I CSK 1001/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
17 lutego 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 lutego 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Gminy K.
z udziałem J.T.
o ustalenie granicy,
na skutek skargi kasacyjnej J.T.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Zamościu z 2 listopada 2023 r., I Ca
359/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od J.T. na rzecz Gminy K. 360 (trzysta
sześćdziesiąt) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
(G.G.)
UZASADNIENIE
I CSK 1001/24
2
Postanowieniem z 3 marca 2023 r., I Ns 338/21, Sąd Rejonowy
w Krasnymstawie ustalił granicę między gruntami wnioskodawcy i uczestnika, a
Sąd Okręgowy w Zamościu postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił
apelację uczestnika.
Sąd drugiej instancji ustalił, że matka uczestnika na podstawie ustawy z dnia
26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych z dniem
4 listopada 1971 r. z mocy prawa nabyła udział 1/2 części w prawie własności
gruntu rolnego. Na skutek zniesienia współwłasności stała się wyłącznym
właścicielem części tego gruntu, który umową przekazania gospodarstwa rolnego z
1987 r. przekazała uczestnikowi.
Przez grunty uczestnika co najmniej od lat 60-tych XX w. przebiegała droga
gminna. Wójt gminy decyzją z 10 lipca 1990 r., wydaną na podstawie
ustawy o drogach publicznych z dnia 28 marca 1985 r., stwierdził przejście gruntu
zajętego przez drogę na własność Skarbu Państwa z dniem 1 października 1985 r.
Po uzyskaniu przez gminy osobowości prawnej w maju 1990 r. droga stała się
własnością gminy będącej wnioskodawcą. W styczniu 1991 r. dla działki
stanowiącej drogę została założona księga wieczysta, przy tym w opisie
nieruchomości wskazano jej granice odbiegające od rzeczywistego przebiegu drogi.
Na wniosek uczestnika gmina utwardziła drogę w latach 2004-10.
Sąd odwoławczy uznał, że matka uczestnika nie mogła nabyć drogi gminnej
na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, ponieważ
ustawa nadawała własność posiadaczom samoistnym gruntów w dniu 4 listopada
1971 r. Tymczasem matka uczestnika w tym dniu nie posiadała samoistnie drogi,
z której swobodnie korzystali posiadacze i właściciele gruntów sąsiednich. Dlatego
akty własności gruntów nie objęły drogi gminnej. Sąd uznał, że rzeczywistymi,
prawnymi granicami działki, stanowiącej drogę gminną, są granice zgodne
z rzeczywistym przebiegiem drogi, niezmiennym od lat 60-tych XX w.
Sąd Okręgowy oddalił zarzut zasiedzenia działki stanowiącej drogę,
ponieważ w postępowaniu o rozgraniczenie sąd, ustalając stan prawny
graniczących gruntów, może uwzględnić nabycie granicznego pasa przez
I CSK 1001/24
3
zasiedzenie. Jednak nie jest możliwe uwzględnienie zarzutu zasiedzenia całej
działki objętej sporem granicznym (w takim przypadku rozgraniczenie stałoby się
bezprzedmiotowe).
Uczestnik wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powodu jej
oczywistej zasadności ze względu na:
1) niezastosowanie się przez Sąd Rejonowy do wytycznych szczegółowo
wskazanych w postanowieniu Sądu Okręgowego uchylającym poprzednie
postanowienie i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania;
2) naruszenie art. 153 k.c., bowiem pod pozorem zastosowania kryterium
stanu prawnego opartego na stanie posiadania działek 4 listopada 1971 r. tak
naprawdę ponownie zastosowano kryterium ostatniego spokojnego stanu
posiadania;
3) nieustalenie zakresu samoistności posiadania przez gminę spornej działki
4 listopada 1971 r.;
4) pominięcie dowodów zawnioskowanych przez uczestnika na zasadność
zasiedzenia oraz na okoliczności świadczące o niewiarygodności zeznających w
sprawie świadków wnioskodawcy;
5) brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału
dowodowego oraz pominięcie zeznań świadka, według których sąsiedzi
korzystający z drogi dopiero w 2015 r. dowiedzieli się, że sporna droga jest drogą
gminną, a wcześniej uważali ją za drogę wspólną;
6) nieprawidłowe wnioskowanie z zeznania uczestnika, że „droga
przebiegała obok jego domu co najmniej od czasu jego dzieciństwa” stanowi dowód
braku posiadania drogi przez matkę uczestnika 4 listopada 1971 r., chociaż
uczestnik podniósł, iż „droga” ta była urządzoną przez niego drogą prywatną, nie
zaś drogą gminną, biegnącą w zupełnie innym miejscu, tj. wzdłuż zachodniej
granicy jego działki;
7) naruszenie art. 339 k.c. przez obciążenie uczestnika ciężarem dowodu
samoistności posiadania gruntu zajętego przez drogę;
I CSK 1001/24
4
8) przyjęcie, że korzystanie z drogi przez sąsiadów uczestnika świadczy o
posiadaniu drogi przez gminę, która w żaden sposób nie wykazała władania tym
gruntem ani w dniu 4 listopada 1971 r., ani później, w formie posiadania
samoistnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną i oceny przez Sąd Najwyższy
jest orzeczenie sądu drugiej instancji, a nie pierwszej. Zarzut niezastosowanie się
przez Sąd Rejonowy do wytycznych nie jest istotny.
