V KO 106/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Waldemar Płóciennik
Dnia 9 lipca 2025 r.
w sprawie z zażalenia X. Y.
na postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o
przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 9 lipca 2025 r.,
wystąpienia Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi
z dnia 13 czerwca 2025 r., sygn. akt IV Kp 201/25,
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu
na podstawie art. 37 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł
przekazać sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu
w Koninie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2025 r., sygn. akt […], prokurator
Prokuratury Rejonowej w Łowiczu odmówił wszczęcia śledztwa w sprawie:
„1. mającego miejsce w nieustalonym okresie między 13.10.2016 roku a
31.12.2021 roku w Ł. woj. […] przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia
obowiązków przez funkcjonariusza publicznego prokuratora Prokuratury Rejonowej
w Zgierzu delegowanego do Prokuratury Okręgowej w Łodzi polegających na
działaniu w toku postępowania PO I Ds. […] na szkodę interesu prywatnego X. Y., tj.
V KO 106/25
2
o czyn z art. 231 § 1 k.k. – wobec stwierdzenia, iż czyn nie zawiera znamion czynu
zabronionego (na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.);
2. mającego miejsce w dniu 20.11.2023 r. w Ł., woj. […] przekroczenia uprawnień
przez funkcjonariusza publicznego – prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi
przez znęcanie się fizyczne i psychiczne, w celu uzyskania określonych wyjaśnień,
polegające na zastraszaniu, kierowaniu gróźb popełnienia przestępstwa, przy czym
groźby te wzbudziły u X. Y. uzasadnioną obawę, że zostaną spełnione oraz
zastosowaniu przemocy wobec X. Y. w celu uzyskania określonych wyjaśnień w
toku postępowania Prokuratury Okręgowej w Łodzi sygn. akt […], czym działano na
szkodę interesu prywatnego X. Y., tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 246 k.k.
w zw. z art. 11 § 2 k.k. – wobec braku danych dostatecznie uzasadniających
podejrzenie jego popełnienia (na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.);
3. mających miejsce w bliżej nieokreślonych dniach 2016 roku w Ł., woj. […], w
krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, przekroczenia
uprawnień przez funkcjonariusza publicznego prokuratora Prokuratury Okręgowej w
Łodzi polegającego na żądaniu, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, korzyści
majątkowej i uzależnienia wykonania czynności służbowej od otrzymania korzyści
majątkowej w toku postępowania o sygn. akt PO I Ds. […] oraz polegające na
zastosowaniu przemocy wobec X. Y., w celu uzyskania określonych wyjaśnień jak
również podejmowania działań zmierzających do utrudnienia postępowania
karnego, pomagając sprawcy przestępstwa X.1 Y.1, uniknąć odpowiedzialności
karnej przez stworzenie fałszywych dowodów, czym działano na szkodę interesu
prywatnego X. Y., tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 246 k.k. w zb. z 228 § 1 i
4 k.k. w zb. z art. 239 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. –
wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia
(na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.);
4. mającego miejsce w bliżej nieokreślonym czasie nie później niż 10.12.2024 roku
w Ł., woj. […], przekroczeniu uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez
sędziego prowadzącego postępowanie o sygn. IV K 56/23 polegających na
nierzetelnym prowadzeniu postępowania karnego, działając na szkodę interesu
prywatnego X. Y., tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. - wobec braku danych dostatecznie
V KO 106/25
3
uzasadniających podejrzenie jego popełnienia (na podstawie art. 17 § 1 pkt 1
k.p.k.);
5. mającego miejsce w bliżej nieokreślonym czasie nie później niż 10.12.2024 roku
w Ł., woj. […], przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez
Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi polegającego na niewyłączeniu od orzekania
sędziego prowadzącego postępowanie o sygn. IV K 56/23, pomimo wiedzy o
nierzetelnym prowadzeniu postępowania karnego, działając na szkodę interesu
prywatnego X. Y., tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. – wobec stwierdzenia, że czyn nie
zawiera znamion czynu zabronionego (na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.);
6. mających miejsce w bliżej nieokreślonym czasie nie później niż 10.12.2024 roku
w Ł., woj. […], przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez
sędziego prowadzącego postępowanie o sygn. IV K 12/22 polegającego na
nierzetelnym prowadzeniu postępowania karnego, niezasadnym zastosowaniu
trzykrotnie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania oraz
ustalenia z prokuratorem uczestniczącym w wyżej wskazanym postępowaniu
wymiaru kary dla oskarżonego X. Y. i wydanie niekorzystnego dla niego wyroku,
czym działano na szkodę interesu prywatnego X. Y., tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. –
wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia
(na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.)”.
