V CZ 121/10

Sygn. akt V CZ 121/10 POSTANOWIENIE Dnia 23 marca 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie z wniosku R. T. przy uczestnictwie K. T. o zniesienie współwłasności, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 23 marca 2011 r., zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w J. z dnia 19 listopada 2010 r., oddala zażalenie. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 19 listopada 2010 r. Sąd Okręgowy w J., odrzucił skargę kasacyjną R. T. od oddalającego apelację wnioskodawcy postanowienia Sądu Okręgowego w J. z dnia 26 sierpnia 2010 r., wobec oznaczenia przez skarżącego wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 91 800 zł, która nie przekroczyła progu dopuszczalności wniesienia tego środka zaskarżenia (art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c.). W sprawie postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w L. ustalił wartość podzielonego majątku wspólnego byłych małżonków R. T. i K. T. na kwotę 1000 zł i oddalił wniosek wnioskodawcy o rozliczenie nakładów z majątku wspólnego na zakup w dniu 12 lipca 2004 r. przez matkę wnioskodawcy działki budowlanej z budynkiem w trakcie budowy. Według skarżącego nakłady z majątku wspólnego na zakup tej nieruchomości oraz kontynuowanie budowy do chwili ustania wspólności ustawowej wyniosły 90 000 zł. Stanowisko to potwierdził wnioskodawca na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. i w związku z tym także na kwotę 91 800 zł oznaczył wartość przedmiotu zaskarżenia apelacyjnego. Postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 19 listopada 2010 r. zostało przez wnioskodawcę zaskarżone w całości zażaleniem, w którym wniósł o jego uchylenie. Wnioskodawca podniósł, że Sąd dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, wskutek przyjęcia podanej przez wnioskodawcę wartości przedmiotu zaskarżenia jako właściwej, podczas gdy art. 567 § 3 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. stanowią, że ustalenie wartości majątku wspólnego należy do sądu. Ponadto wnioskodawca podniósł naruszenie przez sąd art. 3984 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. „polegające na nakazaniu wnioskodawcy podania wartości przedmiotu zaskarżenia w sytuacji, gdy okoliczność ta może być przyjęta przez uczestniczkę postępowania za oświadczenie wiedzy i może wywierać skutki w sferze faktycznej postępowania o podział majątku dorobkowego.” Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1261 § 1 k.p.c., w każdym piśmie procesowym należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej 3 wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest oznaczona kwota pieniężna. Uczestnik postępowania o podział majątku wspólnego, wnosząc skargę kasacyjną powinien w niej wskazać, zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., wartość przedmiotu zaskarżenia. Wskazana wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest jednak wiążąca dla sądu drugiej instancji, ani dla Sądu Najwyższego, gdyż w tych stadiach postępowania art. 25 i 26 k.p.c. stosuje się tylko odpowiednio (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2001 r., IV CZ 20/01, LEX nr 550948., z dnia 21 listopada 2001 r., I CZ 152/01, LEX nr 54322, z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 98/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 11, i z dnia 18 maja 2006 r., IV CZ 34/06, LEX nr 200867). Praktyczne znaczenie tej weryfikacji ujawnia się zwłaszcza w przypadkach oczywiście nieprawidłowego wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia w zamiarze zapewnienia sobie dostępu do skargi kasacyjnej. W tzw. sprawach działowych obowiązek podania we wniosku o wszczęcie postępowania wartości przedmiotu sprawy (art. 511 w zw. z art. 187 § 1 pkt 1 i art. 19 § 2 k.p.c.), a w apelacji - wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 368 § 2 w związku z art. 19 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c.), został zmodyfikowany przez art. 684, 567 § 3 i art. 619 § 1 k.p.c. Zgodnie z tymi przepisami, ustalenie wartości dzielonego majątku należy do sądu. Sąd meriti powinien więc zawsze, działając z urzędu, wartość tę ustalić. W sprawie Sąd