IV KO 86/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Prezes SN Zbigniew Kapiński
Dnia 31 lipca 2025 r.
w sprawie dotyczącej zażalenia pełnomocnika pokrzywdzonego A.P.
na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej Gliwice-Wschód w Gliwicach
z dnia 9 grudnia 2024 r., sygn. akt […]
o odmowie wszczęcia śledztwa,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu,
w dniu 31 lipca 2025 r.,
wystąpienia Sądu Okręgowego w Rybniku
z dnia 14 maja 2025 r., sygn. akt III Kp 258/25
o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu,
na podstawie art. 37 § 1 k.p.k. a contrario
p o s t a n o w i ł :
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Pełnomocnik pokrzywdzonego A.P. złożył zażalenie na postanowienie
prokuratora Prokuratury Rejonowej Gliwice-Wschód w Gliwicach z dnia 9 grudnia
2024 r., sygn. akt […] o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie:
- mającego miejsce w okresie od 21 listopada 2022 r. do dnia 30 marca 2023 r. w
W., w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru,
przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków przez prokuratora
Prokuratury Rejonowej w Wodzisławiu Śląskim w ramach prowadzonego przez
IV KO 86/25
2
niego postępowania o sygn. [...] poprzez udaremnienie postępowania karnego
polegające na pomocy sprawcom przestępstwa w uniknięciu odpowiedzialności
karnej w ten sposób, że wydano postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa
pomimo tego, że zachodziły podstawy do odpowiedzialności karnej, a sprawca
działał w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, czym
działano na szkodę interesu publicznego, tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art.
239 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., wobec braku znamion
czynu zabronionego tj. na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.,
- mającego miejsce w dniu 25 kwietnia 2024 r. w W. przekroczenia uprawnień i
niedopełnienia obowiązków przez sędziego Sądu Rejonowego w Wodzisławiu
Śląskim w ramach prowadzonego przez niego postępowania w sygnaturze II Kp
362/23 w przedmiocie rozpoznania zażalenia na postanowienie prokuratura
Prokuratury Rejonowej w Wodzisławiu Śląskim z dnia 30 marca 2023 r. o odmowie
wszczęcia śledztwa w sprawie o sygn. akt [...], poprzez bezpodstawne wydanie
postanowienia z dnia 25 kwietnia 2024 r. o pozostawieniu zażalenia bez
rozpoznania w części oraz o utrzymaniu w mocy postanowienia prokuratora o
odmowie wszczęcia śledztwa w zakresie punktu 1, podczas gdy Sąd Rejonowy w
Wodzisławiu Śląskim nie był właściwy rzeczowo do wydania tej decyzji, przy czym
sprawca biorąc udział w zorganizowanej grupie mającej na celu popełnienie
przestępstwa, działał w celu udaremnienia postępowania karnego polegającego na
pomocy sprawcom przestępstwa w celu uniknięciu odpowiedzialności karnej w ten
sposób, że wydał postanowienie z dnia 25 kwietnia 2024 r. w sprawie II Kp 362/23
o pozostawieniu zażalenia bez rozpoznania w części oraz o utrzymaniu w mocy
postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa w zakresie pkt 1,
pomimo tego, że zachodziły podstawy do uchylenia tego postanowienia w całości,
czym działano na szkodę interesu publicznego, czyn z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art.
239 § 1 k.k. w zw. z art. 258 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., wobec braku znamion
czynu zabronionego tj. na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.
Powyższe zażalenie wpłynęło do Sądu Okręgowego w Rybniku, w którym
sprawę z tego odwołania zarejestrowano pod sygnaturą III Kp 258/25.
