I CSK 1054/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marta Romańska
5 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 5 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie ze skargi upadłej B.W.
z udziałem Syndyka masy upadłości B.W. osoby fizycznej nieprowadzącej
działalności gospodarczej, Z. w W. , P. spółki akcyjnej w W., M. spółki akcyjnej w
K., A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S., H. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością, T. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
w przedmiocie odmowy ustalenia planu spłąty wierzyciela,
na skutek skargi kasacyjnej upadłej B.W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 7 sierpnia 2023 r., XII Gz 250/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od dłużniczki na rzecz uczestnika M. S.A. w K.
kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł, z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w
spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od doręczenia dłużniczce odpisu niniejszego
postanowienia tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
I CSK 1054/25
2
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do powyższych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego
w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym,
o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Dłużniczka w postępowaniu upadłościowym powołała się na występowanie
w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), które
przedstawiła jako pytanie: czy jeśli nieruchomość obciążona jest ograniczonym
prawem rzeczowym w postaci hipoteki, a jednocześnie wierzytelność
zabezpieczona tą hipoteką przekraczająca wartość nieruchomości jest wymagalna,
to zbycie tego składnika majątku będzie stanowić pogłębienie stopnia
niewypłacalności?”.
Skarżąca z ostrożności procesowej wniosła o potrzebę wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) w związku z potrzebą udzielenia
odpowiedzi na przytoczone pytanie.
Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na
występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga określenia problemu
o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym
orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni. Skarżący powinien to
zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną
uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze
stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być
ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla
systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej
I CSK 1054/25
3
sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez
sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3
i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez
skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
O potrzebie wykładni przepisów prawnych jako przesłance przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania można mówić wtedy, gdy z mającego zastosowanie lub
mogącego mieć zastosowanie w sprawie przepisu dekodowane są różne normy
prawne, a brak jest wypowiedzi w doktrynie i orzecznictwie, które by te różnice
usuwały i wyjaśniały przyczyny ich występowania. Potrzeba wykładni przepisów
prawnych nie powstaje, gdy Sąd Najwyższy ustalił stanowisko i wyrażał poglądy we
wcześniej wydanych orzeczeniach na temat wykładni przepisów objętych
wnioskiem, a nie zaszły żadne okoliczności uzasadniające ich zmianę.
Skarżąca nie przedstawiła argumentacji prawnej uzasadniającej tezę
o występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, co uniemożliwia
kontrolę wniosku pod kątem spełnienia przesłanek przedsądu z art. 3989 k.p.c.
Skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia jej subiektywnego poglądu na
temat tego, w jaki sposób należało ocenić okoliczności faktyczne ustalone
w sprawie. Skarżąca nie domagała się rozstrzygnięcia problemu, który przyczyniłby
się do rozwoju prawa, lecz zmierzała do uzyskania stanowiska, które by wsparło jej
oddalone żądania.
W ostatnim okresie Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się na temat
tego, czy i w jaki sposób obciążenie nieruchomości hipoteką wpływa na jej rynkową
wartość (zob. m.in. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27 lutego
2019 r., III CZP 30/18). Przy sprzedaży nieruchomości wartość rynkową
nieruchomości odzwierciedla równa tej wartości cena, a obciążenie hipoteką
wpływa jedynie na sposób zadysponowania tą ceną, zwykle przez zapłatę długu
w celu doprowadzenia do wygaśnięcia hipoteki. Jeżeli strony umowy nie ustalą
sposobu uiszczenia ceny przez przeznaczenie jej w całości lub części na
zaspokojenie wierzyciela hipotecznego i nie doprowadzą do wygaśnięcia hipoteki,
nabywca obciążonej hipoteką nieruchomości wstępuje w prawa dłużnika
rzeczowego i w związku z tym ponosi ryzyko odpowiedzialności za cudzy dług
I CSK 1054/25
4
w postaci ryzyka egzekucji i możliwości odzyskania spłaconego długu. Ryzyko to
może obniżać cenę nieruchomości, ponieważ ma wymiar finansowy, ale nie jest to
równoznaczne z pomniejszeniem wartości nieruchomości o kwotę niespłaconego
zadłużenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 marca 2013 r., II CSK
414/12, z 26 stycznia 2016 r., I CSK 54/16). W związku z tym należało stwierdzić,
że co do zasady, hipoteka jest prawem pozostającym bez wpływu na oszacowaną
wartość rynkową nieruchomości.
Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego
postanowienia wynika, że w stosunku do upadłej zaistniały przesłanki do odmowy
ustalenia planu spłaty wierzycieli. W toku postępowania upadłościowego ustalono,
że upadła przed złożeniem wniosku o upadłość wyzbyła się udziałów w wysokości
3/4 części w dwóch nieruchomościach, otrzymując ostatecznie w zamian jedynie
symboliczne wynagrodzenie. Udziały w nieruchomościach stanowiły jedyne
wartościowe składniki majątku upadłej. Zbycie ich za kwotę 1 zł i 2 zł w oczywisty
sposób świadczy o celowym wyzbyciu się majątku. Nieruchomości były
przedmiotem dalszego obrotu, a w każdym przypadku nabywca był powiązany
osobowo ze zbywcą (tożsamy zarząd spółek). Ostatecznym nabywcą
nieruchomości była spółka prawa brytyjskiego, co znacząco utrudnia wierzycielom
prowadzenie skutecznej egzekucji i dotychczas nie uzyskali oni zaspokojenia.
Ponadto w toku postępowania nie stwierdzono żadnych względów słuszności
lub humanitarnych, przemawiających za zasadnością ustalenia planu spłaty
wierzycieli. W związku z tym bez znaczenia pozostawały hipotetyczne rozważania
dotyczące możliwości zarobkowych dłużniczki, gdyż upadła aktualnie osiąga
dochód z umowy zlecenia w wysokości 28 zł.
W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości ocena Sądów meriti, że upadła
celowo doprowadziła do istotnego zwiększenia stopnia swojej niewypłacalności
przez wyzbycie się udziałów w dwóch nieruchomościach za niewspółmiernie niską
cenę 3 zł, co w konsekwencji doprowadziło do pokrzywdzenia wierzycieli. Sąd
Okręgowy w postępowaniu upadłej nie dopatrzył się działania ukierunkowanego na
ograniczenie wysokości zobowiązań. Na żadnym etapie postępowania upadła nie
wykazała, że posiada inny majątek czy źródło dochodów, które pozwolą jej dokonać
I CSK 1054/25
5
spłaty zgodnie z ewentualnie ustalonym planem spłaty. Zaistniały zatem przesłanki
do odmowy ustalenia dla upadłej planu spłaty wierzycieli określone w art. 49114a
ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U.
z 2020 r. poz. 1228).
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. oraz – co
do kosztów postępowania – art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1
k.p.c., § 8 ust. 1 pkt 5 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst
jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), orzeczono jak w postanowieniu.
[dr]
[a.ł]
