POSTANOWIENIE

Dnia 15 czerwca 2023 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Ryszard Witkowski

w sprawie A. K.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 15 czerwca 2023 r.
‎żądania sędziego o wyłączenie od udziału w sprawie

w związku z kasacją Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku

z 3 listopada 2020 r. sygn. akt X K 858/20,

na podstawie art. 42 § 4 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a contrario

p o s t a n o w i ł:

nie uwzględnić żądania sędziego Sądu Najwyższego M. B. wyłączenia jej od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. akt V KK 168/23.

UZASADNIENIE

Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa z kasacją Prokuratora Generalnego od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku z 3 listopada 2020 r. sygn. akt X K 858/20. Kasacja została przed Sądem Najwyższym zarejestrowana pod sygn. akt V KK 168/23 i przydzielona sędziemu Sądu Najwyższego M. B. W dniu 12 maja 2023 r. sędzia sprawozdawca wystąpiła z żądaniem wyłączenia jej od udziału w powyższej sprawie w trybie art. 41 § 1 k.p.k.

Z treści przedłożonego przez nią oświadczenia wynika, iż kasację w niniejszej sprawie podpisał Zastępca Prokuratora Generalnego R. H., z którym pracowała w Prokuraturze Okręgowej i Apelacyjnej w […] oraz w Prokuraturze Krajowej. Ponadto zna go od około 20 lat i utrzymuje kontakty towarzyskie. Okoliczność powyższa w ocenie SSN M. B. może wywołać w odbiorze społecznym i po stronie skazanego uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności. Jednocześnie autorka oświadczenia zapewniła, iż jest w stanie rozpoznać sprawę w sposób obiektywny i bezstronny mimo podniesionej wyżej okoliczności znajomości z autorem kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Żądanie wyłączenia złożone w trybie art. 42 § 1 k.p.k. należy uznać za niezasadne, co skutkować musiało jego nieuwzględnieniem.

Zgodzić się należy z prezentowanym w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, iż kontakty między sędziami czy też między sędziami
‎a prokuratorami wynikają z istoty sprawowanych urzędów i o ile mają wyłącznie służbowy charakter, nie mogą uzasadniać wystąpienia wątpliwości co do bezstronności całego sądu, godzących w autorytet wymiaru sprawiedliwości. Jeżeli relacje te miały charakter prywatny, wówczas istnieje możliwość skorzystania
‎z instytucji wyłączenia sędziego, określonej w art. 41 § 1 k.p.k. Powoływanie się na okoliczność, że sędzia sądu właściwego i prokurator znani są sędziom tegoż sądu,
‎a niektórzy z nich (a więc nie wszyscy) pozostają z tym sędzią i prokuratorem
‎w relacjach koleżeńskich może co najwyżej skutkować uruchomieniem regulacji
‎z art. 41 § 1 k.p.k. w odniesieniu do tych sędziów, co do których te relacje mają charakter również pozazawodowy (postanowienie SN z 11 stycznia 2023 r. sygn.
‎akt III KO 123/22). W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest też pogląd,
‎że hipotetyczna obawa przed przyszłymi niekorzystnymi społecznymi opiniami, niemająca żadnych realnych podstaw, nie powinna uzasadniać uchylania się przez sąd właściwy od rozpoznania sprawy (zob. np. postanowienie SN z 25 listopada 2009 r., sygn. akt III KO 81/09).

Treść oświadczenia SSN M. B. w kontekście realiów procesowych sprawy nie daje podstaw do uznania, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jej bezstronności. Trzeba bowiem pamiętać, że fakt kontaktów służbowych, czy nawet prywatnych w środowisku prawniczym jest rzeczą naturalną, typową zresztą dla każdej innej sfery aktywności zawodowej. Nie oznacza to jednak każdorazowego uruchomienia mechanizmu gwarancyjnego bezstronność sadu, unormowanego w art. 41 i nast. k.p.k. Dla zastosowania instytucji iudex suspectus niezbędne jest wykazanie szczególnych okoliczności związanych z kontaktami zawodowymi lub prywatnymi, które będą wskazywały na możliwość istnienia tego typu relacji sędziego ze stroną postępowania, która rzeczywiście może wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. W badanym przypadku sam fakt nawet długotrwałych kontaktów sędzi z Zastępcą Prokuratora Generalnego nie wskazuje na takie ryzyko, podobnie jak członkostwo tych osób w tym samym stowarzyszeniu przed kilkunastu laty. Oczywiście kontakty osobiste, w tym zawodowe, mogą uzasadnić wyłączenie sędziego, ale tylko w przypadku, gdy te relacje wykroczą poza zwyczajowe ramy i przybiorą poziom znacznego stopnia zażyłości relacji osobistych, zaburzającej postrzeganie przestrzegania standardów rozpoznania sprawy z punktu widzenia postronnego obserwatora, a jednocześnie sposób rozstrzygnięcia sprawy pozostawać będzie w szczególnym ponadnormatywnym zainteresowaniu autora pisma.

Obawa, iż zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie będzie wolne od pozaprocesowych wpływów nie może mieć zatem charakteru li tylko abstrakcyjnego
‎i hipotetycznego (por. postanowienie SN z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt 
‎II KO 82/20; postanowienie SN z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt IV KO 106/13).
‎Taki zaś charakter rzeczonej obawie nadaje w realiach tej sprawy fakt utrzymywanie kontaktów towarzyskich przez sędziego z prokuratorem (a są to fakty z zasady nieznane opinii publicznej, co do której trudno zresztą przyjąć, że może być zainteresowana przedmiotową sprawą), w sytuacji, gdy poza podpisaniem skargi nadzwyczajnej nie wykonywał żadnych innych czynności w sprawie i nie zamierza popierać jej osobiście w postępowaniu przed sadem kasacyjnym.

Innymi słowy, samo podpisanie kasacji przez Zastępcę Prokuratora Generalnego w ramach realizacji służbowych obowiązków warunkujących jej formalną skuteczność procesową, pomimo długoletniej znajomości z sędzią
‎– członkiem kolegialnego składu rozpoznającego sprawę, a nawet sprawozdawcą, nie stanowi wystarczającego potencjału dla urzeczywistnienia zagrożenia obiektywizmu i bezstronności sędziego, a w dalszej kolejności wywołania w odbiorze zewnętrznym wątpliwość co do istnienia kierunkowego nastawienia sędziego do sprawy, stron procesowych lub innych uczestników postępowania (por. postanowienie SN z 17 stycznia 2018 r. sygn. akt III KK 244/17). Natomiast postawa SSN M. B. – jej inicjatywa, będąca przedmiotem niniejszych rozważań, przy zaakcentowaniu gotowości do obiektywnego rozpoznania sprawy nie jest bez znaczenia dla uznania, że rozpoznanie sprawy przez Sąd Najwyższy w składzie orzekającym z jej udziałem będzie czyniło zadość standardom prawa do rzetelnego procesu, w tym prawa do bezstronnego sądu. W realiach niniejszej sprawy zatem obawa co do oceny i odbioru społecznego podniesionej przez sędziego sprawozdawcę okoliczności ma w istocie hipotetyczny i subiektywny charakter, albowiem nie jest poparta żadnymi faktami.

W tym stanie rzeczy, w związku z tym, iż w ujęciu subiektywnym sędzia sprawozdawca podkreśliła, iż w sprawie nie występują żadne okoliczności, które podważyłyby jej bezstronność i obiektywizm przy rozpoznaniu niniejszej sprawy,
‎brak jest podstaw do uwzględnienia żądania.

Mając powyższe na względzie, należało postanowić jak na wstępie.