|
Wymierzając karę, sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób zachowania się sprawcy, zwłaszcza w razie popełnienia przestępstwa na szkodę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego ( art. 53 § 2 KK ).
Okoliczności wypadku ewidentnie wskazują, iż oskarżony przed wypadkiem nie obserwował należycie przedpola jazdy, co spowodowało wyjechanie na drogę z pierwszeństwem przejazdu, przed nadjeżdżający na niej pojazd. W takiej sytuacji sąd I instancji przyjął, że jego zachowanie nie ograniczało się do błędu związanego z niezachowaniem wymaganej ostrożności, ale ryzykowna jazda była spowodowana zwłaszcza nadużyciem alkoholu charakterystycznym dla umyślności. Sąd odwoławczy podkreśla, iż naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym przez sprawcę było rażące. Nie ma zatem wątpliwości, że to oskarżony ( w ramach ustaleń sądu I instancji ) nie stosując się do obowiązujących nakazów obserwowania stale przedpola jazdy, naruszył zasady gwarantujące bezpieczeństwo w ruchu drogowym, które w realiach tej sprawy miały zapobiec zaistnieniu wypadku drogowego - zdarzenie to urzeczywistnił. Zgodnie z art. 115 § 2 KK, dokonując oceny stopnia karygodności, sąd bierze pod uwagę: rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych obowiązków, motywację sprawcy, postać zamiaru, ale też rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Przy ustalaniu stopnia społecznej szkodliwości czynu należy uwzględnić wagę naruszonych przez oskarżonego obowiązków i reguł określonych w prawie o ruchu drogowym oraz sposób ich naruszenia, rodzaj dobra prawnego, jakim jest życie ludzkie, a także bezpieczeństwo w komunikacji. Sąd I instancji przyjął, że oskarżony naruszył najistotniejsze reguły ruchu drogowego. Sąd rejonowy prawidłowo wskazał, że powyższe okoliczności mają znaczenie dla określenia stopnia społecznej szkodliwości czynu. Przy przestępstwie spowodowania wypadku w komunikacji na wymiar kary niewątpliwie w znaczący sposób wpływa sposób popełnienia przestępstwa i jego skutki.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazywano, iż co do zasady okoliczności należące do znamion danego przestępstwa nie mogą być traktowane jako wpływające na zaostrzenie lub złagodzenie kary. Jednak w sytuacji, gdy okoliczności takie podlegają stopniowaniu co do ich nasilenia, jakości lub nagromadzenia, mogą być przyjmowane jako okoliczności obciążające przy wymiarze kary mimo, że należą do ustawowych znamion danego typu przestępstwa ( wyrok SN z dnia 14 listopada 2014 r., III KK 212/14, Legalis ). Z tego punktu widzenia, w sytuacji gdy znamieniem przestępstwa z punktu II jest „naruszenie czynności narządu ciała” trwające dłużej niż 7 dni, doznane przez pokrzywdzonego w wypadku obrażenia ciała nie mają znaczenia obciążającego z uwagi na ich jakość i nasilenie.
Oskarżony nie był uprzednio karany, co stanowi okoliczność łagodzącą ( w tym zakresie sąd I instancji błędnie ustalił wcześniejszą karalność sprawcy na niekorzyść oskarżonego, co miał wpływ na wyższy wymiar kary ukształtowanej w zaskarżonym wyroku ).
Oskarżony przyznał się do zarzucanych mu czynów i wyraził skruchą.
Wymierzona kara ma oddziaływać na sprawcę poprzez osiągnięcie celu zapobiegawczego ( i wychowawczego ). Cel zapobiegawczy zostaje osiągnięty, jeśli ukarany sprawca w przyszłości nie popełni już przestępstwa, natomiast cel wychowawczy odnosi się do zmiany osobowości sprawcy, jego postawy, w szczególności do wykształcenia u niego poszanowania dla norm prawnych. Kluczowym kryterium przy orzekaniu kary w perspektywie prewencji indywidualnej jest osobowość sprawcy. Sąd jest zobligowany do postawienia prognozy kryminologicznej, zgodnie z kryteriami wskazanymi w art. 53 § 2 KK. Taka prognoza kryminologiczna powinna stanowić bazę do dokonywania wyboru optymalnej sankcji, mając na względzie zarówno rodzaj, jak i surowość kary (M. Szczepaniec, Wybór optymalnej..., s. 42).
