IV KZ 31/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 24 września 2025 r.
SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Barbara Skoczkowska
SSN Eugeniusz Wildowicz
w sprawie B. Z.
oskarżonego z art. 280 § 2 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu 24 września 2025 r.,
zażaleń obrońców
na postanowienie Sądu Najwyższego z 3 września 2025 r., sygn. akt IV KK
130/24,
o zastosowaniu tymczasowego aresztowania,
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.
postanowił
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
Barbara Skoczkowska Andrzej Tomczyk Eugeniusz Wildowicz
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy wyrokiem z 3 września 2025 r., sygn. akt IV KK 130/24, po
rozpoznaniu m.in. kasacji obrońcy B.Z. od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Katowicach z 24 lipca 2023 r., sygn. akt II AKa 67/23 utrzymującego w mocy wyrok
Sądu Okręgowego w Katowicach z 29 lipca 2022 r., sygn.akt V K 164/21, na
podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 536 k.p.k. uchylił w całości
zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do
ponownego rozpoznania.
IV KZ 31/25
2
Bezpośrednio po ogłoszeniu tego wyroku, Sąd Najwyższy postanowił, na
podstawie art. 538 § 1 k.p.k., art. 249 § 1 k.p.k. i art. 258 § 2 k.p.k., zastosować
wobec B. Z. syna M. i A. urodzonego [XXX] r. w Ż. środek zapobiegawczy w
postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. od dnia 3 września
2025 r., godz. 12:43 do dnia 2 grudnia 2025 r., godz. 12:43.
Na to postanowienie zażalenia wnieśli obrońcy oskarżonego, zaskarżając je
w całości.
Adw. J.W. zarzucił „obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na
treść orzeczenia, a to:
1. art. 258 § 2 k.p.k. w zw. z art. 249 k.p.k. poprzez zastosowanie
w stosunku do Oskarżonego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego
aresztowania w powołaniu się na przesłankę grożącej mu surowej kary w sytuacji,
gdy przesłanka grożącej surowej kary, zgodnie ze stanowiskiem wyrażanym przez
przedstawicieli doktryny nie może stanowić wyłącznej ani głównej przesłanki
uzasadniającej stosowanie tymczasowego aresztowania i uprawdopodabniającej
istnienie obawy matactwa ze strony Oskarżonego;
2. art. 257 § 1 k.p.k., polegające na błędnym przyjęciu, iż dla
zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania w niniejszej sprawie
niewystarczające będą nieizolacyjnie środki zapobiegawcze w postaci dozoru
Policji, poręczenia majątkowego i zakazu kontaktowania się ze współoskarżonymi
i świadkami;
3. art. 259 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k., poprzez błędne przyjęcie, że nie zachodzą
szczególne względy stanowiące podstawę do odstąpienia od stosowania wobec
Oskarżonego tymczasowego aresztowania, podczas gdy dalsze stosowanie
tymczasowego aresztowania wobec Oskarżonego może pociągnąć za sobą
wyjątkowo ciężkie skutki:
1. dla jego zdrowia psychicznego w związku z okolicznością, że w pierwszym
tygodniu września współosadzony, przebywający w jednej celi z
Oskarżonym, przeprowadził próbę samobójczą, w wyniku której utracił
IV KZ 31/25
3
znaczne ilości krwi, co spowodowało znaczne pogorszenie się stanu zdrowia
psychicznego Oskarżonego, cierpiącego na schorzenia psychiczne,
2. dla jego zdrowia i życia, a to ze względu na fakt, że w postępowaniu
toczącym się przed Sądem Okręgowym w Rybniku do sygn. akt III K 128/22
Oskarżony ujawnił przestępcze działania osoby będącej funkcjonariuszem
Służby Więziennej, na skutek czego Oskarżony doświadcza w Zakładzie
Karnym szykan, a także przeprowadzone były próby zamachu na jego życie,
które to zagrożenia w warunkach tymczasowego aresztowania mają większą
szansę urzeczywistnienia się niż w warunkach odbywania kary pozbawienia
wolności,
3. dla jego zdrowia i życia, a to ze względu na złożenie przez Oskarżonego
zeznań przeciwko W.G. i innym, które to zeznania doprowadziły do
wniesienia aktu oskarżenia przeciwko wymienionemu, zaś sprawa ma
charakter polityczny i przebywanie Oskarżonego w warunkach aresztu
śledczego naraża go na utratę zdrowia i życia, tym bardziej, że próby takie
miały już miejsce,
4. dla jego prawa do obrony, bowiem sprawa rozpoznawana przed Sądem
Okręgowym w Rybniku do sygn. akt III K 128/22 znajduje się w końcowej
fazie rozstrzygnięcia, co wymaga intensywnego kontaktu z obrońcami, zaś
pozbawienie Oskarżonego wolności w ramach tymczasowego aresztowania
jeszcze bardziej uszczupli możliwości prowadzenia obrony, w szczególności
widzeń z Oskarżonym i rozmów telefonicznych, które już w warunkach
odbywania przez Oskarżonego kary pozbawienia wolności były ograniczane”
i wniósł o „zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez orzeczenie
o niestosowaniu tymczasowego aresztowania wobec Oskarżonego i zastosowanie
wobec niego nieizolacyjnych środków zapobiegawczych w postaci: dozoru Policji
i poręczenia majątkowego, względnie o orzeczenie w trybie art. 257 § 2 k.p.k., iż
tymczasowe aresztowanie zostanie wobec Oskarżonego uchylone z chwilą
wpłacenia przez niego poręczenia majątkowego w kwocie ustalonej przez Sąd.”
