IV KO 25/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 kwietnia 2026 r.
SSN Kazimierz Klugiewicz
w sprawie z zażalenia B. S. ,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu,
w dniu 8 kwietnia 2026 r.,
wniosku Sądu Rejonowego w Białymstoku
z dnia 23 lutego 2026 r., sygn. akt III Kp 483/26,
o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu,
z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości,
na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario,
p o s t a n o w i ł :
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 23 lutego 2026 r., sygn.
akt III Kp 483/26, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy z
zażalenia B.S. , na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w Strzyżowie
o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k.
innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.
Uzasadniając swój wniosek wskazał, że sprawa dotyczy zażalenia na
postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie o czyn,
którego miałby się dopuścić sędzia Sądu Rejonowego w Białymstoku, a dodatkowo
w zawiadomieniu wskazano także na innych sędziów jako potencjalnych sprawców
IV KO 25/26
2
ww. występku, w tym pełniących funkcję wiceprezesa tutejszego Sądu. W
przekonaniu Sądu Rejonowego, w świetle powyższych okoliczności, dobro wymiaru
sprawiedliwości wymaga, aby dla zachowania warunków do bezstronnego i
rzetelnego rozpoznania sprawy została ona przekazania innemu sądowi
równorzędnemu.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
Inicjatywa Sądu Rejonowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter
wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego
względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, gdy
przemawiają za tym szczególne względy, związane z dobrem wymiaru
sprawiedliwości. Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla
kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy
przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w
odczuciu społecznym – prowadzić do uzasadnionego przekonania o braku
warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO 4/21, LEX nr 3126169). W
orzecznictwie wskazuje się jednak, że „autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości
wymaga, aby sądy nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w
zwątpienie co do własnych kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego
procesu. Racjonalna nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu się
pozytywnego wizerunku organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym
wątpliwości co do obiektywizmu i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw,
ograniczając tendencję do nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w
związku z inicjatywami sądów na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji
sprawiedliwego procesu” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października
2011 r., III KO 72/11, LEX nr 1044040; por. postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010/2/20, LEX nr 551465).
Aprobując powyższe poglądy, należy stwierdzić, że sama okoliczność, iż
osobami których dotyczy sprawa z zażalenia B. S. są sędziowie tamtejszego Sądu
IV KO 25/26
3
właściwego do rozpoznania zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia
śledztwa, nie może uzasadniać skorzystania przez Sąd Najwyższy z tzw.
właściwości delegacyjnej, mającej charakter wyjątku od zasady rozpoznania
sprawy przez sąd miejscowo właściwy. Nie jest w tym zakresie obojętny charakter
sprawy przed sądem, która dotyczy jedynie kontroli postanowienia prokuratora o
odmowie wszczęcia śledztwa, nie zaś rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej
sędziego. Wprawdzie zagadnienie to może potencjalnie zaważyć o postawieniu go
w stan oskarżenia, jednak jest to już tylko kontrola decyzji procesowej i to podjętej
na wstępnym etapie postępowania karnego. W tego typu sprawach
wystarczającymi gwarancjami obiektywizmu sędziów orzekających w sprawie, które
powinny znaleźć zastosowanie w pierwszej kolejności, są unormowania określone
w art. 40-43 k.p.k. Dopiero, jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie
sprawy w danym sądzie nie byłoby możliwe, sąd wyższego rzędu zobligowany
będzie do przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art.
43 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2021 r., III
KO 78/21, LEX nr 3342056; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca
2022 r., V KO 53/22, LEX nr 3395020).
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.
[J.J.]
[a.ł]
