IV KK 198/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 czerwca 2025 r.
SSN Dariusz Kala (przewodniczący)
SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca)
SSN Andrzej Stępka
w sprawie O. K.
skazanego za czyn z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 178a § 4 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
na posiedzeniu w dniu 26 czerwca 2025 r.
kasacji Prokuratora Generalnego wniesionej na niekorzyść skazanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Myszkowie
z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. akt II K 579/24
uchyla zaskarżony wyrok w części, w jakiej zawiera orzeczenie o
przepadku na rzecz Skarbu Państwa samochodu marki F. o nr rej.
[…] (pkt 5 wyroku) i w tym zakresie przekazuje sprawę do
ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Myszkowie.
Zbigniew Puszkarski
Dariusz Kala
Andrzej Stępka
UZASADNIENIE
IV KK 198/25
2
Sąd Rejonowy w Myszkowie wyrokiem z dnia 8 stycznia 2025 r., sygn. akt II
K 579/24, uznał O. K. za winnego tego, że w dniu 23 maja 2024 r. w M. woj. […],
znajdując się w stanie nietrzeźwości stwierdzonym badaniem na urządzeniu
kontrolno-pomiarowym wskazującym w pierwszej próbie 0,86 mg/l alkoholu w
wydychanym powietrzu, prowadził w ruchu lądowym samochód osobowy marki F. o
nr rej. […], będąc uprzednio prawomocnie skazanym za prowadzenie pojazdu
mechanicznego w stanie nietrzeźwości i w okresie obowiązywania zakazu
prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, orzeczonego wyrokiem Sądu
Rejonowego w Zawierciu z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt II K 773/22, na
okres 3 lat, tj. czynu z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 178a § 4 k.k. i za to wymierzył
oskarżonemu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, zaliczając na jej poczet okres
jego rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 23 maja 2024 r. od godz.
05:00 do dnia 24 maja 2024 r. do godz. 14:37. Na podstawie art. 42 § 3 k.k. orzekł
wobec oskarżonego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych
dożywotnio, a na podstawie art. 43a § 3 k.k. świadczenie pieniężne w kwocie 10.000
zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. W
pkt 5 wyroku na podstawie art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k. orzekł przepadek
na rzecz Skarbu Państwa samochodu marki F. o nr rej. […], wskazując, że stanowi
on własność oskarżonego. Nadto obciążył oskarżonego kosztami sądowymi.
Wyrok ten bez postępowania odwoławczego uprawomocnił się w dniu 13
lutego 2025 r.
Kasację od opisanego wyroku wniósł Prokurator Generalny. Na podstawie art.
521 § 1 k.p.k. zaskarżył wyrok w zakresie zawartego w pkt 5 jego części
dyspozytywnej rozstrzygnięcia o orzeczeniu przepadku pojazdu mechanicznego, na
niekorzyść oskarżonego O. K., zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na treść
wyroku naruszenie przepisu prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 366 § 1
k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wynikających z akt postępowania
wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dotyczących prawa własności oraz stanu
technicznego pojazdu mechanicznego marki F. o nr rej. […] wg. stanu na dzień
popełnienia przypisanego oskarżonemu czynu zabronionego oraz na dzień
wyrokowania w sprawie, w konsekwencji czego, z rażącym i mającym istotny wpływ
na treść orzeczenia naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 44b § 1 i 2 k.k. w zw. z
IV KK 198/25
3
art. 178a § 5 k.k., orzeczono na rzecz Skarbu Państwa – w związku ze skazaniem O.
K. za popełniony przez niego występek kwalifikowany z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art.
178a § 1 k.k. – przepadek wskazanego pojazdu mechanicznego, w sytuacji gdy nie
stanowił on wyłącznej własności wymienionego, w konsekwencji czego, przy
prawidłowym zastosowaniu dyspozycji art. 44b § 2 k.k. – przy jednoczesnym uznaniu,
że nie zachodzą określone w art. 44b § 5 k.k. okoliczności, tj. orzeczenie przepadku
nie jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na utratę pojazdu przez sprawcę, jego
zniszczenie lub znaczne uszkodzenie – w miejsce przepadku pojazdu
mechanicznego powinien zostać orzeczony przepadek jego równowartości”.
Podnosząc powyższe, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w
zaskarżonej części, a mianowicie w zakresie zawartego w pkt 5 rozstrzygnięcia w
przedmiocie orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego i przekazanie sprawy w
tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Myszkowie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego jest oczywiście zasadna, a wobec
wniesienia jej z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 524 § 3 k.p.k., mogła
zostać uwzględniona w całości na posiedzeniu bez udziału stron.