Postanowieniem z dnia 14 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Rybniku na
podstawie art. 37 k.p.k. zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie
IV KO 86/25
3
przedmiotowej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Sąd
Okręgowy - jako merytoryczny argument na poparcie złożonego wniosku - wskazał
istnienie relacji zawodowych sędziów tegoż Sądu Okręgowego z Sędzią Sądu
Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim X. Y. oraz prokuratorem Prokuratury
Rejonowej w Wodzisławiu Śląskim X.1 Y.1, których dotyczyło złożone przez
pokrzywdzonego A.P. zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstw m.in. z
art. 231 § 1 k.k. i art. 258 § 1 k.k. W ocenie Sądu Okręgowego, okoliczności
przedstawione przez pokrzywdzonego dotyczące m.in. „immunitetowej mafii”, która
miała działać w Prokuraturze Rejonowej w Wodzisławiu Śląskim, znajdującej się we
właściwości miejscowej Sądu Okręgowego w Rybniku, stanowią sytuację tego
rodzaju, która obiektywnie wywołuje przekonanie, chociażby części społeczeństwa,
o braku warunków do rozpoznania tej sprawy przez Sąd właściwy w sposób
obiektywny. Nadto Sąd występujący z wnioskiem wskazał, że rozpoznanie
zażalenia przez tenże Sąd może skłaniać do stawiania również zarzutów
krzywdzących dla sędziów, a polegających na przyjęciu, że przy ewentualnym
podejmowaniu decyzji w przedmiotowej sprawie sędziowie Sądu właściwego będą
się kierowali względami pozamerytorycznymi, nie zaś wszechstronną analizą
sprawy. Wskazane zatem okoliczności – zdaniem Sądu Okręgowego –
przemawiają za zastosowaniem instytucji określonej w art. 37 k.p.k. i przekazaniem
sprawy innemu równorzędnemu sądowi do rozpoznania z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
Wystąpienie Sądu Okręgowego w Rybniku nie jest zasadne i nie mogło
skutkować przekazaniem w trybie art. 37 § 1 k.p.k. sprawy dotyczącej zażalenia
pełnomocnika pokrzywdzonego A.P. na postanowienie prokuratora Prokuratury
Rejonowej Gliwice-Wschód w Gliwicach z dnia 11 marca 2024 r. o odmowie
wszczęcia śledztwa innemu sądowi równorzędnemu.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że skorzystanie przez Sąd
Najwyższy z uprawnienia określonego we wskazanym wyżej unormowaniu, jako
wyjątek od konstytucyjnej zasady rozpoznania sprawy przez sąd właściwy (art. 45
ust. 1 Konstytucji), może nastąpić tylko wyjątkowo – gdy występują takie
okoliczności, które mogą negatywnie wpływać, w wypadku rozpoznania sprawy
IV KO 86/25
4
przez sąd właściwy, na ocenę sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości,
bez względu na rodzaj i treść ostatecznie wydanego orzeczenia. Dobro wymiaru
sprawiedliwości może być podstawą przekazania sprawy innemu sądowi
równorzędnemu między innymi w takich sytuacjach, w których postronny,
obiektywnie oceniający okoliczności procesowe sprawy, obserwator postępowania,
świadomy jednak podstawowych reguł rządzących procesem karnym oraz roli i
umiejscowienia organów postępowania, miałby uzasadnione wątpliwości co do
tego, czy właściwy sąd jest w stanie sprawę taką w sposób obiektywny i bezstronny
rozpoznać. Nie chodzi tu więc tylko o odbiór rozstrzygania sprawy przez sąd
właściwy przez którąkolwiek ze stron postępowania, choć odczucie to także
powinno zostać uwzględnione przy dokonywaniu szerokiej oceny badania sprawy
przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z uprawnienia określonego w art. 37 § 1
k.p.k.
W sprawie zbliżonej do tej, Sąd Najwyższy słusznie wyraził zapatrywanie,
wedle którego „samo (…) zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa
przez sędziego nie może być automatycznie traktowane na równi z sytuacją, w
której w toku wszczętego postępowania karnego stroną postępowania jest sędzia
wykonujący funkcję w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy, czy też sądzie
funkcjonalnie nadrzędnym. Przepis art. 37 k.p.k. ma charakter wyjątkowy. Winien
być zatem interpretowany w sposób restryktywny i stosowany tylko wtedy, gdy to
dla postronnego, ale świadomego obserwatora procesu, a więc znającego w
sposób ogólny reguły określonego postępowania, rozpoznanie sprawy w danym
sądzie wzbudzałoby wątpliwości” (postanowienie z dnia 16 stycznia 2018 r., V KO
112/17). Jak wskazał przy tym Sąd Najwyższy w powołanym orzeczeniu, coraz
częściej dochodzi do prób wzruszenia określonych decyzji procesowych przez
strony z nich niezadowolone, z pominięciem albo nierespektowaniem efektów
kontroli instancyjnej, poprzez instrumenty prawne służące do ścigania sprawców
przestępstw. Słusznie w takich wypadkach podkreśla się, że nie jest dopuszczalne
akceptowanie sytuacji, w której instrumentalna postawa niektórych osób, które –
będąc niezadowolone z konkretnych merytorycznych decyzji organów ściągania lub
sądów – każdorazowo uważają, iż doszło do przekroczenia uprawnień przy
wydawaniu decyzji procesowych i posądzają organy ścigania albo sędziów o
IV KO 86/25
5
działania korupcyjne, w ramach zorganizowanych grup przestępczych lub o
przestępstwo określone w art. 231 k.k. W takich sytuacjach sędziowie sądu
właściwego do rozpoznania zażalenia na czynności postępowania
przygotowawczego swoją postawą powinni wskazywać, że wolni są od
jakichkolwiek pozaprocesowych wpływów, a poprzez sprawne i wnikliwe
przeprowadzenie postępowania sądowego budować autorytet wymiaru
sprawiedliwości. Natomiast dobru wymiaru sprawiedliwości nie służy nadmierne
wykorzystywanie instytucji wynikającej z art. 37 k.p.k., bowiem podważa zaufanie
do niezależności sądów i niezawisłości sędziów (postanowienia Sądu Najwyższego:
z dnia 21 października 2010 r., III KO 91/10; z dnia 1 czerwca 2010 r., IV KO 66/10;
z dnia 18 marca 2010 r., III KO 19/10).
