I CSK 1035/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
8 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 8 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa R. D.
przeciwko K. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej R. D.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z 26 września 2024 r., I AGa 195/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2700
(dwa tysiące siedemset) zł, z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
powodowi niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
[PG]
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną powoda R.D. od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Poznaniu z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt I AGa 195/23 Sąd Najwyższy
zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 1035/26
2
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta
do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje
sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W
judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego
Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji
zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności
kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę
postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00,
OSNC 2001, Nr 4, poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4
lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej skarżący oparł na przesłance
uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
W ocenie skarżącego w sprawie występuje konieczność rozstrzygnięcia
następujących kwestii: 1) Czy w przypadku ,gdy w umowie o roboty budowlane
strony postanowiły, iż inwestor uprawniony jest do dokonania potrącenia części
wynagrodzenia należnego wykonawcy na utworzenie „kaucji gwarancyjnej” tytułem
zabezpieczenia swoich roszczeń z rękojmi i gwarancji, to zaliczona w ten sposób i
na ten cel kwota zatrzymana do ustalonego w umowie momentu traci charakter
wynagrodzenia, tj. czy stanowi „odroczone wynagrodzenie”, czy też utworzenie
przez strony umowy tego rodzaju gwarancyjnego „instrumentu finansowego”
I CSK 1035/26
3
zabezpieczającego wykonanie roszczeń inwestora, powoduje istotną zmianę
charakteru prawnego tej wierzytelności, pozbawiając ją waloru wynagrodzenia
określonego w art. 647 k.c., czyniąc ją osobnym instrumentem finansowym
zabezpieczającym wykonanie zobowiązań z tytułu rękojmi i gwarancji na rzecz
zamawiającego, którego zastosowanie i wymagalność oraz zasady zwrotu należy
rozstrzygać na gruncie tych postanowień, tj. w odrębnym reżimie prawnym; 2)
Kiedy następuje wymagalność roszczenia wynikającego ze zwrotu „kaucji
gwarancyjnej” utworzonej w sposób określony w pkt 1), tj. zgodnie z
postanowieniami umowy o roboty budowlane, ze środków potrąconych przez
inwestora z części należnego wykonawcy wynagrodzenia: a) czy w momencie, w
którym w przekonaniu jednej ze stron umowy spełniony zostanie warunek
zwalniający wypłatę kaucji określony w umowie ; b) czy też w momencie, w którym
obiektywnie potwierdzony zostanie stan ustalony w umowie, stwierdzający
spełnienie przesłanek uprawniających wykonawcę do żądania zwrotu kaucji z
uwagi na brak istnienia podstaw do roszczeń z tytułu rękojmi i gwarancji
uzasadniających zatrzymanie kaucji; 3) Czy uznanie niewłaściwe w postaci
oświadczenia o potrąceniu złożone przez inwestora - stronę umowy o roboty
budowlane w celu umorzenia wierzytelności wykonawcy zmierzające do umorzenia
obu wierzytelności, w sytuacji w której obie wierzytelności są sporne i toczy się w
tej sprawie spór sądowy, wywołuje skutek uznania roszczenia, o którym mowa w
art. 123 § 1 pkt 2 k.c. wyłącznie w chwili jego złożenia, czy też wskutek jego
podtrzymywania przez stronę w trakcie całego procesu ma charakter ciągły, tj.
wywołuje skutek uznania roszczenia aż do chwili prawomocnego zakończenia
procesu dotyczącego sporu rozstrzygającego o istnieniu wierzytelności
przedstawionej do potrącenia.
Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie
okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na
przesłankę istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) polega na
sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do
rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas
nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania
wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia
I CSK 1035/26
4
Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z
dnia 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21
czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16,
nie publ.).