IV KZ 31/25
4
Z kolei adw. J. R. zarzucił „obrazę przepisów postępowania, która miała
wpływ na treść orzeczenia w postaci:
a) art. 249 § 1 k.p.k. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w niniejszej sprawie
zaistniały podstawy do stosowania wobec oskarżonego B. Z. izolacyjnego środka
zapobiegawczego, podczas gdy w sprawie zebrano cały materiał dowodowy, przez
co oskarżony nie ma wpływu na tok postępowania, a dotychczasowa postawa
procesowa nie dała podstaw do uzasadnionego twierdzenia o możliwości
zakłócenia przebiegu postępowania;
b) art. 258 § 2 k.p.k., polegającą na błędnym uznaniu, że orzeczona
nieprawomocnie kara łączna w wymiarze 7 lat pozbawienia wolności przemawia za
koniecznością izolacji oskarżonego, w sytuacji gdy na wypadek uchylenia
stosowania względem oskarżonego środka zapobiegawczego w postaci
tymczasowego aresztowania w dalszym ciągu będzie on przebywał w warunkach
izolacyjnych, w związku z karą pozbawienia wolności orzeczoną w innej sprawie;
c) art. 257 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258 § 4 k.p.k., poprzez przyjęcie, że stosowanie
wobec oskarżonego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego
aresztowania jest celowe, konieczne i proporcjonalne, a środek ten jako jedyny jest
w stanie zagwarantować sprawny i niezakłócony przebieg postępowania sądowego
przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach, w sytuacji gdy ewentualne
zabezpieczenie toku postępowania mogłoby się odbyć w sposób mniej dolegliwy
dla oskarżonego”
i wniósł o „uchylenie zaskarżonego postanowienia tj. w przedmiocie zastosowania
wobec oskarżonego stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego
aresztowania.”
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wbrew twierdzeniom skarżących, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu
zaskarżonego postanowienia zasadnie wskazał, że w niniejszej sprawie zachodziła
potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania karnego izolacyjnym
środkiem zapobiegawczym.
IV KZ 31/25
5
Motywując przesłanki zastosowania środka zapobiegawczego, trafnie
wskazano na treść wyroku Sądu pierwszej instancji z 29 lipca 2022 r., sygn.
V K 164/21, którym wymierzył on oskarżonemu m.in. kary po 2 lata i 6 miesięcy
pozbawienia wolności za przestępstwa zakwalifikowane z art. 244 k.k. w zw.
z art. 180a k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. oraz z art. 191 § 2 k.k., a także 4 lata i 6
miesięcy pozbawienia wolności za przestępstwo zakwalifikowane z art. 189 § 1 k.k.
w zw. z art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art.
282 k.k. i w zw. 64 § 1 k.k., a w konsekwencji karę łączną 7 lat pozbawienia
wolności, podkreślając nieprawomocność tego orzeczenia, ale i jego znaczenie w
kontekście podstaw stosowania tymczasowego aresztowania (art. 249 § 1 k.p.k.).