W skardze trafnie podniesiono, że zaskarżony wyrok został wydany z rażącym
naruszeniem przepisów wskazanych w zarzucie, co miało istotny wpływ na jego treść
oraz że orzeczenie przepadku pojazdu, o jakim stanowi art. 44b k.k. i powiązany z
nim art. 178a § 5 k.k. (przepisy te obowiązują od 14 marca 2024 r.), możliwe jest
jedynie wobec sprawcy będącego wyłącznym właścicielem tego pojazdu. Wynika to
z art. 44b § 2 k.k., który stanowi m.in., że jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa
pojazd nie stanowił wyłącznej własności sprawcy, orzeka się przepadek
równowartości pojazdu. Obliguje to sąd orzekający do zebrania pełnych informacji w
tym zakresie, czego zabrakło w niniejszej sprawie. Tymczasem, jak to zaznaczono
w kasacji, „prawo własności przedmiotowego pojazdu nie wynikało z żadnego
urzędowego dokumentu, zaś z treści załączonych do akt sprawy notatek urzędowych
odnotowano zasadniczo odmienne w tej kwestii ustalenia”. W notatkach urzędowych
sporządzonych w dniu 23 maja 2024 r. podano, że właścicielem samochodu marki F.
o nr rej. […] jest L. S., której przekazano pojazd po zatrzymaniu O. K. (k. 1, 31 akt
sprawy), z kolei w notatce urzędowej z dnia 29 sierpnia 2024 r. wskazano, że
IV KK 198/25
4
samochód ten jest własnością O. K. (k. 69). Natomiast na etapie postępowania
wykonawczego do akt sprawy dołączono pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w
M., który poinformował, że „samochód osobowy F. nr rej. […] zgodnie z informacją
z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jest własnością innej osoby niż
wskazana w sentencji wyroku, ponadto właściciel wyrejestrował pojazd 17.06.2024
r. przekazując go do demontażu” (k. 114).
W kasacji słusznie też wskazano, że Sąd meriti nie tylko odstąpił od
poczynienia ustaleń co do prawa własności pojazdu, ale też zaniechał rozważenia
kwestii jego stanu technicznego. O. K. został poddany badaniu na okoliczność stanu
trzeźwości w związku ze zdarzeniem drogowym, w trakcie którego prowadzony przez
niego samochód został poważnie uszkodzony, co wynika z protokołów oględzin (k.
34-36 akt sprawy) i dokumentacji fotograficznej (k. 55-59). Należało mieć to w polu
widzenia, skoro art. 44b § 5 k.k. stanowi, że przepadku pojazdu mechanicznego oraz
przepadku jego równowartości nie orzeka się, jeżeli orzeczenie przepadku pojazdu
jest niemożliwe lub niecelowe z uwagi na jego utratę przez sprawcę, zniszczenie lub
znaczne uszkodzenie. Jest prawdopodobne, że odnosi się to do przedmiotowego F.,
skoro w piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. jest mowa o przekazaniu
pojazdu do demontażu. Zatem i tę kwestię Sąd powinien wyjaśnić przed wydaniem
wyroku.
Zaistniałe uchybienia były rażące i mogły mieć istotny wpływ na treść
wydanego wyroku, bowiem jest wysoce prawdopodobne, że negatywnymi skutkami
orzeczonego środka penalnego została obciążona osoba, której nie przypisano
popełnienia występku z art. 178a § 1 i 4 k.k., jak też nie da się wykluczyć, że środek
ten w ogóle nie powinien zostać orzeczony. Należy odnotować, że w kasacji
wskazano również, że „z drugiej strony oskarżony z nieuprawnioną korzyścią nie
poniósł wszystkich konsekwencji prawnych swego zachowania, gdzie prawidłowe
zastosowanie analizowanej instytucji, przy jednoczesnym uwzględnieniu, że
samochód marki F. o nr rej. […] wskutek działań podjętych przez O. K. nie uległ takim
uszkodzeniom, które na trwale wyeliminowały go z eksploatacji w ruchu drogowym,
winno skutkować orzeczeniem wobec wymienionego przepadku równowartości
pojazdu mechanicznego prowadzonego w czasie inkryminowanego zdarzenia, co
przemawiało zarazem za określeniem na niekorzyść kierunku nadzwyczajnego
IV KK 198/25
5
środka zaskarżenia”. To stwierdzenie nasuwa jednak zastrzeżenia, skoro w kasacji
zwrócono też uwagę, że w toku postępowania nie ustalono jak dalece samochód
został uszkodzony i akcentowano że „Sąd meriti winien był zweryfikować
okoliczności odnoszące się do stanu technicznego tego pojazdu”. Wspomniano już,
że taka weryfikacja mogłaby prowadzić do uznania, że zachodzi przypadek określony
w art. 44b § 5 k.k. Słusznie natomiast wskazano w kasacji, że uregulowana w
dyspozycji art. 420 § 1 k.p.k. możliwość wydania postanowienia uzupełniającego,
przedmiotem którego może być także rozstrzygnięcie co do przepadku, została
ograniczona do wyroków niezawierających takiego rozstrzygnięcia, zatem
niedopuszczalne jest konwalidowanie w tym trybie orzeczeń wadliwych.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku. Przy ponownym
rozpoznaniu sprawy, w zakresie wynikającym z tego wyroku, Sąd Rejonowy w
Myszkowie poczyni ustalenia konieczne dla rozstrzygnięcia w przedmiocie środka
karnego, o którym mowa w art. 44b k.k.
Zbigniew Puszkarski
Dariusz Kala
Andrzej Stępka
[PŁ]
[r.g.]