Przedstawione przez skarżącego kwestie prawne, w kontekście podstawy
faktycznej rozstrzygnięcia, nie spełniają przesłanki istotnych zagadnień prawnych,
gdyż mogą być rozwiązane przy zastosowaniu podstawowych reguł wykładni
wchodzących w rachubę przepisów prawnych. Otóż z uwagi na datę wytoczenia
powództwa w niniejszej sprawie (przełom 2021/2022 r.), datę rocznego przeglądu
gwarancyjnego (4 maja 2010 r.), datę zażądania przez powoda od strony pozwanej
zwrotu pozostałej części kaucji gwarancyjnej (pismo z 10 maja 2010 r.), datę pisma
strony pozwanej informujące powoda, iż na skutek błędnego wykonania przez
niego posadzki poniosła koszty związane z jej naprawą oraz koszty z tytułu
przebudowy drogi i ogrodu (1 grudnia 2011 r.), datę pisma strony pozwanej
informujące powoda o przeprowadzeniu niezbędnego remontu posadzki (5 stycznia
2011 r.) oraz datę oświadczenia strony pozwanej o potrąceniu przysługującej
powodowi wierzytelności o zwrot kaucji w kwocie 133 410 zł z wierzytelnością
strony pozwanej w kwocie 2 598 381,90 zł z tytułu odszkodowania za
nieprawidłowe wykonanie przez powoda przedmiotowej umowy o roboty budowlane
(4 września 2013 r.) - nie ma znaczenia prawnego wskazywana przez powoda w
zagadnieniu nr 1 kwalifikacja prawna pozostałej części należności powoda
zatrzymanej przez stronę pozwaną (na zabezpieczenie roszczeń z tytułu rękojmi i
gwarancji), gdyż i tak termin przedawnienia roszczenia powoda o zwrot tej kwoty,
niezależnie od jej kwalifikacji prawnej nie może być dłuższy niż trzy lata, a to przez
wzgląd na związek z działalnością gospodarczą (art. 118 k.c.) i brak przepisów
szczególnych przewidujących w tej materii dłuższy termin przedawnienia. Istota
bowiem sprawy sprowadza się do dwóch kwestii, a mianowicie kiedy rozpoczął się
bieg terminu przedawnienia - dochodzonego w tej sprawie przez powoda -
roszczenia oraz czy nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia, a jeśli tak,
to na jaki czas i z jakiej przyczyny. Należy nadmienić, że przepisy o przedawnieniu
roszczeń mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Według zawartej przez
strony umowy sporna część zatrzymanego przez stronę pozwaną wynagrodzenia
I CSK 1035/26
5
należnego powodowi miała zostać zwrócona nie wcześniej niż po usunięciu usterek
wykazanych w protokole po rocznym przeglądzie gwarancyjnym. Powód pismem z
7 maja 2010 r. poinformował stronę pozwaną o usunięciu usterek wskazanych w
protokole z rocznego technicznego odbioru robót, a w kolejnym piśmie z 10 maja
2010 r. zażądał zwrotu tej części zatrzymanego wynagrodzenia. W takim stanie
rzeczy wymagalność roszczenia powoda należy datować na dzień doręczenia
tegoż pisma stronie pozwanej, a najpóźniej na dzień doręczenia powodowi pisma
strony pozwanej z 5 stycznia 2011 r., informujące go o przeprowadzeniu
niezbędnego remontu posadzki. Analizując termin wymagalności roszczenia
powoda należy mieć na uwadze także art. 120 § 1 zdanie drugie k.c. Oświadczenie
strony pozwanej zawarte w piśmie z 4 września 2013 r. o potrąceniu doprowadziło
do przerwy biegu terminu przedawnienia roszczenia powoda na podstawie art. 123
§ 1 pkt 2 k.c. i od tej daty zaczął biec na nowo (art. 124 § 1 k.c.). W związku z tym,
że powód wystąpił z powództwem na przełomie 2021/2002 r., to w okresie po
złożeniu przez stronę pozwaną oświadczenia o potrąceniu nie miało miejsca ani
zawieszenie biegu terminu przedawnienia roszczenia powoda bowiem nie wystąpiły
okoliczności, o których mowa w art. 121 k.c. (w brzmieniu obowiązującym do 30
czerwca 2022 r. - nowela do k.c. z 2 grudnia 2021 r., Dz. U. poz. 2459) ani też nie
miał zastosowania art. 124 § 2 k.c. Przepis art. 124 § 2 k.c. mógł odnosić się
natomiast do roszczenia strony pozwanej przedstawionego do potrącenia i
dochodzonego sądownie przed Sądem Okręgowym w Poznaniu (sygn.. akt IX GC
446/14). Uznanie roszczenia powoda przez stronę pozwaną w związku ze
złożonym oświadczeniem o potrąceniu jakkolwiek doprowadziło do przerwania
biegu przedawnienia roszenia powoda, ale nie mogło wywrzeć skutku prawnego z
art. 124 § 2 k.c., gdyż jego zastosowanie odnosi się do przypadku, gdy przerwa
przedawnienia nastąpiła na skutek czynności podjętej w postępowaniu przed
sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania
roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym. Dlatego 3 - letni termin
przedawnienia należy liczyć od dnia dojścia do powoda oświadczenia strony
pozwanej o potrąceniu (co miało miejsce 6 września 2013 r. - k. 65), a zatem
roszczenie powoda uległo przedawnieniu jeszcze w 2016 r.
I CSK 1035/26
6
Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., a o kosztach postępowania
kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹
k.p.c., przy uwzględnieniu § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt. 2 i § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie (jedn. tekst: Dz. U. z 2023 poz.1964 ze zm). Orzeczenie o
odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego znajduje
uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9
marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. poz. 614) oraz przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia
klauzuli wykonalności.
Władysław Pawlak
[PG]
[a.ł]