Nie budzi wątpliwości, że z przedstawioną powyżej sytuacją mamy do
czynienia w niniejszej sprawie, bowiem pokrzywdzony prezentuje stanowisko
polegające na twierdzeniu, że wydanie decyzji procesowej odmawiającej wszczęcia
śledztwa, jak i (po rozpoznaniu zażalenia na tę decyzję) postanowienia Sądu
Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim, powinno skutkować odpowiedzialnością
prawną prokuratora wydającego przedmiotową decyzję oraz sędziego
rozpoznającego zażalenie na tę decyzję. Trudno jednak bezkrytycznie akceptować
zarzuty opierające się jedynie na twierdzeniu, że każda decyzja i orzeczenie, które
z jakiś względów pozostają niekorzystne dla którejś ze stron, powodują stan
przekroczenia przez sędziego czy prokuratora uprawnień lub stanowią dowód
udziału tych funkcjonariuszy publicznych w zorganizowanej grupie przestępczej.
Wskazana tu praktyka, stosowana przez niezadowolone z orzeczeń strony, nie jest
jednak rzadkością, a wręcz przeciwnie, ma charakter nagminny, natomiast nie
może ona prowadzić i być uzasadnioną podstawą do dowolnej zmiany ustawowo
określonej właściwości sądu.
Dostrzec też trzeba, że argumenty przedstawione przez Sąd Okręgowy
sprowadzają się wyłącznie do twierdzenia, że obiektywnemu rozpoznaniu
przedmiotowej sprawy stoi na przeszkodzie okoliczność zaistnienia relacji
zawodowych między sędziami Sądu Okręgowego a sędzią i prokuratorem, których
dotyczyło zawiadomienie. Przypomnieć zatem należy, że „fakt urzędowej
znajomości sędziów, prokuratorów lub innych osób występujących przed sądem
IV KO 86/25
6
(adwokaci, biegli, tłumacze) nie może stanowić o istnieniu uzasadnionej obawy co
do braku bezstronności orzekających w sprawie sędziów” (zob. np. postanowienia:
z dnia 21 kwietnia 2016 r., IV KO 25/16, z dnia 24 maja 2013 r., II KO 29/13, z dnia
17 maja 2011 r., III KO 37/11). Co więcej, ewentualne znajomości zawodowe i
towarzyskie sędziów z prokuratorami lub innymi sędziami nie mogą być w ogóle
rozważane na gruncie art. 37 k.p.k., a jedynie ewentualnie w aspekcie instytucji
iudex suspectus określonej w art. 41 k.p.k. (zob. m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r., IV KO 119/10). Jeżeli więc w ocenie
sędziego, który miałby w tej sprawie orzekać, istniałyby, wynikające z powodu
służbowych kontaktów z określonym prokuratorem lub sędzią, okoliczności mogące
wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (art. 41 § 1 k.p.k.),
sędzia ten może złożyć żądanie wyłączenia go od rozpoznania sprawy (art. 42 § 1
k.p.k.).
Warto też odnotować, że właśnie takie sprawy, jak niniejsza, stwarzają
dodatkową sposobność dla sądu, aby wykazał, że – niezależnie od tego, co jest
przedmiotem postępowania i kto jest jego uczestnikiem – potrafi w sposób
niezawisły i niezależny sprawę rozstrzygnąć i tym samym umacniać w
społeczeństwie przekonanie o roli niezależnych sędziów i niezawisłych sądów. W
takich wypadkach szczególna wagę odgrywa potrzeba rzetelnego rozpoznania
sprawy i dania temu należytego wyrazu we właściwie umotywowanym
uzasadnieniu.
Wobec braku wskazania innych okoliczności, które miałyby uzasadniać
przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru
sprawiedliwości, wniosek Sądu Okręgowego w Rybniku należało rozstrzygnąć
negatywnie.
Sąd Najwyższy mając na uwadze powyższe orzekł jak w sentencji.
[WB]
[r.g.]
IV KO 86/25
7
