IV KO 48/14

Sygn. akt IV KO 48/14

POSTANOWIENIE

Dnia 30 lipca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Gierszon (przewodniczący, sprawozdawca)
‎SSN Dorota Rysińska
‎SSN Eugeniusz Wildowicz

w sprawie M. C.
‎oskarżonego z art. 228 § 3 i 4 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i innych
‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
‎w dniu 30 lipca 2014 r.,
‎wniosku Sądu Okręgowego w C.
‎o przekazanie sprawy do rozpoznania innemu równorzędnemu sądowi

w trybie art. 37 k.p.k.

postanowił

sprawę przekazać do rozpoznania w postępowaniu odwoławczym Sądowi Okręgowemu w K.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w C. postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r. zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy M. C. do rozpoznania w postępowaniu odwoławczym innemu równorzędnemu sądowi, w trybie art. 37 k.p.k.

Argumentując tą inicjatywę Sąd Okręgowy wskazał, że M. C. jest prokuratorem Prokuratury Okręgowej w C. i pracuje w miejscowych jednostkach Prokuratury od 10 października 1983 r., również jako prokurator Prokuratury Rejonowej. Z tej racji jest powszechnie znany sędziom Sądu Rejonowego oraz Sądu Okręgowego w C., tak z „kontaktów służbowych, jak i nierzadkich kontaktów prywatnych”.

Równocześnie w niniejszej sprawie został on oskarżony wraz z R.S., którego matka była sędzią Sądu Rejonowego w C., a zarzucane (i przypisane) mu działanie przestępcze miało polegać na powoływaniu się na wpływy m.in. w (…) sądach obydwu instancji.

Świadkami w sprawie było kilku [...] prokuratorów. Sędziowie orzekający w Sądzie Okręgowym w C. – właściwym do rozpoznania wniesionych przez oskarżonego i jego obrońcę apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 24 marca 2014 r., sygn. akt III K (…), skazującego M. C. za przestępstwo płatnej protekcji na m.in. łączną karę 3 lat pozbawienia wolności - mają dłuższy staż zawodowy i „istnieje bardzo wysokie prawdopodobieństwo, iż utrzymywali oni z oskarżonym, co najmniej kontakty zawodowe”. To może wywoływać w społecznym odbiorze przekonanie o niezdolności tegoż Sądu do rozstrzygnięcia tej sprawy w sposób wolny od wszelkiego rodzaju nacisków. Tym bardziej uzasadnione w sytuacji w której dotychczas w prasie (głównie w G.) i radiu fakt powiązań oskarżonego z miejscowymi sędziami jest eksponowany, a także kwestionowana jest możliwość znalezienia trzech sędziów, nie znających oskarżonego, którzy mogliby osądzić jego sprawę.

Stąd też – zdaniem Sądu Okręgowego – te występujące w sprawie okoliczności mogą „stwarzać realne przekonanie o braku warunków do obiektywnego rozpoznania sprawy” przez ten Sąd.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W stwierdzonych w sprawie okolicznościach – wniosek zasługuje na uwzględnienie.

Nie ulega wątpliwości, że przekazanie sprawy innemu równorzędnemu sądowi w trybie art. 37 k.p.k., aktualizuje się tylko wówczas, gdy zaistnieją w niej takie jednoznaczne okoliczności, które świadczą o tym, że jej pozostawienie do rozpoznania sądowi miejscowo właściwemu byłoby sprzeczne z dobrem wymiaru sprawiedliwości. Tego rodzaju okoliczności z pewnością stanowią zaszłości mogące wywołać wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać przekonanie (nawet mylne, ale powzięte w oparciu o racjonalne przesłanki) o braku warunków do rozpoznania tej sprawy, w sądzie miejscowo właściwym, w sposób w pełni rzetelny i wolny od jakichkolwiek wpływów.

Obawa zaistnienia w odczuciu społecznym wspomnianego, nawet błędnego, przekonania o niezdolności danego sądu do obiektywnego rozpoznania sprawy, może prowadzić do odstępstwa, w myśl przepisu art. 37 k.p.k., od reguł właściwości miejscowej sądu, tylko wtedy, gdy jest oparta na znanych faktach, w oparciu o które można racjonalnie założyć, że zaistnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia u znacznej części opinii publicznej tego rodzaju spekulacji i obaw. Te zaś są na pewno sprzeczne z dobrem wymiaru sprawiedliwości i jako takie winny być eliminowane właśnie poprzez zastosowanie tej przewidzianej w przepisie art. 37 k.p.k. instytucji procesowej.

