresie oceny zachowania przez osobę trzecią należytej staranności, wiedzy lub
możliwości dowiedzenia się przez osobę trzecią o pokrzywdzeniu wierzycieli
dłużnika i pojmowaniu złej wiary osoby trzeciej w rozumieniu tego przepisu.
Ponadto, w ocenie pozwanej, wniesiona przez nią skarga kasacyjna ma być
oczywiście uzasadniona.
Powód złożył odpowiedź na skargę kasacyjną pozwanej, wnosząc o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie od
pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów
zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wraz odsetkami, o których
mowa w art. 98 § 11 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwaną nie kwalifikowała się do
przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem
kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd
Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią
instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN
z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz państwa jako dobra wspólnego
(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie
oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu
nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego
I CSK 1062/25
3
interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć
ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes
prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem
zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne wciąż uwagi w postanowieniu SN
z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana
w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23). Na
etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi element
konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które są
oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.
Jako przyczynę kasacyjną, mającą uzasadniać przyjęcie skargi do
rozpoznania, pozwana wskazała potrzebę wykładni art. 527 § 1 k.c. jako przepisu
mającego wywoływać rozbieżności w orzecznictwie sądów.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, rozbieżność
w orzecznictwie sądów powinna zostać wykazana przez przywołanie judykatów,
w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły w stanach faktycznych nieróżniących
się od siebie w relewantny prawnie sposób (postanowienie SN z 7 czerwca 2015 r.,
III CSK 59/15). Wykazanie rozbieżności w orzecznictwie powinno opierać się na
przedstawieniu wypowiedzi zawierających przede wszystkim aktualne poglądy
judykatury, a nie stanowiska wprawdzie wyrażane w przeszłości, lecz od których już
wcześniej odstąpiono w związku z rozwojem trendów wykładni i stosowania prawa
(postanowienie SN z 15 października 2020 r., I CSK 26/20).
Tymczasem w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania pozwana nie wskazała orzeczeń sądów powszechnych, które
potwierdzałyby występowanie w orzecznictwie rozbieżności na tle art. 527 § 1 k.c.
Skarżąca przywołała dwa orzeczenia Sądu Najwyższego wydane odpowiednio w
I CSK 1062/25
4
latach 2006 i 2020. Wskazanie jednostkowo zaprezentowanych różnych stanowisk
w orzecznictwie Sądu Najwyższego, tak jak uczyniła to skarżąca, nie stanowi
jednak o istnieniu rozbieżności, które uzasadniają przyjęcie skargi do rozpoznania,
bowiem nie jest bezpośrednią funkcją instytucji skargi kasacyjnej doprowadzenie do
eliminacji ewentualnych rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, lecz w
sprawach rozpoznawanych przez sądy powszechne. Skarga kasacyjna nie służy
bowiem ujednoliceniu praktyki orzeczniczej i wykładni dokonywanej przez Sąd
Najwyższy, lecz wyjaśnieniu kierunku wykładni w orzecznictwie sądów
powszechnych, co wynika z roli i ustrojowej pozycji Sądu Najwyższego oraz
instrumentów, jakimi w tym zakresie dysponuje. Natomiast ewentualne rozbieżności
w orzecznictwie samego Sądu Najwyższego nie tylko nie mogą stanowić podstawy
uznania zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, ale wręcz potwierdzają istnienie
ram dopuszczalnej wykładni prawa przez sądy, o ile stanowisko Sądu Najwyższego
nie znalazło jednoznacznego wyrazu w uchwale mającej moc zasady prawnej (w
szczególności pełnego składu Sądu Najwyższego lub Izby; zob. postanowienie SN
z 28 czerwca 2024 r., I CSK 3413/23).
Jako drugą przyczynę kasacyjną skarżąca wskazała oczywistą zasadność
skargi. Na tle tej przesłanki przyjmuje się, że chodzi o szczególne, kwalifikowane,
wręcz rażące wypadki naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji, bez wnikliwego
wgłębiania się w merytoryczną analizę trafności orzeczenia (postanowienia SN: z
10 stycznia 2003 r. V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; 7 października 2010 r.,
I CSK 189/10; z 28 lipca 2011 r., I CSK 77/11), o wyraźny i istotny błąd z zakresu
prawa procesowego lub materialnego, który może mieć wpływ na wynik sprawy
(postanowienie SN z 26 kwietnia 2012 r., II CSK 640/11). Ponadto w orzecznictwie
przyjmuje się, że o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje (a
zatem nie musi wyłącznie rozstrzygać) per se nawet oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu, lecz istotny jest skutek polegający na wydaniu oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się ostać (zob. zamiast wielu
postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004,
nr 13, poz. 230; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia 2008 r., I UK
46/08; z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08; z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15).
I CSK 1062/25
5
Uzasadniając oczywistą zasadność wniesionej przez siebie skargi pozwana
wskazała jedynie, że wyrok Sądu II instancji jest nieprawidłowy i niesprawiedliwy,
ponieważ pozwana w toku postępowania miała wykazać, że nie miała świadomości,
iż dokonywana czynność prawna jest krzywdząca dla wierzycieli, a zaskarżony
wyrok Sądu II instancji jest nieprawidłowy ze względu na to, że na podstawie stanu
faktycznego sprawy powinno się wąsko pojmować rozumienie złej wiary osoby
trzeciej. Na podstawie tak lakonicznego wywodu nie sposób przyjąć, aby pozwana
wykazała wystąpienie przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Nie jest natomiast rolą Sądu Najwyższego na etapie postępowania przedsądowego
dokonywanie samodzielnej weryfikacji okoliczności, które miałyby świadczyć o
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, a tym samym zastępowanie w tym
zakresie strony skarżącej.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). Z uwagi na sytuację materialną skarżącego, która
uzasadniała zwolnienie go z opłaty od skargi, Sąd Najwyższy postanowił nie
obciążać pozwanej J.S. kosztami postępowania kasacyjnego (art. 102 w zw. art.
108 § 1 w zw. art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c.).
SSN Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[SOP]
