IV KK 262/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 23 lipca 2026 r.
SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)
SSN Marek Pietruszyński
SSN Dariusz Świecki (sprawozdawca)
w sprawie A.Ł.
skazanego z art. 190a § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 23 lipca 2026 r.,
kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach
z dnia 2 kwietnia 2026 r., sygn. akt II Ka 84/26,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Augustowie
z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt II K 368/24
1. uchyla zaskarżony wyrok w części utrzymującej w mocy
rozstrzygnięcie o środku karnym z art. 41a § 1 k.k. i sprawę w tym
zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu w Suwałkach do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
2. wydatkami postępowania obciąża Skarb Państwa.
Marek Pietruszyński
Waldemar Płóciennik
Dariusz Świecki
IV KK 262/26
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Augustowie wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt II
K 368/24, uznał A.Ł. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 190a § 1 k.k. i skazał
go za to na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo
zawiesił na okres próby lat 2. Nadto, na podstawie art. 41a § 1 i 6 k.k. orzekł wobec
oskarżonego środek karny w postaci zakazu kontaktowania się z pokrzywdzoną
osobiście, telefonicznie, listownie, za pośrednictwem Internetu z wyjątkiem spraw
związanych z małoletnimi dziećmi oraz orzekł o kosztach procesu.
Po rozpoznaniu apelacji od tego wyroku wniesionej przez obrońcę
oskarżonego, Sąd Okręgowy w Suwałkach, wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2026 r., sygn.
akt II Ka 84/26, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Kasację od prawomocnego wyroku wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając
go w części utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o środku karnym z art. 41a § 1 k.k.,
na korzyść A.Ł. Skarżący zarzucił mu rażące i mające istotny wpływ na treść
orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 433 § 1
k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na zaniechaniu rozpoznania apelacji obrońcy
oskarżonego wywiedzionej od orzeczenia Sądu I instancji poza granicami
postawionego w niej zarzutu i w konsekwencji utrzymaniu w mocy rażąco
niesprawiedliwego rozstrzygnięcia zawartego w pkt III części dyspozytywnej wyroku
Sądu Rejonowego w zakresie środka karnego, mimo iż zapadło ono z rażącym
naruszeniem przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 43 § 1 k.k. w zw. z art.
41a § 1 k.k. i w zw. z art. 39 pkt 2b k.k., polegającym na orzeczeniu wobec
oskarżonego A.Ł. środka karnego w postaci zakazu kontaktowania się z
pokrzywdzoną B.Ł. osobiście, telefonicznie, listownie, za pośrednictwem Internetu,
za wyjątkiem spraw związanych z małoletnimi dziećmi bez wskazania okresu
obowiązywania tego środka, podczas gdy przepis art. 43 § 1 k.k. wskazuje, że zakazy
wymienione w art. 39 pkt 2 - 2b k.k. orzeka się w latach, od roku do lat 15, co obliguje
sąd do określenia czasookresu obowiązywania środka karnego i nakładało na Sąd
odwoławczy obowiązek zmiany rażąco niesprawiedliwego w tej mierze orzeczenia
Sądu I instancji.
IV KK 262/26
3
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i
przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Suwałkach do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
Kasacja ta jest w całości oczywiście zasadna i dlatego mogła zostać
uwzględniona na posiedzeniu, o jakim mowa w art. 535 § 5 k.p.k.
Rację ma bowiem jej autor, że Sąd Rejonowy orzekając, na podstawie art. 41a
§ 1 i § 6 k.k., wobec oskarżonego środek karny w postaci zakazu kontaktowania się
z pokrzywdzoną osobiście, telefonicznie, listownie, za pośrednictwem Internetu, z
wyjątkiem spraw związanych z małoletnimi dziećmi, pominął jednak wynikający z
treści art. 43 § 1 k.k. obowiązek określenia czasu obowiązywania tego zakazu,
nadając mu tym samym charakter bezterminowy. Uchybienie to ma istotny wpływ na
treść wyroku, albowiem niewskazanie okresu obowiązywania środka karnego
powoduje, że nie wiadomo jak długo ma on być wobec oskarżonego wykonywany.
Jednocześnie z utrwalonego już orzecznictwa jednoznacznie wynika, że w związku
z ustawowym wymogiem określenia w wyroku, jak długo zakaz ma trwać, wykluczona
jest możliwość precyzowania dopiero w postępowaniu wykonawczym okresu zakazu.
Czasu obowiązywania zakazu nie da się więc określić wykorzystując dyspozycję art.
