I CNP 136/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
30 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie ze skargi A.A. i M.A. o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie
z 14 września 2023 r., IV Ca 2276/21
wydanego w sprawie z powództwa P.J.
przeciwko A.A. i M.A.
o opróżnienie lokalu mieszkalnego,
1. odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania,
2. zasądza od A.A. i M.A. na rzecz P.J. kwoty po 120 (sto
dwadzieścia) złotych z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia
pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
niniejszego orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty, tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
[J.T.]
I CNP 136/24
2
UZASADNIENIE
Pozwane M.A. i A.A. wniosły skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, którym
oddalono apelacje skarżących wniesione w sprawie o eksmisję z powództwa P.J.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W przedmiocie przyjęcia do rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności
z prawem prawomocnego orzeczenia Sąd Najwyższy orzeka w ramach tzw.
przesądu, którego celem jest wyeliminowanie skarg oczywiście bezzasadnych
(art. 4249 k.p.c.). Oceny, czy skarga jest "oczywiście bezzasadna", dokonuje się
w powiązaniu z kryterium "niezgodności orzeczenia z prawem", odnoszącym się do
elementu konstrukcyjnego skargi wymienionego w art. 4245 § 1 pkt 3 i 6 k.p.c.
Badając podstawy do przyjęcia skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy
uwzględnia zakres swej kognicji wynikający z art. 42410 zd. 1 k.p.c., tj. fakt
związania podstawami skargi, a także art. 4244 zd. 2 k.p.c., stanowiący, że
podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny
dowodów. Jednocześnie z art. 42412 w zw. z art. 39813 § 2 k.p.c. wynika, że
w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i dowodów, a Sąd
Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia.
W judykaturze przyjmuje się, że za niezgodne z prawem w rozumieniu
art. 4241 § 1 k.p.c. może zostać uznane jedynie orzeczenie sprzeczne
z niebudzącymi wątpliwości i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami oraz
ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć, a także takie, które zostało wydane
w wyniku rażąco błędnej wykładni lub zastosowania prawa, w przypadkach
oczywistych i niewymagających głębszej analizy jurydycznej. Ujmowanie w ten
sposób treści pojęcia "wyrok niezgodny z prawem" wynika ze specyfiki władzy
sądowniczej oraz jej ustroju, a w związku z tym konieczności formułowania
autonomicznego, swoistego rozumienia terminu "niezgodność z prawem",
I CNP 136/24
3
odnoszącego się do przesłanki odpowiedzialności władzy publicznej za szkodę
wyrządzoną orzeczeniem sądowym.
Należy również podzielić pogląd, że bezzasadność skargi jest oczywista, gdy
już z jej treści, bez głębszej analizy i jurydycznych dociekań, wynika, że skarga nie
może być uwzględniona (zob. postanowienia SN z 25 czerwca 2018 r.,
V CNP 2/18, oraz z 21 grudnia 2022 r., I CNP 56/22). Zasadnicze znaczenie ma
w tym przypadku argumentacja przywoływana przez skarżącego w celu
przekonania o niezgodności wyroku ze wskazanym w skardze przepisem prawa.
W tym bowiem punkcie, realizującym wymaganie formalne określone
w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c., zawiera się sedno skargi o stwierdzenie niezgodności
z prawem prawomocnego orzeczenia.
Skarga pozwanych jest oczywiście bezzasadna w opisanym wyżej
rozumieniu. Przypomnieć należy, że w sprawie ustalono, iż poprzednikowi
prawnemu pozwanych przysługiwała ekspektatywa spółdzielczego własnościowego
prawa do lokalu mieszkalnego. Nie było to pełne prawo, gdyż grunt, na którym
umiejscowiony jest budynek, w którym znajduje się sporny lokal, nie stanowi
przedmiotu własności ani prawa użytkowania wieczystego spółdzielni. Grunt ten
należy bowiem do jednostki samorządu terytorialnego, a spółdzielnia jest jedynie
jego posiadaczem. Pozwane nabyły tę ekspektatywę w drodze dziedziczenia.
Następnie powód nabył ją w drodze licytacji w postępowaniu egzekucyjnym i zawarł
ze spółdzielnią umowę najmu spornego lokalu (do czasu uzyskania pełnego prawa
do lokalu), po czym wezwał pozwane do jego wydania. Sąd pierwszej instancji
uwzględnił powództwo eksmisyjne wytoczone przez powoda przeciwko pozwanym,
a Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanych.
