V KZ 20/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Dnia 17 lipca 2026 r.
w sprawie J.W.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 17 lipca 2026 r.,
zażaleń podejrzanego i jego obrońcy na zarządzenie Przewodniczącej V Wydziału
Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2026 r.,
V WKK 24/26, o odmowie przyjęcia kasacji,
na podstawie art. 437 § 2 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę do dalszego
prowadzenia w Sądzie Okręgowym w Gdańsku.
UZASADNIENIE
Postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 kwietnia 2025 r., V
Kz 306/25, utrzymano w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 15
stycznia 2025 r., IX K 447/24, którym umorzono postępowanie karne wobec
podejrzanego o dwa czyny z art. 190 § 1 k.k. i z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1
k.k., z tym ustaleniem, że nie groził on pozbawieniem życia Prokuratorowi
Rejonowemu w Gdyni X.Y.., zaś czyny te popełnił mając zniesioną zdolność
rozpoznania ich znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, tj. w zw. z art. 31
§ 1 k.k. oraz zastosowano wobec podejrzanego środek zabezpieczający w postaci
umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.
V KZ 20/26
2
Zarządzeniem Przewodniczącej V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu
Okręgowego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2026 r., V WKK 24/26, odmówiono
przyjęcia osobistej kasacji podejrzanego. W uzasadnieniu Przewodnicząca
Wydziału wskazała, że na ogłoszenie postanowienia w Sądzie Okręgowym nikt się
nie stawił. Odroczono termin sporządzenia uzasadnienia postanowienia z dnia 9
kwietnia 2025 r. na czas do 7 dni. Postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczono
obrońcy w dniu 24 kwietnia 2025 r. Podejrzany odebrał je osobiście w dniu 25
kwietnia 2025 r. Przewodnicząca Wydziału uznała, że od tej właśnie daty rozpoczął
dla podejrzanego bieg trzydziestodniowy termin zawity do wniesienia kasacji. W
dniu 12 czerwca 2025 r. wpłynęła do Sądu Okręgowego w Gdańsku kserokopia
pisma podejrzanego z dnia 30 maja 2025 r. zatytułowanego „Wniosek” i opisanego
w jego treści jako apelacja od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia
9 kwietnia 2025 r. Zostało ono nadane w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie
Chorych w S. w dniu 3 czerwca 2025 r. (k. 1081-1084 akt sygn. IX K 447/24). Po
wezwaniu podejrzanego do sprecyzowania czy złożone pismo jest wnioskiem o
kasację czy wnioskiem o wznowienie postępowania, pismem z dnia 14 lipca 2025 r.
sprecyzował on, że jest to kasacja. Akta sprawy zostały zwrócone do Sądu
Okręgowego w Gdańsku w dniu 8 kwietnia 2026 r., po ich zwrocie z Sądu
Apelacyjnego w Gdańsku i następnie z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.
W zaskarżonym zarządzeniu przyjęto, że osobista kasacja J.W.,
sporządzona w dniu 30 maja 2025 r. i nadana w dniu 3 czerwca 2025 r., została
złożona po upływie ustawowego terminu. Wskazano, że stosownie do treści art.
524 § 1 zd. 1 k.p.k. termin do wniesienia kasacji przez stronę postępowania wynosi
30 dni i liczony jest od daty doręczenia jej odpisu orzeczenia sądu odwoławczego
wraz z jego pisemnym uzasadnieniem. Termin ten upłynął w dacie tak
sporządzenia, jak i następnie nadania osobistej kasacji.
Zażalenia na to postanowienie wnieśli: osobiście podejrzany i jego obrońca.
Podejrzany sporządził zażalenie w sposób opisowy, nie odnosząc się bezpośrednio
do kwestii dopuszczalności i zachowania wymogów formalnych osobistej kasacji,
ale kwestionując bezstronność sędziego, rzetelność obrony świadczonej przez
obrońców z urzędu, jak również rozstrzygnięcie w sprawie, w tym opinię biegłych
psychiatrów.
