V KK 105/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 2 lipca 2026 r.
SSN Zbigniew Puszkarski (przewodniczący)
SSN Jarosław Matras
SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca)
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w sprawie N. I.
skazanego za czyn z art. 178 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 2 lipca 2026 r.
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego, na niekorzyść skazanego,
od wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu
z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 1014/24,
uchyla punkt 5. zaskarżonego wyroku i w tym zakresie przekazuje
sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w
Zgierzu.
Jarosław Matras Zbigniew Puszkarski Paweł Wiliński
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 1014/24, Sąd Rejonowy
w Zgierzu uznał N. I. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wypełniającego
dyspozycję art. 178a § 1 k.k. i za to orzekł wobec oskarżonego karę 6 miesięcy
V KK 105/26
2
pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres roku próby.
Nadto, orzekł wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów
mechanicznych na okres 5 lat, a także na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym
oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w wysokości 5.000 zł. W
punkcie 5. wyroku na podstawie art. 178a § 5 k.k. orzekł przepadek na rzecz Skarbu
Państwa pojazdu marki D. o nr rej. [...]. Wyrok stał się prawomocny z dniem 24
kwietnia 2025 r., bez uzasadnienia.
Kasację od powyższego wyroku wniósł Prokurator Generalny, na niekorzyść
skazanego N. I., w zakresie rozstrzygnięcia o orzeczeniu przepadku pojazdu
mechanicznego, zarzucając:
„rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa
materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., w
brzmieniu obowiązującym przed dniem 29 stycznia 2026 r., poprzez orzeczenie
na rzecz Skarbu Państwa - w związku ze skazaniem N. I. za popełniony w dniu 20
października 2024 r. występek kwalifikowany z art. 178a § 1 k.k. - przepadku
pojazdu mechanicznego prowadzonego przez oskarżonego w czasie zdarzenia,
w sytuacji gdy pojazd ten był jedynie użytkowany przez oskarżonego i nie stanowił
wyłącznej własności wymienionego, co przy prawidłowym zastosowaniu
dyspozycji art. 44b § 2 k.k., w jego brzmieniu obowiązującym przed dniem 29
stycznia 2026 r., winno było skutkować orzeczeniem, zamiast przepadku pojazdu
mechanicznego, przepadku jego równowartości, natomiast w myśl art. 44b § 5 i §
6 k.k., w brzmieniu obowiązującym od 29 stycznia 2026 r., winno skutkować
orzeczeniem nawiązki na rzecz Skarbu Państwa, która również ma charakter
obligatoryjny”.
Podnosząc powyższe, skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej
części, a mianowicie w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie orzeczenia
przepadku pojazdu mechanicznego i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi
Rejonowemu w Zgierzu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
V KK 105/26
3
Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd jej rozpoznanie i uwzględnienie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Lektura akt sprawy dowiodła, że doszło w niej do podniesionego w kasacji
uchybienia, polegającego na rażącej i mającej istotny wpływ na treść wyroku obrazie
prawa materialnego, a mianowicie art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., w
brzmieniu obowiązującym przed dniem 29 stycznia 2026 r. Sąd I instancji orzekł
bowiem przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez oskarżonego w
postaci samochodu osobowego marki D. o nr rej. […] w sytuacji, gdy nie stanowił on
jego wyłącznej własności. Począwszy od 29 stycznia 2026 r. przepis, na podstawie
którego Sąd Rejonowy orzekł przepadek, tj. art. 178 § 5 k.k., już nie istnieje, a art.
44b k.k. został częściowo zmieniony. Niemniej jednak w dacie popełnienia
przypisanego oskarżonemu występku z art. 178a § 1 k.k., tj. 20 października 2024 r.,
jak i w dacie wyrokowania w sprawie, tj. 16 kwietnia 2025 r., obowiązywały przepisy
art. 44b k.k. i art. 178a § 5 k.k. w pierwotnie nadanym im brzmieniu, obowiązującym
od 14 marca 2024 r. do 29 stycznia 2026 r.
Ze względu na to, że N. I. w dniu 20 października 2024 r. dopuścił się czynu
wyczerpującego znamiona występku z art. 178a § 1 k.k., gdzie stan jego
nietrzeźwości w czasie prowadzenia pojazdu mechanicznego przewyższał
zakreśloną przez ustawodawcę granicę, Sąd meriti był - stosownie do dyspozycji art.
178a § 5 k.k., przy jednoczesnym braku uznania, że zachodzi wyjątkowy wypadek
uzasadniony szczególnymi okolicznościami, zobowiązany do orzeczenia przepadku
uregulowanego w dyspozycji art. 44b k.k. Ten ostatni przepis, w § 2 stanowił, że,
„jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej własności
sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył
podlegający przepadkowi pojazd, orzeka się przepadek równowartości pojazdu. Za
równowartość pojazdu uznaje się wartość pojazdu określoną w polisie
ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a w razie braku polisy
- średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy uwzględnieniu marki,
modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika, pojemności lub
mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi prowadzonemu przez sprawcę,
ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez powoływania w tym celu biegłego”.
V KK 105/26
4
Z załączonych do akt sprawy dokumentów wynikało, że pojazd, którego
przepadek orzeczono w zaskarżonym wyroku, nie stanowił własności oskarżonego i
w czasie popełnienia przypisanego mu czynu był on jedynie jego użytkownikiem. W
toku postępowania ustalono, że właścicielem ww. pojazdu jest inna niż oskarżony
osoba – mianowicie G. I. (k. 115a, 170). Brak uzasadnienia zaskarżonego wyroku
nie pozwala odtworzyć przyczyn orzeczenia przez Sąd Rejonowy przepadku pojazdu
w tej sytuacji. Bezspornym jest jednak, że podniesione powyżej uchybienie miało
istotny wpływ na treść wydanego wyroku, ponieważ negatywnymi skutkami
orzeczonego środka penalnego została obciążona osoba niebędąca sprawcą czynu
zabronionego, zaś oskarżony z nieuprawnioną korzyścią nie poniósł wszystkich
konsekwencji prawnych swojego zachowania, gdzie przy prawidłowym zastosowaniu
analizowanej instytucji, należało orzec wobec N. I. przepadek równowartości pojazdu
mechanicznego prowadzonego przez niego w czasie inkryminowanego zdarzenia.
Podkreślenia ponadto wymaga, że znowelizowane brzmienie przywołanych
norm prawnych, obowiązujące od dnia 29 stycznia 2026 r., nie przewiduje w takiej
sytuacji ani przepadku pojazdu, ani jego równowartości, lecz nawiązkę na rzecz
Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 do 500.000 zł (art. 44b § 6 k.k.). W ramach
ponownego rozpoznania sprawy Sąd meriti będzie zobowiązany do oceny, przez
pryzmat art. 4 § 1 k.k., które przepisy prawa materialnego są dla oskarżonego
względniejsze, mając na uwadze wartość pojazdu, którym poruszał się N. I. , która
może stanowić kwotę niższą niż minimalna wysokość nawiązki. Powyższe nie
zmienia zarazem faktu, że powinno zostać na oskarżonego nałożone zobowiązanie
finansowe, od którego w pierwotnie wydanym w tym zakresie rozstrzygnięciu N. I. z
niewątpliwie nieuprawnioną korzyścią został zwolniony.
W tym stanie rzeczy należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać
do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zgierzu, który, uwzględniając
powyższe rozważania, wyda właściwe rozstrzygnięcie w zakresie dotyczącym
zagadnienia przepadku pojazdu mechanicznego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[J.J.]
[r.g.]
V KK 105/26
5
Jarosław Matras Zbigniew Puszkarski Paweł Wiliński
