IV KK 154/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 listopada 2025 r.
SSN Michał Laskowski (przewodniczący)
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)
Protokolant Anna Kowal
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Małgorzaty Kozłowskiej,
w sprawie J.M.
wnioskodawcy o zadośćuczynienie
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 26 listopada 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z dnia 20 listopada 2024 r., sygn. akt II AKa 138/24
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie
z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt II Ko 101/23,
1/ na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchyla
zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z
dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt II Ko 101/23 i sprawę przekazuje do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie;
2/ nakazuje zwrot opłaty kasacyjnej wnioskodawcy.
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Michał Laskowski
Włodzimierz Wróbel
IV KK 154/25
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2024 roku, sygn. akt II AKa 138/24, Sąd
Apelacyjny w Białymstoku, w wyniku rozpoznania apelacji, zmienił zaskarżony wyrok
w ten sposób, że kwotę zadośćuczynienia zasądzonego na rzecz
wnioskodawcy obniżył do 20 000,00 zł (dwudziestu tysięcy złotych), a w pozostałym
zakresie utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku pełnomocnik
wnioskodawcy J.M. wniósł kasację na korzyść wnioskodawcy, zaskarżając wyrok w
zakresie:
1. Punktu I, zmieniającego wysokość zadośćuczynienia na 20 000 zł.
2. Punktu II, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie w
części, w jakiej oddalił on roszczenie o dalsze 30 000,00 zł.
Na podstawie art. 523 § 1 i art. 526 § 1 k.p.k. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono
rażące naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, mające istotny
wpływ na treść orzeczenia, a w szczególności:
1. Rażące naruszenie prawa procesowego (art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 407
ust. 1 ustawy o cudzoziemcach) przez brak rzetelnego rozpatrzenia zarzutu
apelacyjnego dotyczącego niesłuszności pozbawienia wolności przez
pierwsze 60 dni pobytu w strzeżonym ośrodku, podczas gdy kwestia ta miała
bezpośredni wpływ na wysokość zasądzonego zadośćuczynienia.
2. Rażące naruszenie prawa procesowego (art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 88a
ust. 3 pkt 2, art. 87 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 i art. 88a ust. 1 ustawy o ochronie) poprzez
brak rzetelnego rozpatrzenia zarzutu apelacji dotyczącego niesłuszności
pozbawienia wolności przez pierwsze 60 dni z perspektywy przepisów ustawy
o ochronie, co doprowadziło do niedostrzeżenia, iż:
a. od samego początku pobytu zachodziła negatywna przesłanka z art. 88a
ust. 3 pkt 2 ustawy o ochronie (stan psychofizyczny skarżącego uzasadniał
domniemanie, że był poddany przemocy);
IV KK 154/25
3
b. nie zachodziły przesłanki z art. 87 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 ustawy o ochronie (brak
planowanych czynności związanych z potwierdzeniem tożsamości lub
przekazaniem);
c. było możliwe zastosowanie środków wolnościowych, co zgodnie z art. 88a
ust. 1 ustawy o ochronie wykluczało umieszczenie skarżącego w strzeżonym
ośrodku, a lakoniczne uzasadnienie Sądu Apelacyjnego nie uwzględniło, że
niezawiniony brak paszportu nie uniemożliwiał stosowania środków
wolnościowych.
3. Rażące naruszenie prawa procesowego (art. 433 § 2 k.p.k.) polegające na
nieprawidłowym rozpatrzeniu zarzutu apelacji pełnomocniczki wnioskodawcy
i wewnętrznie sprzecznym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, bowiem Sąd
Apelacyjny nominalnie uznał zarzut za chybiony, a jednocześnie uwzględnił
okoliczności podniesione w tym zarzucie (takie jak czterokrotne poddanie
kontroli osobistej, obecność umundurowanych funkcjonariuszy, bariera
językowa oraz poziom opieki medycznej), które powinny były doprowadzić do
zwiększenia, a nie zmniejszenia kwoty zadośćuczynienia.
4. Rażące naruszenie prawa procesowego (art. 457 § 3 k.p.k.) poprzez brak
należytego podania, dlaczego: a. zarzut naruszenia art. 407 ust. 1 ustawy o
cudzoziemcach (podniesiony w apelacji Skarbu Państwa) został uznany za
częściowo zasadny i skutkujący obniżeniem kwoty zadośćuczynienia, w
sytuacji gdy okoliczności te zostały już uwzględnione przez Sąd I instancji przy
miarkowaniu kwoty; b. zarzut błędu w ustaleniach faktycznych z apelacji
wnioskodawcy (świadczący o zwiększonym wymiarze krzywdy) został uznany
za niezasadny w całości, mimo że okoliczności te zostały przez Sąd
Apelacyjny uwzględnione, a mimo to nie doprowadziły do zwiększenia kwoty
zadośćuczynienia.
5. Rażące naruszenie prawa materialnego (art. 407 ust. 1 ustawy o
cudzoziemcach i art. 445 § 1 i 2 k.c.) poprzez wadliwe uznanie, że Sąd I
instancji naruszył art. 407 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach i konieczne było
dwukrotne obniżenie zasądzonego zadośćuczynienia, podczas gdy Sąd I
instancji należycie miarkował kwotę, a ostatecznie zasądzona suma 20 000 zł
jest niewspółmierna do doznanej krzywdy i ma charakter symboliczny.
IV KK 154/25
4
W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w
zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowy Apelacyjnemu w Białymstoku
do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Z urzędu stwierdzono w sprawie wystąpienie bezwzględnej przyczyny
odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2) k.p.k. w stosunku do składu Sądu I instancji.