V KZ 20/26
3
Z kolei obrońca podejrzanego zaskarżył ww. zarządzenie w całości i zarzucił:
„1. obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia,
tj. art. 524 § 1 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że
podejrzany uchybił terminowi do wniesienia kasacji, mimo że jako osoba
nieposiadająca wykształcenia prawniczego ani profesjonalnej wiedzy o środkach
zaskarżenia nie miał realnej świadomości sposobu oraz terminu wniesienia kasacji,
2. obrazę art. 16 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. poprzez niezapewnienie
podejrzanemu należytej informacji o sposobie i terminie wniesienia
nadzwyczajnego środka zaskarżenia oraz skutkach ich niedochowania, co
doprowadziło do negatywnych konsekwencji procesowych po stronie podejrzanego”.
Obrońca wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego zarządzenia i
przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.
Dodać należy, że obrońca z urzędu został wyznaczony w tej sprawie dnia 27
kwietnia 2026 r. w związku z wydaniem zaskarżonego zarządzenia (k. 35 akt V
WKK 24/26).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie obrońcy jest zasadne, dlatego doprowadziło do uchylenia
zaskarżonego zarządzenia i przekazania sprawy do dalszego prowadzenia w
Sądzie Okręgowym w Gdańsku.
Odnosząc się do osobistego zażalenia podejrzanego należy wskazać, że
zawarta tam argumentacja pozostaje irrelewantna z punktu widzenia prawidłowości
zaskarżonego zarządzenia. Podejrzany bowiem wskazuje na uchybienia, które w
jego ocenie wystąpiły w toku merytorycznego rozpoznawania sprawy i które
miałyby stanowić podstawę do wzruszenia prawomocnego orzeczenia. Tymczasem
w obecnym postępowaniu incydentalnym badaniu podlega wyłącznie kwestia
dopuszczalności kasacji wniesionej osobiście przez podejrzanego, zwłaszcza pod
kątem terminowości jej wniesienia. W tej kwestii podejrzany nie wypowiedział się w
swoim zażaleniu.
Zasadny okazał się w tej sprawie zarzut drugi zawarty w zażaleniu obrońcy.
Formalnie rzecz biorąc ustalenia poczynione w zaskarżonym zarządzeniu co do
złożenia przez podejrzanego osobistej kasacji po upływie terminu, są prawidłowe.
Rzeczywiście w dniu 9 kwietnia 2025 r. na posiedzenie odwoławcze w części
V KZ 20/26
4
dotyczącej ogłoszenia postanowienia nikt się nie stawił, postanowienie zostało
ogłoszone, a sporządzenie jego uzasadnienia odroczone na okres do 7 dni (k. 878-
879). Odpis postanowienia z uzasadnieniem został doręczony: podejrzanemu w
dniu 25 kwietnia 2025 r. (k. 3 akt WKK) i obrońcy w dniu 24 kwietnia 2025 r. (k. 4
akt WKK). Pismo potraktowane jako osobista kasacja podejrzany datował na 30
maja 2025 r. (k. 1082) a zostało ono nadane w dniu 3 czerwca 2025 r. (k. 1083).
Zatem termin trzydziestu dni liczony dla podejrzanego upływał w dniu 26 maja 2025
r., co powodowało, że Przewodnicząca Wydziału uznała, że do wniesienia osobistej
kasacji skazanego doszło po terminie.
Przed wydaniem zarządzenia o odmowie przyjęcia kasacji jako złożonej po
terminie należało jednak ustalić, czy termin ten w ogóle zaczął bieg wobec
błędnego pouczenia podejrzanego o niedopuszczalności zaskarżenia kasacją
postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu wobec niego środka
zabezpieczającego. Jak wynika z protokołu posiedzenia odwoławczego,
odraczając sporządzenie uzasadnienia postanowienia wydano zarządzenie aby „po
sporządzeniu uzasadnienia postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczyć
stronom – z pouczeniem o prawomocności” (k. 878v). Następnie w piśmie
przewodnim o doręczeniu podejrzanemu odpisu postanowienia Sądu
odwoławczego z uzasadnieniem zawarto wyłącznie informację następującej treści:
„Sąd Okręgowy […] doręcza Panu odpis zapadłego poza rozprawą postanowienia z
dnia 9 kwietnia 2025 r. i informuje, że postanowienie jest prawomocne i nie
przysługuje prawo wniesienia zażalenia” (k. 2 akt WKK). Tym samym podejrzany
nie został w żaden sposób pouczony o prawie, terminie i sposobie wniesienia
kasacji. Co więcej, otrzymał pouczenie błędne o niezaskarżalności tego
postanowienia.