13 § 1 k.k.w. i zasadę in dubio pro reo (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23
października 2024 r., II KK 410/24 czy z dnia 16 października 2024 r., II KK 328/24).
Przeoczenie przez Sąd Rejonowy ustawowego wymogu określenia czasu
trwania zakazu wymienionego w art. 39 pkt 2b k.k. należało uznać za rażące
uchybienie przepisom prawa karnego materialnego.
Wprawdzie uchybienie to nie zostało podniesione w apelacji obrońcy, tym
niemniej Sąd II instancji zobligowany był nie tylko do należytego rozpoznania środka
odwoławczego w myśl art. 433 § 2 k.p.k., ale też do rozważenia z urzędu, niezależnie
od zarzutów w nim podniesionych, czy utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia,
obejmujące również rozstrzygnięcie o środku karnym, nie będzie rażąco
niesprawiedliwe. Obowiązek ten wynika z treści art. 433 § 1 k.p.k., zgodnie z którym
sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia, a w zakresie szerszym
w wypadkach wskazanych m.in. w art. 440 k.p.k. Oznacza to, że sąd odwoławczy ma
obowiązek dokonania kontroli zaskarżonego orzeczenia pod względem
IV KK 262/26
4
merytorycznym i prawnym nie tylko w granicach środka odwoławczego, ale także z
urzędu, niezależnie od tych granic, w celu stwierdzenia, czy utrzymanie w mocy
orzeczenia nie będzie w sposób rażący naruszać poczucia sprawiedliwości. „Rażąca
niesprawiedliwość” może być przy tym związana z każdą określoną w art. 438 k.p.k.
podstawą odwoławczą, w tym także z taką obrazą prawa materialnego, która nie tylko
umożliwia, ale wręcz nakazuje wyjście poza podniesione w środku odwoławczym
zarzuty i zmianę nieprawomocnego orzeczenia na korzyść oskarżonego (por. wyrok
SN z dnia 19 czerwca 2024 r., V KK 421/23).
W realiach tej sprawy utrzymanie przez Sąd Okręgowy w mocy rozstrzygnięcia
o środku karnym z art. 41a § 1 k.k., zawartego w wyroku Sądu Rejonowego, nastąpiło
w wyniku wadliwej kontroli odwoławczej i doprowadziło do rażącej niesprawiedliwości
orzeczenia w tym właśnie zakresie, bowiem brak określenia czasu trwania zakazu
zbliżania się do pokrzywdzonego sprawia, iż może on trwać aż do 15 lat.
Stwierdzone naruszenie prawa ma zarazem charakter rażący i istotnie wpływa
na treść prawomocnego wyroku, która jest w stopniu oczywistym wadliwa. Brak
stosownej konwalidacji wskazanego uchybienia powoduje, że z wyroku Sądu I
instancji wynika niekorzystny dla oskarżonego stan prawny wyrażający się brakiem
wiedzy na temat rzeczywistej dolegliwości zastosowanego środka i długości jego
trwania. Brak określenia okresu obowiązywania orzeczonego zakazu uniemożliwia
jego prawidłowe wykonanie i prowadzi do funkcjonowania w obiegu prawnym
orzeczenia rażąco niesprawiedliwego i wadliwego (wyrok SN z dnia 30 stycznia 2020
r., V KK 522/19).
Należy zauważyć, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż wnioskowanie w środku
zaskarżenia o wprowadzenie do orzeczenia określenia terminu środka karnego w
sytuacji, gdy w wyroku nie został on podany, oznacza, że środek ten jest złożony na
korzyść oskarżonego. Brak bowiem oznaczenia terminu zakazu sprawiałby, że
obowiązywałby on bez ograniczenia czasowego, zwłaszcza, że w postępowaniu
wykonawczym usunięcie tego uchybienia nie byłoby możliwe (zob. wyroki SN: z dnia
14 października 2014 r., III KK 124/14; z dnia 30 marca 2015 r., II K 75/15; z dnia 15
listopada 2017 r., IV KK 284/17; z dnia 17 grudnia 2020 r., I KK 170/20).
Kierując się powyższym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części
utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie o środku karnym z art. 41a § 1 k.k. i sprawę w
IV KK 262/26
5
tym tylko zakresie przekazał Sądowi Okręgowemu w Suwałkach do ponownego
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W postępowaniu ponownym Sąd ten
uwzględni powyższe zapatrywania.
Z tych wszystkich względów orzeczono, jak w wyroku.
Marek Pietruszyński Waldemar Płóciennik Dariusz Świecki
[WB]
[r.g.]