Sąd Najwyższy konsekwentnie podtrzymuje swoje stanowisko, wielokrotnie
wyrażane w innych orzeczeniach, m.in. w uchwałach składu siedmiu sędziów z 2
czerwca 2022 r. (I KZP 2/22) i z 5 kwietnia 2022 r. (III PZP 1/22), a także w licznych
wyrokach (np. III KK 404/21 z 26 lipca 2022 r., III KK 193/20 z 12 października 2022
r., II KS 32/21 z 19 października 2022 r., II KK 571/22 z 15 lutego 2023 r., III KK
375/21 z 19 kwietnia 2023 r.). Zgodnie z tymi rozstrzygnięciami, Krajowa Rada
Sądownictwa, ukształtowana na mocy ustawy z 2017 r., nie jest organem
niezależnym od władzy wykonawczej i ustawodawczej. Tym samym nie jest tożsama
z konstytucyjnym organem, którego skład i sposób wyłaniania reguluje art. 187 ust.
1 Konstytucji RP. Potwierdzają to również orzeczenia trybunałów
międzynarodowych, takich jak wyroki ETPCz (np. Reczowicz przeciwko Polsce,
Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko
Polsce, Grzęda przeciwko Polsce, Wałęsa przeciwko Polsce) oraz wyroki TSUE (np.
C-791/19 z 15 lipca 2021 r., C-718/21 z 21 grudnia 2023 r.). Powyższe zasady i
konsekwencje niekonstytucyjnego ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa
(KRS) mają bezpośrednie zastosowanie do oceny składu orzekającego w niniejszej
sprawie. Sąd Najwyższy, każdorazowo z wynikiem negatywnym, przeprowadzał test
bezstronności i niezawisłości w stosunku do sędziego X. Y.(IV KK 193/22, IV KK
275/24). Sędzia ten, wcześniej pełniący funkcję Prokuratora Rejonowego Olsztyn-
Północ, został powołany postanowieniem Prezydenta RP z [...] 2019 r., Nr
1130.[…].2019, na wniosek KRS zawarty w Uchwale Nr [...] z [...] 2019 r., a nominację
otrzymał 10 czerwca 2019 r. Przebieg jego kariery zawodowej, szczegółowo
przeanalizowany w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r.
(sygn. IV KK 193/22), wykazał szereg nieprawidłowości i nietypowych okoliczności,
które podważają jego niezależność: kandydował pierwotnie do Wydziału Cywilnego
Sądu Okręgowego w Olsztynie, lecz ostatecznie trafił do orzekania w pionie karnym,
IV KK 154/25
5
co nastąpiło po interwencji ówczesnego Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora
Generalnego. Ponadto, udzielenie przez niego poparcia kandydaturze sędziego M.N.
na członka KRS w 2022 r., a następnie powołanie go w listopadzie 2022 r. na
Kierownika Sekcji Wykonawczej Sądu Okręgowego w Olsztynie, prowadzi do
wniosku, że znalazł się on w gronie sędziów cieszących się szczególnym
zaufaniem kierownictwa Ministerstwa Sprawiedliwości, które wykraczało poza ramy
typowego zaufania w relacjach między sędzią a władzą wykonawczą (resortem
sprawiedliwości).
Podpisanie listy poparcia dla kandydata do KRS w 2022 r. jest ponadto
traktowane jako dowód pełnej akceptacji dla niekonstytucyjnych
regulacji wprowadzonych od 2017 r., które zmieniały konstytucyjny ustrój państwa i
działały destrukcyjnie na polski wymiar sprawiedliwości.
Kontekst niniejszej sprawy jest także istotny w perspektywie zewnętrznego
obserwatora wymiaru sprawiedliwości i oceny, czy wnioskodawca miał szanse
na uczciwy proces przed niezależnym sądem. Zadośćuczynienie przyznane
wnioskodawcy było związane z faktem niesłusznego umieszczenia w strzeżonym
ośrodku dla cudzoziemców, a sprawa dotyczyła sytuacji migracyjnej na granicy z
Białorusią. Ówczesny rząd traktował tę sprawę jako element polityki antymigracyjnej,
podejmując szereg czynności, które miały w oczach społeczeństwa utrwalić
wyjątkowo negatywny obraz migrantów. Niezależnie od osobistych przekonań
sędziego Y. w tej sprawie, jego kariera oparta na powiązaniach z władzą wykonawczą
może w uzasadniony sposób budzić wątpliwości na zewnątrz co do tego, czy w
swojej decyzji dotyczącej zadośćuczynienia nie kierował się on innymi niż
merytoryczne kryteriami.
Na marginesie należy także wskazać, że członek składu Sądu odwoławczego,
sędzia T.U., był kilkukrotnie negatywnie weryfikowany w perspektywie niezależności
sądu, w którego składzie zasiadał (IV KK 579/23, IV KK 470/24, IV KK 432/24). Z
uwagi jednak na to, że bezwzględna przyczyna odwoławcza pojawiała się już na
etapie pierwszoinstancyjnym, dokonanie oceny składu sądu II instancji w tej optyce
było zbędne.
W ponownym postępowaniu sąd, we właściwie ukształtowanym składzie
gwarantującym spełnienie standardu niezależności i bezstronności, raz
IV KK 154/25
6
jeszcze oceni zasadność roszczeń wnioskodawcy. Uczyni to, mając na względzie
wynikające z orzecznictwa Sądu Najwyższego wskazania dotyczące stosowania
wobec cudzoziemców ubiegających się o ochronę międzynarodową pozbawienia
wolności, traktowanego jako absolutna ultima ratio, oraz szczególny status osób
będących domniemanymi ofiarami prześladowań lub przemocy.
Małgorzata Wąsek-Wiaderek Michał Laskowski Włodzimierz Wróbel
[WB]
[r.g.]