Nawet jednak przy przyjęciu, że pomimo błędnego pouczenia termin do
wniesienia kasacji rozpoczął swój bieg, należało rozważyć, czy osobistej kasacji
podejrzanego nie należy potraktować jako zawierającej także wniosek o
przywrócenie terminu (por. art. 118 § 1 k.p.k.), skoro ewidentnie wolą podejrzanego
jest zaskarżenie kasacją postanowienia z dnia 9 kwietnia 2025 r. W razie przyjęcia,
że brak jest podstaw do uznania, iż osobista kasacja podejrzanego zawiera
wniosek o przywrócenie terminu, należało poinformować podejrzanego o prawie i
V KZ 20/26
5
terminie wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka
zaskarżenia. Tego wymagała zasada lojalności procesowej w sytuacji pierwotnego
błędnego pouczenia podejrzanego (por. m.in.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia
19 marca 1970 r., VI KZP 1/70).
Jak wynika z treści zaskarżonego zarządzenia, Przewodnicząca Wydziału
uznała, że wobec obowiązku sporządzenia uzasadnienia postanowienia o
umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego wraz z tym
postanowieniem, w celu wywiedzenia kasacji podejrzany nie ma obowiązku
uprzedniego złożenia wniosku o doręczenie mu odpisu postanowienia z
uzasadnieniem (jest mu ono bowiem doręczane z urzędu – art. 100 § 4 k.p.k.).
Dostrzegając obecność innych poglądów na ten temat (o konieczności złożenia
takiego wniosku) trzeba stwierdzić, że nie ma to wpływu na wynik niniejszego
postępowania zażaleniowego. Kluczowe w tej sprawie jest bowiem to, jakie
pouczenie otrzymał podejrzany wraz z doręczeniem mu prawomocnego
postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka
zabezpieczającego.
Podczas posiedzenia w dniu 9 kwietnia 2025 r. podejrzanego reprezentował
obrońca z urzędu, przy czym na samo ogłoszenie postanowienia nikt się nie stawił
(k. 878). Tymczasem „oskarżonego, który korzysta z pomocy obrońcy z urzędu, po
ogłoszeniu wyroku sądu odwoławczego traktuje się, tak jakby nie miał obrońcy” (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2020 r., V KZ 1/20). Tak samo
należy traktować wydanie prawomocnego postanowienia o umorzeniu
postępowania karnego z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowaniu wobec
niego środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Z
chwilą wydania takiego prawomocnego postanowienia również ustaje obowiązek
podejmowania czynności procesowych przez obrońcę wyznaczonego z urzędu (ale
nie uprawnienie do dokonywania takich czynności), dochodzi bowiem do
„prawomocnego zakończenia postępowania” w rozumieniu art. 84 § 2 zd. pierwsze
k.p.k. W tej sytuacji tym bardziej istniał obowiązek pouczenia podejrzanego o
prawie, terminie i sposobie wniesienia kasacji (art. 100 § 8 k.p.k.) i konieczność
zapobieżenia negatywnym konsekwencjom naruszenia tego obowiązku przez
organy procesowe. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, strona nie powinna
V KZ 20/26
6
ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z uchybienia terminowi do
dokonania czynności procesowej, jeżeli nie została o tym pouczona. Zasada
lojalności procesowej sądu względem uczestników postępowania wymaga bowiem
poinformowania ich o przysługujących im uprawnieniach procesowych w taki
sposób, który zapewniłby im realną możliwość skorzystania z nich (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2026 r. IV KZ 2/26;
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2019 r., II KZ 26/19).
Podsumowując, wobec nieprawidłowego pouczenia podejrzanego, a w
zasadzie mylnego pouczenia go o niemożności zaskarżenia prawomocnego
postanowienia z dnia 9 kwietnia 2025 r., które to pouczenie było skierowane do
nieposiadającego obrońcy podejrzanego, należy uznać niezasadność
zaskarżonego zarządzenia. Ochrona wynikająca dla podejrzanego z art. 16 § 1
k.p.k. (a dodać należy, że w dacie orzekania w tej sprawie obowiązywał już art. 16
§ 3 k.p.k.) nakazuje przyjąć, że wydanie zaskarżonego zarządzenia było co
najmniej przedwczesne i powinno być poprzedzone podjęciem kroków
procesowych wskazanych już w tym postanowieniu.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[WB]
[a.ł]