Aktualnie skarżące kwestionują wyrok Sądu drugiej instancji, wskazując, że
powodowi udzielono ochrony na podstawie przepisów o ochronie własności
(art. 222 § 1 k.c.), podczas gdy przepisy te w omawianej sytuacji nie powinny być
stosowane – ani odpowiednio, ani w drodze analogii. Ewentualnie skarżące
podniosły, że przysługuje im (nabyte w drodze spadkobrania) spółdzielcze
własnościowe prawo do spornego lokalu. Podniosły również, że umowa najmu
zawarta przez powoda ze spółdzielnią była pozorna i służyła wyłącznie
I CNP 136/24
4
odpowiedniemu zastosowaniu przeciwko skarżącym przepisów o ochronie prawa
własności (art. 690 § 1 k.c.). W skardze o stwierdzenie niezgodności
prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji z prawem zakwestionowano również
fakt zasądzenia od jednej z pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania.
Wszystkie opisane wyżej aspekty argumentacji skarżących są oczywiście
bezzasadne. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że spółdzielcze
własnościowe prawo do lokalu ustanowione w budynku położonym na gruncie, do
którego spółdzielni nie przysługuje własność albo użytkowanie wieczyste, stanowi
ekspektatywę tego prawa (zob. uchwałę – 7 – zasadę prawną – SN
z 24 maja 2013 r., III CZP 104/12). Ojcu skarżących, a w konsekwencji także
skarżącym, nie mogło zatem przysługiwać prawo, o którym mowa
w art. 172 ust. 1 u.s.m. Zarazem w judykaturze przyjmuje się, że ekspektatywa
takiego prawa podlega ochronie. Ochrona ta nie wynika z przepisów prawa
odnoszących się wprost do ekspektatywy, gdyż takich przepisów nie ma, lecz ze
stosowanego do niej analogicznie art. 251 k.c., odsyłającego do odpowiedniego
stosowania przepisów o ochronie własności. Możliwość przydania ochrony
ekspektatywie nie budzi rodzi zastrzeżeń (zob. uchwałę – 7 – zasadę prawną –
SN z 24 maja 2013 r., III CZP 104/12, wraz z przywołanym tam orzecznictwem).
W prawie cywilnym dopuszczalne jest także stosowanie przepisów prawa w drodze
analogii (zob. wyrok SN z 15 czerwca 2022 r., II CSKP 573/22).
W świetle powyższego nie powinno budzić wątpliwości to, że Sąd Okręgowy
mógł przyjąć, iż powód korzystał z ochrony swojej sytuacji prawnej na zasadach
podobnych do ochrony prawa własności. Argumentację tę wzmacnia również
przywołany w sprawie art. 690 k.c.; gdyby bowiem ocenić, że ekspektatywa powoda
nie korzysta z ochrony, to brak ochrony tyczyłby się także pozwanych. Nie miałyby
one jakiegokolwiek tytułu do spornego lokalu, a w takiej sytuacji powód – już
z tytułu samej umowy najmu – mógłby skutecznie domagać się eksmisji skarżących
na podstawie art. 690 w zw. z art. 222 § 1 k.c. W orzecznictwie wyjaśniono bowiem,
że najemca lokalu mieszkalnego może dochodzić w drodze sądowej wydania lokalu
przeciwko każdej osobie, której nie przysługuje skuteczne względem najemcy
uprawnienie do zajmowania tego lokalu (zob. uchwałę SN z 2 października 1986 r.,
III CZP 69/86). Oczywiście nietrafne są przy tym twierdzenia o pozorności umowy
I CNP 136/24
5
najmu zawartej przez powoda ze spółdzielnią. Żadne ustalone w sprawie fakty nie
uzasadniają bowiem takiej oceny; jednocześnie ustalony w sprawie stan faktyczny
i ocena dowodów Sądu Okręgowego wiążą Sąd Najwyższy (4244 zd. 2 k.p.c.).
Finalnie należy wskazać, że przedmiotem skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem w postępowaniu procesowym może być tylko wyrok sądu
drugiej instancji kończący postępowanie w sprawie (art. 4241 § 1 k.p.c.). Zarzuty
odnoszące się do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania nie mogą być zatem
a limine uznane za zasadne, gdyż nie podlegałyby w ogóle badaniu.
W związku z powyższym, na podstawie art. 4249 k.p.c., orzeczono
o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach rozstrzygnięto zgodnie
z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, ich wysokość ustalając na podstawie
§ 7 pkt 1 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Beata Janiszewska
[J.T.]
[a.ł]