2. Sąd drugiej instancji błędnie uznał, że stan posiadania w dniu 4 listopada
1971 r. jest stanem prawnym, na mocy ustawy o uregulowaniu własności
gospodarstw rolnych. Tak być powinno, lecz zdarzały się błędne akty własności
ziemi. Jeżeli 4 listopada 1971 r. poprzednicy prawni uczestnika rzeczywiście nie
byli posiadaczami samoistnym drogi, to wydane na ich rzecz akty własności ziemi
były nieprawidłowe. Skoro akty te nie zostały wzruszone, to poprzedników
prawnych uczestnika należy uważać za współwłaścicieli wszystkich gruntów
objętych tymi aktami, począwszy od 4 listopada 1971 r., nawet jeżelni nie posiadali
części gruntu w dniu 4 listopada 1971 r. Jednak utracili oni własność gruntu
zajętego przez drogę na skutek decyzji wójta gminy z 10 lipca 1990 r., i to z mocą
wsteczną od 28 marca 1985 r.
Granicą prawną była granica ustalona decyzją z 10 lipca 1990 r., lecz
skarżący nie podniósł zarzutów co do niezgodności granicy ustalonej w niniejszej
sprawie z granicą ustaloną decyzją. Ponadto w przypadku tej niezgodności od 4
listopada 1971 r. upłynął termin zasiedzenia przez Skarb Państwa, a następnie
gminę, gruntu pod drogą.
3. Zakres samoistności posiadania przez gminę spornej działki w dniu
4 listopada 1971 r. nie jest istotny. Decyzja z 10 lipca 1990 r. ukształtowała nowy
stan prawny w oderwaniu od zdarzeń wcześniejszych. Wcześniej stan prawny był
ustalony aktami własności ziemi i rzeczywisty stan posiadania 4 listopada 1971 r.
także nie był istotny.
I CSK 1001/24
5
4. Prawidłowa jest teza Sądu odwoławczego, iż zarzut zasiedzenia może
prowadzić do korekty granicy prawnej, lecz nie może prowadzić do likwidacji
granicy przez zasiedzenie całej sąsiedniej działki. Tym samym nie jest istotny
zarzut pominięcia dowodów na zasiedzenie.
5. Nie jest istotne, czy sąsiedzi korzystający z drogi znali jej stan prawny. Stan
ten znał wnioskodawca, na którego wniosek w 1991 r. dla działki obejmującej drogę
została założona księga wieczysta.
6. Zarzut wyprowadzenia nieprawidłowych wniosków z zeznania uczestnika jest
wewnętrznie sprzeczny. Uczestnik miał zeznać, że „droga przebiegała obok jego
domu co najmniej od czasu jego dzieciństwa” i jednocześnie podnosi, że tę drogę
sam urządził, co w przypadku dziecka jest niemożliwe.
7. Sądy meriti nie obciążyły uczestnika ciężarem dowodu samoistności
posiadania gruntu zajętego przez drogę, ponieważ sądy nie ustaliły, aby uczestnik
władał tą drogą. Sąd odwoławczy ustalił, że skarżący był jednym z wielu
korzystających z gminnej drogi.
8. Nie jest istotne, czy gmina samoistnie posiadała drogę. Jej własność
przysługuje gminie na mocy decyzji z 10 lipca 1990 r. Gdyby jednak granice
określone decyzją odbiegały od rzeczywistego przebiegu drogi, to zakładając
księgę wieczystą gmina wykazała wolę władania nieruchomością drogową jak
właściciel, a kolejnym przejawem takiego władania było utwardzenie drogi
(skarżący twierdzi, że gmina jedynie dostarczyła żwir do utwardzenia).
9. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. wnioskodawcy przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Dariusz Pawłyszcze
I CSK 1001/24
6
(G.G.)
[SOP]