Rejonowy wartość tę ustalił na kwotę 1000 zł. O dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami rozstrzyga wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 5191 k.p.c.). Stosownie do treści art. 5191 § 4 pkt 4 k.p.c. skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach dotyczących zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych. Powołany przepis dotyczy wartości konkretnego interesu skarżącego, a nie wartości całego przedmiotu działu. Wyznacza ją wartość poszczególnych rzeczy i praw, których objęcie lub nieobjęcie rozstrzygnięciem sądu albo sposób ich podziału kwestionuje skarżący. Tylko wyjątkowo, wartością przedmiotu zaskarżenia może być wartość przedmiotu działu, jeśli skarżący 4 kwestionuje samą zasadę działu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2010 r., IV CSK 2/10, z dnia 3 czerwca 2009 r., IV CSK 107/09, nie publ., z dnia 24 lipca 2008 r., IV CZ 53/08, nie publ., z dnia 30 maja 2007 r., IV CSK 120/07 nie publ. i z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 98/02, OSNC 2004, nr 1, poz. 11). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że roszczenie o zwrot nakładów dokonanych przez małżonków z majątku wspólnego, w czasie trwania wspólności, na nieruchomość stanowiącą własność osoby trzeciej wchodzi w skład majątku wspólnego i jako prawo majątkowe powinno ono być objęte postępowaniem o podział majątku wspólnego (por. uchwała SN z dnia 3 kwietnia 1970 r., III CZP 18/70, OSNCP 1971, nr 2, poz. 18). Wprawdzie w tej części wniosek skarżącego został oddalony, ze względu na spór pomiędzy uczestniczką a matką wnioskodawcy co do tych nakładów, stanowiący przedmiot rozpoznania w sprawie zawisłej przed Sądem Okręgowym w J., pod sygnaturą […], niemniej bez względu na trafność tego rozstrzygnięcia brak podstaw do zakwestionowania, w świetle stanowiska samego skarżącego, jak i materiału dowodowego zebranego w sprawie, że wartość wydatków i nakładów z majątku wspólnego na nieruchomość osoby trzeciej, w tym wypadku matki powoda była wyższa, niż wskazana w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia. Niewątpliwie w takiej „wartości” tych wydatków i nakładów wyrażał się interes skarżącego, a uczestniczka orzeczenia nie zaskarżyła. Zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego należy uznać więc za trafne, a tym samym zażalenie podlegało oddaleniu. Na marginesie można zauważyć, że w judykaturze wyrażono pogląd, iż pominięcie w postanowieniu o podziale majątku wspólnego małżonków wierzytelności z tytułu nakładów poczynionych z tego majątku - w czasie trwania wspólności majątkowej - na nieruchomość stanowiącą własność osoby trzeciej nie pozbawia żadnego z małżonków (byłych małżonków) możliwości dochodzenia połowy tej wierzytelności (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1987 r., III CZP 3/87, OSNC 1988, nr 2-3, poz. 34). Wyrażono także zapatrywanie, że dla dokonania podziału majątku między małżonkami w odniesieniu do nakładów poczynionych na majątek osoby trzeciej, które mogą stanowić przedmiot odrębnego postępowania, w sytuacji gdy strony kwestionują wartość nakładów oraz ich 5 wysokość, sąd nie ma obowiązku ustalenia ich wartości. Nie jest to bowiem niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy podziału, ani też rozliczeń między małżonkami (por. uchwała SN z dnia 19 grudnia 1973 r., III CZP 65/73, OSNC 1974, z. 10, poz. 164). Dokonując podziału sąd może określić ułamkowe udziały byłych małżonków (w sposób ułamkowy) nie określając wartości wierzytelności przysługującej małżonkom z tytułu nakładów poczynionych na majątek osoby trzeciej. Odnosząc się do zarzutu wnioskodawcy naruszenia przez sąd art. 3984 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. należy zauważyć, że wskazanie przez wnioskodawcę wartości przedmiotu sporu oraz wartości przedmiotu zaskarżenia, stanowiło realizację obowiązku, wynikającego wprost z unormowania zawartego w art. 1261 § 1 k.p.c., i nie było przyznaniem wartości wydatków i nakładów z majątku wspólnego na nieruchomość osoby trzeciej w rozumieniu wskazanego przepisu. Z tych względów, na podstawie art. 39814 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.