Analiza akt niniejszej sprawy jednoznacznie dowodzi tego, że zaistniały w niej okoliczności, które z jednej strony mogą mieć wpływ na swobodę orzekania sądu ustawowo właściwego do jej rozpoznania, z drugiej zaś strony (wobec licznych i jednoznacznych w swojej wymowie, wskazanych przez Sąd Okręgowy, przekazów medialnych) – mogą też stwarzać w miejscowej społeczności (a nawet nie tylko u niej) racjonalne (przy stwierdzonych zaszłościach) przekonanie o niezdolności tego Sądu do rzetelnego i obiektywnego osądzenia sprawy oskarżonego w postępowaniu odwoławczym.

Przekonanie o tym wynika z następujących względów.

1.Oskarżony M. C. jest wieloletnim prokuratorem Prokuratury Okręgowej w C. , stąd też uznać należy, że rzeczywiście łączą go (deklarowane przez Sąd Okręgowy w przedmiotowym wniosku) kontakty służbowe i towarzyskie z sędziami tego Sądu.

2.Z treści nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 24 marca 2014 r. wynika, że M. C. przypisanych mu czynów, zakwalifikowanych z art. 228 § 3 i 4 k.k., art. 228 § 3 i 4 k.k. w zw. z art. 12 oraz z art. 230 § 1 k.k., miał się dopuścić w sprawach w których postępowania toczyły się w Prokuraturze Rejonowej oraz Okręgowej w C. i to w związku z zastosowaniem przez Sąd Rejonowy w C. wobec występujących w nich podejrzanych tymczasowego aresztowania. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że – w ramach pierwszego przypisanego, nieprawomocnie, oskarżonemu czynu – miał on przyjąć korzyść majątkową za „wywarcie pozaprawnego wpływu na decyzję niezawisłego sądu w zakresie uchylenia tymczasowego aresztowania”, przy czym ustalono także, iż to Sąd Okręgowy w C. wydał postanowienie o uchylenie tymczasowego aresztowania wobec G. G., od którego to żony M. C. miał przyjąć korzyść majątkową.

3.Matka R. S. oskarżonego wraz z M. C. o pomocnictwo w dokonaniu zarzucanych mu przestępstw (i skazanego za to prawomocnie w trybie art. 335 § 1 k.p.k.) była sędzią Sądu Rejonowego w C.. Sam zaś R. S. miał w swojej przestępczej działalności powoływać się na wpływy m.in. w [...] sądach i prokuraturach.

4.Charakter przypisanych nieprawomocnie oskarżonemu przestępstw powodował, że w jego sprawie przeprowadzono dowody z zeznań świadków będących czynnymi prokuratorami Prokuratury Okręgowej i Rejonowej w C.. Kontrola instancyjna wyroku Sądu Rejonowego będzie więc także dotyczyć poprawności przeprowadzonej przez ten sąd oceny tych dowodów.

5.W sporządzonej osobiście apelacji oskarżony wytyka Sądowi Rejonowemu również zaniechania dotyczące przesłuchania w charakterze świadków: jeszcze innych prokuratorów, sędziów Sądu Okręgowego w C., którzy orzekali w przedmiocie uchylenia tymczasowego aresztowania, oraz byłego Prezesa tego Sądu, „który rzekomo, zdaniem S., miał (…) dobierać odpowiedni skład sądu do owego przypadku G. G.” (k. 4852).

6.W świetle przytoczonych przez Sąd Okręgowy w C. faktów nie ulega też wątpliwości znaczne zainteresowanie mediów niniejszą sprawą, jak też prezentowane przez nie – przy tej okazji – tak krytyczne oceny funkcjonowania [...] organów wymiaru sprawiedliwości, jak i spekulacje co do tego, czy w tym Sądzie „znajdzie się trzech sędziów”, którzy mogliby, z racji braku powiązań z oskarżonym, osądzić jego sprawę.

Kompleksowa ocena wszystkich przywołanych powyżej okoliczności, wobec stwierdzonego ich charakteru, jednoznacznie świadczy o tym, że „dobro wymiaru sprawiedliwości” wymaga aby sprawę M. C. przekazać do rozpoznania w postępowaniu odwoławczym innemu równorzędnemu sądowi. Tylko taka bowiem decyzja pozwoli na jej rozstrzygnięcie przez sąd wolny od możliwości jakichkolwiek wpływów i nacisków, także i tych związanych z treścią dotychczasowych medialnych przekazów.

Z tych to względów, postanowiono jak wyżej.