Orzeczenie to zaskarżone zostało zażaleniem wniesionym przez X. Y. Sąd
właściwy do rozpoznania tego środka odwoławczego, tj. Sąd Rejonowy dla Łodzi –
Widzewa w Łodzi, postanowieniem z dnia 13 czerwca 2025 r., IV Kp 201/25,
wystąpił do Sądu Najwyższego z inicjatywą przekazania opisanej sprawy innemu
sądowi równorzędnemu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości. W
uzasadnieniu postanowienia wskazano, że czyn opisany w pkt 5 dotyczy
zachowania Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi, który stosownie do art. 37a § 2
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych sprawuje nadzór administracyjny
nad działalnością sądów rejonowych, co – zważywszy na zakres kontroli
odwoławczej – mogłoby wzbudzić u postronnego obserwatora wątpliwości co do
możliwości Sądu właściwego do bezstronnego i obiektywnego rozpoznania sprawy.
V KO 106/25
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Rozpoznawanie sprawy przez sąd właściwy miejscowo ma charakter
gwarancyjny, co oznacza, iż przepisy umożliwiające odstępstwo od tej zasady
winny być wykładane ściśle i stosowane z należytą wstrzemięźliwością. Przepis art.
37 § 1 k.p.k. przewiduje możliwość przekazania sprawy do rozpoznania innemu
sądowi równorzędnemu ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości. Do
przesłanki tej należy zaliczyć sytuację, w której, w realiach konkretnego układu
procesowego, mogą u postronnego i obiektywnego obserwatora zaistnieć
wątpliwości co do możliwości bezstronnego rozpoznania sprawy przez sąd
właściwy. Wprawdzie przedmiotem kontroli odwoławczej jest decyzja procesowa
prokuratora, nie można jednak nie dostrzec, że trzy z rozważanych zarzutów
dotyczą sędziów z sądów z obszaru Sądu Okręgowego w Łodzi, w tym jeden (pkt 5)
odnosi się wprost do zachowania Prezesa tego Sądu. Przywoływany w
uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego przepis prawa o ustroju sądów
powszechnych odnosi się do nadzoru administracyjnego prezesa nad podległymi
mu sądami, nie powinien mieć zatem znaczenia dla sfery orzeczniczej
poszczególnych sędziów uczestniczących w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości.
Nie ma zresztą żadnych przesłanek, by twierdzić, że sędziowie Sądu właściwego
nie są w realiach sprawy zdolni do wydania bezstronnego orzeczenia. Rzecz
jednak w tym, że w odbiorze społecznym, rozstrzyganie przez Sąd podległy
administracyjnie, o dalszym toku postępowania karnego co do ewentualnej
odpowiedzialności, związanej zresztą z działalnością Sądu Okręgowego, przez
Prezesa tego Sądu, może budzić wątpliwości związane z warunkami do
obiektywnego i bezstronnego orzekania (trudno przecież uznać, że świadomość
rozłączności nadzoru administracyjnego i orzeczniczego jest społecznie
powszechna i ugruntowana).
W świetle tych okoliczności uznać należało, że dobro wymiaru
sprawiedliwości przemawia za przekazaniem sprawy do rozpoznania innemu
sądowi równorzędnemu i to poza obszar właściwości miejscowej Sądu
Apelacyjnego w Łodzi.
[WB]
V KO 106/25
5
[r.g.]
