IV KK 262/21

Sygn. akt IV KK 262/21

POSTANOWIENIE

Dnia 14 listopada 2022 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Waldemar Płóciennik

w sprawie Z. S., J. N. i J. Ś.

skazanych z art. 294 § 1 k.k. i innych
‎po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
‎w dniu 14 listopada 2022 r.,
‎wniosku obrońców skazanych J. N. i J. Ś. z dnia 29 września 2022 r.

o wyłączenie sędziów

p o s t a n o w i ł

na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego Zbigniewa Kapińskiego i Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania sprawy kasacyjnej o sygnaturze akt IV KK 262/21.

UZASADNIENIE

Sprawa kasacyjna o sygn. akt IV KK 262/21 zawisła przed Sądem Najwyższym na skutek kasacji wniesionej przez Rzecznika Spraw Obywatelskich na korzyść skazanych. W piśmie z dnia 28 czerwca 2021 r. (k – 27 – 28), adresowanym do Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej, obrońca skazanych J.N. i J. Ś. wskazał, że w sprawie zachodzi „potrzeba zbadania sprawy obsady sądu II instancji pod kątem bezwzględnej przesłanki procesowej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta obsada sądu) naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, którą sąd na każdym etapie winien brać pod uwagę z urzędu, a także rozważenia wniesienia pytania prejudycjalnego do Trybunału Unii Europejskiej, czy zgodnie z wykładnią art. 2 i 19 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych sędzia powołany przez neo-KRS, będący wcześniej sędzią delegowanym w sądzie orzekającym w danej sprawie, posiada przymiot bezstronnego i niezawisłego w rozumieniu tych przepisów.”

W związku z wyznaczeniem składu do rozpoznania kasacji, obrońcy wymienionych wyżej skazanych złożyli wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy SSN Marka Motuka podnosząc m.in., że został on powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie Krajowej Rady Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2021 r. Sąd Najwyższy wyłączył od rozpoznania sprawy wskazanego sędziego wskazując m.in., że sędzia Marek Motuk uczestnicząc w rozpoznaniu sprawy musiałby rozstrzygać, co do sygnalizacji zawartej w piśmie obrońców skazanych J. N. i J. Ś. – adw. M. W. i adw. R. S. z dnia 15 lipca 2021 r. Obrońcy podnieśli w niej, że Sąd Apelacyjny w Katowicach, który wydał wyrok z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt II AKa 188/19, zaskarżony kasacją Rzecznika Praw Obywatelskich, był nienależycie obsadzony, gdyż zasiadała w nim SSA K. M., która została powołana przez Prezydenta RP na urząd sędziego Sądu Apelacyjnego w Katowicach na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie Krajowej Rady Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Wypowiadanie się co do tej sygnalizacji przez SSN Marka Motuka, odnośnie którego złożono w tej samej sprawie wniosek o wyłączenie powołujący się na identyczne powody, które w odbiorze zewnętrznym mogłoby zostać odebrane jako postąpienie nie utrwalające obrazu sądu jako działającego w warunkach bezstronności. W literaturze podnosi się, że nie ma sprzeczności w zdaniu, cyt. >>sędzia był stroną we własnej sprawie i wydał w niej bezstronny wyrok<<. Nie da się wykluczyć, że w takim wypadku rozstrzygnięcie sędziego byłoby obiektywne, jednak samo orzekanie przezeń w takim układzie faktycznym, dla postronnego obserwatora, a także z punktu widzenia strony, naruszałoby zaufanie do wymiaru sprawiedliwości”.

Zarządzeniem z dnia 13 lipca 2022 r. wyznaczono w sprawie kolejny skład orzekający składający się z sędziów Sądu Najwyższego: Wiesława Kozielewicza, Zbigniewa Kapińskiego i Pawła Kołodziejskiego.

W dniu 10 października 2022 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońców J. N. i J. Ś. – adwokatów S. G., R. S. i M. W. o wyłącznie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziów Sądu Najwyższego Zbigniewa Kapińskiego i Pawła Kołodziejskiego „po pierwsze z uwagi na powołanie ich na to stanowisko przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (…) ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie Krajowej Rady Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (…), której pozycja ustrojowa, sposób ukonstytuowania, powołanie składu oraz funkcjonowanie powodują, że nie jest to organ niezależny od władzy sądowniczej i wykonawczej przy wykonywaniu zadań powierzonych Krajowej Radzie Sądownictwa na mocy art. 186 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i polegających na staniu na straży niezależności sadów i niezawisłości sędziów, co skutkuje wadliwością powołania w myśl art. 179 Konstytucji i w konsekwencji brakiem statusu sędziego Sądu Najwyższego, po drugie natomiast ze względu na to, że w niniejszym postępowaniu zgłoszony został zarzut zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., polegającej na tym, że sąd rozpoznający sprawę w drugiej instancji (skład orzekający Sądu Apelacyjnego w Katowicach) był nienależycie obsadzony z uwagi na to, że w wydaniu orzeczenia wzięła udział osoba powołana na stanowisko sędziego przy udziale neo-KRS tj. przy analogicznych uchybieniach jak w przypadku osób, których dotyczy niniejszy wniosek, które orzekając o statusie takich osób, orzekałyby również we własnej sprawie (prawidłowości własnego statusu sędziowskiego), naruszając regułę nemo iudex in causa sua, na co wskazuje pkt 6 uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Izby Karnej z dnia 2 czerwca 2022 r. w sprawie o sygn. akt I KZP 2/22 (…), który stwierdza, że >>środek odwoławczy zawierający zarzuty dotyczące omawianego uchybienia w procedurze powołania sędziego nie może być rozpoznany przez sąd, w skład którego wchodzi osoba powołana w takiej samej procedurze<<”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek zasługuje na uwzględnienie.

Sędziowie Zbigniew Kapiński Paweł Kołodziejski znaleźli się w sytuacji analogicznej do sytuacji sędziego Marka Motuka, który został wyłączony postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2021 r. Obaj sędziowie zostali powołani na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie Krajowej Rady Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. W sprawie tej, jak wskazano, sygnalizowano w pismach procesowych potrzebę zbadania zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady, którą dotkniętą ma być wyrok Sądu Apelacyjnego, wynikającej z orzekania przez sędziego powołanego na urząd w tym samym trybie. Jest oczywiste, że orzekanie w tym przedmiocie przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie, byłoby niejako orzekaniem we własnej sprawie i z obiektywnego widzenia uzasadniałoby w odbiorze społecznym postawienie zarzutu braku bezstronności w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k.

Ponadto, w świetle uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) oraz uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3) nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób reguluje Konstytucja RP, w szczególności art. 187 ust. 1. Najistotniejszym skutkiem dopuszczenia do funkcjonowania, w przestrzeni obejmującej swoim zasięgiem proces nominacyjnych sędziego, organu powołanego w sposób sprzeczny z Konstytucją RP, jest obalenie domniemania niezawisłości i bezstronności tak powołanego sędziego. Zgodnie z tymi uchwałami, nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi m.in. wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego we wskazanym wyżej trybie. Ponadto, w świetle orzecznictwa europejskiego, branie udziału w rozpoznaniu sprawy przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie, mogłoby stanowić naruszenie standardu rzetelnego procesu i w konsekwencji narazić Polskę na odpowiedzialność finansową.

Wszystkie powyższe względy zdecydowały o uwzględnieniu wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego Zbigniewa Kapińskiego i Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania sprawy o sygnaturze akt IV KK 262/22.

[as]