Wysokość nieprawomocnie orzeczonej wobec oskarżonego kary łącznej
oraz charakter przypisanych mu przestępstw dają też podstawy do przyjęcia, że w
sprawie została spełniona przesłanka z art. 258 § 2 k.p.k., ponieważ surowość
grożącej mu kary jest w pełni realna. Okoliczność ta została zresztą bardzo
wyraźnie zaakcentowana w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
W postanowieniu z 26 sierpnia 2020 r., III KZ 48/20, Sąd Najwyższy słusznie
podniósł, że: „W nowelizacji przepisów postępowania karnego z 2016 r.
ustawodawca powrócił do rozwiązania, w którym grożąca oskarżonemu surowa
kara w warunkach art. 258 § 2 stanowi samodzielną przesłankę szczególną
stosowania tymczasowego aresztowania.” Podobny pogląd Sąd Najwyższy
zaprezentował w składzie 7 sędziów w uchwale z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I
KZP 18/11, stwierdzając, iż: „podstawy stosowania tymczasowego aresztowania,
określone w art. 258 § 2 k.p.k., przy spełnieniu przesłanek wskazanych w art. 249 §
1 i art. 257 § 1 k.p.k. i przy braku przesłanek negatywnych określonych w art. 259 §
1 i 2 k.p.k., stanowią samodzielne przesłanki szczególne stosowania tego środka
zapobiegawczego”. W obowiązującym porządku prawnym, już tylko zaistnienie
przesłanki surowej kary w sposób samoistny może zatem stanowić uzasadnienie
potrzeby zastosowania najsurowszego ze środków zapobiegawczych, a
występowanie jej na gruncie rozpoznawanej sprawy jest bezsprzeczne. Choćby z
uwagi na to – co należy raz jeszcze podkreślić – że nieprawomocnie Sąd pierwszej
instancji wymierzył oskarżonemu karę łączną 7 lat pozbawienia wolności.
IV KZ 31/25
6
Ponadto trzeba zaznaczyć, że przepis art. 257 § 1 k.p.k. nie może stanowić
podstawy zarzutu odwoławczego, ponieważ wyraża on dyrektywę minimalizacji
środków zapobiegawczych, która stanowi tylko ogólną regułę postępowania. Nie
nakazuje ani nie zakazuje zatem konkretnego sposobu postępowania. Nakłada na
sąd, w tym wypadku stosujący tymczasowe aresztowanie, obowiązek rozważenia,
czy dla zapewnienia niezakłóconego toku postępowania karnego konieczne jest
stosowanie tego najsurowszego środka zapobiegawczego, czy też wystarczający
będzie inny środek o charakterze wolnościowym. Opisana powinność rozważenia
najbardziej adekwatnego w danej sytuacji środka zapobiegawczego realizuje się
poprzez art. 251 § 3 k.p.k., nakazujący w uzasadnieniu postanowienia w
przedmiocie tymczasowego aresztowania wskazać powody, dla których sąd nie
uznał za wystarczające zastosowanie innego środka zapobiegawczego (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 20 lipca 2021 r., I KZ 26/21). Treść
uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje natomiast na właściwą
realizację tego obowiązku przez Sąd Najwyższy.
Po przeanalizowaniu sytuacji osobistej B. Z. , Sąd Najwyższy doszedł do
wniosku, iż także względy z art. 259 § 1 k.p.k. nie nakazują odstąpienia od
stosowania tego środka zapobiegawczego.
Natomiast podnoszone bardzo obszernie w pierwszym zażaleniu zagrożenie
dla życia i zdrowia oskarżonego są hipotetyczne i również, a nawet w większym
nasileniu mogą zaistnieć poza miejscem jego izolacji. Niewątpliwie też – w wypadku
pogorszeniu się stanu zdrowia B. Z. (w tym psychicznego) – także
w warunkach odosobnienia istnieje możliwość udzielenia mu właściwej pomocy
medycznej.
Dodatkowo, w tym kontekście należy podkreślić, że oskarżony przed
zastosowaniem tymczasowego aresztowania, będącego przedmiotem kontroli
odwoławczej, przebywał już w warunkach izolacji penitencjarnej, kontynuacja więc
tego stanu nie może powodować tak dramatycznych zagrożeń uwypuklonych
w zażaleniu adw. J. W. .
IV KZ 31/25
7
Wobec tego, nie znajdując podstaw do uwzględnienia złożonych przez
obrońców zażaleń, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
[J.J.]
[a.ł]
Barbara Skoczkowska Andrzej Tomczyk Eugeniusz Wildowicz
