V CSK 271/18

Sygn. akt V CSK 271/18

POSTANOWIENIE

Dnia 18 grudnia 2018 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek

w sprawie z wniosku H. R. i B. R.
‎przy uczestnictwie T. S.A. w K.
‎o ustanowienie służebności przesyłu,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 grudnia 2018 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawców

od postanowienia Sądu Okręgowego w G.
‎z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt III Ca […], III Cz […],

1) odrzuca skargę kasacyjną w części obejmującej zakresem zaskarżenia uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego
‎w T. z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt
‎I Ns […] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (pkt 1. postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia
‎19 października 2017 r., sygn. akt III Ca […], III Cz […])

2) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
‎w pozostałym zakresie.

UZASADNIENIE

Wnioskodawcy H. i B. R. złożyli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia 19 października 2017 r., którym (1) uwzględniając apelację wnioskodawców i zażalenie uczestnika uchylono postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia 27 października 2016 r. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w T., pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego, (2) oddalono apelację wnioskodawców w pozostałej części.

Sąd Najwyższy zważył:

1. Zgodnie z art. 519¹ § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa rzeczowego  skarga kasacyjna przysługuje od prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy  oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i  umorzenia  postępowania kończących postępowanie w sprawie. Nieprawomocne postanowienie Sądu drugiej instancji w części zawierającej rozstrzygnięcie odnoszące się do kosztów postępowania pierwszo - i drugoinstancyjnego w oczywisty sposób nie spełnia powyższych cech, stąd skarga kasacyjna w zakresie go dotyczącym jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu (art. 398⁶ § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

2. Sąd Najwyższy, oceniając skargę kasacyjną w pozostałej części – na podstawie art. 398⁹ § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do rozpoznania, zważył, że celem takiego nadzwyczajnego środka zaskarżenia jest ochrona interesu publicznego polegającego na ujednoliceniu orzecznictwa sądów i rozwoju judykatury. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy tylko skargę, będącą szczególnym środkiem. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania z uzasadnieniem jest samodzielną jednostką redakcyjną skargi kasacyjnej, uregulowaną w art. 398⁴ § 2 k.p.c., a postanowienie w jego przedmiocie zapada podczas innego posiedzenia i w innym składzie niż rozpoznanie skargi kasacyjnej (art. 398¹⁰ zd. 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). W ramach tzw. przedsądu Sąd Najwyższy bada jedynie, czy wskazano i należycie umotywowano przyczyny powołane w art. 398⁹ § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

W przedstawionej skardze oparto się na przyczynie wskazanej w art. 398⁹ § 1 pkt 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, dla skutecznego powołania w skardze tej przyczyny konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego mającej charakter oczywisty, widoczny prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej. Skarżący powinien nie tylko przywołać konkretne przepisy prawa, którym – jego zdaniem – Sąd drugiej instancji uchybił, ale także przytoczyć odpowiednią jurydyczną argumentację odnoszącą się do oczywistości ich naruszenia.

Wnioskodawcy podnieśli, że oczywista zasadność skargi wynika z naruszeń przepisów prawa materialnego polegających na nieuwzględnieniu realiów posiadania wykonywanego przez przedsiębiorcę przesyłowego, który nie dysponując wiedzą o późniejszym stanowisku orzecznictwa dotyczącym służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu ani nie mając woli posiadania w takim zakresie (animus) nie mógł być uznany za posiadacza samoistnego oraz na nieuwzględnieniu, że stwierdzenie zasiedzenia stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.), gdyż Skarb Państwa i inni poprzednicy prawni uczestnika (przedsiębiorstwa państwowe, spółki) przez 65 lat nie podjęli żadnych starań dla prawnego uregulowania urządzeń sieci przesyłowych w drodze przepisów prawa obligacyjnego lub rzeczowego. Powoływanie się na konstrukcję nadużycia prawa podmiotowego jest chybione. Stwierdzenie przez sąd nabycia prawa własności w drodze zasiedzenia ma charakter deklaratywny, gdyż nabycie to następuje w sposób pierwotny, z mocy prawa, nawet bez woli i wiedzy posiadacza doprowadzenia do takiego skutku oraz bez konieczności podejmowania przez niego jakichkolwiek czynności. Przepisy regulujące zasiedzenie mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Art. 5 k.c. nie może być zatem podstawą odmowy stwierdzenia nabycia takiego prawa przez posiadacza samoistnego, który wykonywał władztwo w terminie przewidzianym przepisami prawa (por. m.in. uchwałę całej Izby Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07, mającej moc zasady prawnej - OSNC 2008, nr 5, poz. 43). Nie znajduje także potwierdzenia zarzut rażącego naruszenia prawa odnośnie do kwalifikacji przedsiębiorców przesyłowych jako posiadaczy samoistnych dysponujących animus rem sibi habendi w zakresie służebności. Stanowisko judykatury i piśmiennictwa co do tej kwestii jest zgodne i utrwalone oraz, jak wynika z treści skargi, znane wnioskodawcom. Uzasadnienie przyczyny kasacyjnej ma w tej części charakter polemiczny, stąd odniesienie się do niego jest zbędne.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁶ § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania w pozostałym zakresie.

aj