Oskarżony ma 52 lata. Na utrzymaniu ma syna. Pracuje. Ma centrum życiowe. Opiekuje się schorowaną matką w podeszłym wieku. Ma bardzo dobrą opinię środowiskową.
W toku procesu S. S. przekazał pokrzywdzonemu 5000 złotych tytułem częściowego zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Poddał się leczeniu i terapii odwykowej.
Warunki i właściwości osobiste oskarżonego, jak również zachowanie się sprawcy po popełnieniu przestępstwa mają walor łagodzący.
Sąd II instancji miał na uwadze również dyrektywę prewencji ogólnej. Jest to dyrektywa pozytywnej prewencji ogólnej, która nie może być pojmowana wyłącznie jako odstraszanie społeczeństwa, a więc wymierzanie konkretnemu sprawcy surowej kary, nawet ponad stopień winy. Tylko, bowiem kara sprawiedliwa, współmierna do stopnia społecznej szkodliwości konkretnego czynu, a przy tym wymierzona w granicach winy sprawcy, może mieć pozytywny wpływ na społeczeństwo, budzić aprobatę dla wymierzonych kar oraz zaufanie do wymiaru sprawiedliwości - i w ten sposób stwarzać warunki do umacniania i kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
Sąd II instancji uwzględnił przy wymiarze kary na korzyść oskarżonego w/w okoliczność korzystniej je wartościując niż sąd I instancji. Nie stracił przy tym z uwagi, że oskarżony naruszył jednak podstawowe zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym ( znajdował się w wysokim stanie nietrzeźwości ) i w świetle okoliczności i przyczyn tego wypadku, przyjęte okoliczności łagodzące nie mogą mieć determinującego znaczenia w ramach kar pozbawienia wolności za czyny I i II.
Wszystkie wymienione dyrektywy sądowego wymiaru kary są równorzędne i muszą znaleźć uwzględnienie podczas doboru rodzaju kary i miarkowania jej wysokości. Jednak równorzędność dyrektyw nie oznacza równomierności w ich stosowaniu. Właśnie dzięki zróżnicowanemu wpływowi poszczególnych dyrektyw na wymiar kary konkretnego sprawcy - proporcjonalnemu do okoliczności wskazujących najbardziej odpowiednie spośród nich dla realizacji celów kary w konkretnym przypadku - możliwa jest indywidualizacja kary, czyli dostosowanie jej rodzaju i wymiaru do oczekiwanej skuteczności.
Istota argumentacji obrońcy koncentruje się głównie na akcentowaniu właściwości i warunków osobistych oskarżonego.
Przy wymiarze kary nie można pominąć sposobu popełnienia przestępstw, który dla oskarżonego jest obciążający. Oskarżony miał wpływ na sposób kierowania swojego samochodu i zaniechał w danych warunkach ruchu prowadzenia go w sposób bezpieczny. To zaniechanie było zależne od niego. Kara ma mieć postać sprawiedliwej odpłaty, ale dostosowanej do wszystkich kryteriów z art. 53 KK, będącej ich wypadkową – nie zaś zemstą, czy odwetem sprowadzającym się do braku właściwego, personalnego odniesienia jeśli chodzi o osoby, których dotyczy.
Dyrektywa stopnia społecznej szkodliwości ma sprzyjać wymierzeniu kary sprawiedliwej i powinna nie tylko wyznaczyć górny pułap kary współmiernej do stopnia społecznej szkodliwości konkretnego czynu, ale i przeciwdziałać wymierzeniu kary zbyt łagodnej w przypadku znacznej społecznej szkodliwości czynu; sąd przy wymiarze kary zobowiązany jest baczyć, aby jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy. Te dwie dyrektywy w tym przypadku wpływają jednak na surowość kary, która musi być dostoswana do wagi czynów i stopnia zawinienia sprawcy i w tej sprawie determinują one wymierzenie sprawcy jednostkowych bezwzględnych kar pozbawienia wolności ( choć w wysokości niższej niż w zaskarżonym wyroku.
Z drugiej strony prawidłowo uwzględnione w instancji odwoławczej okoliczności łagodzące dla oskarżonego powinny proporcjonalnie wpływać łagodząco na wymiar kar określonych w zaskarżonym wyroku.
Kara wymierzona zgodnie z dyrektywą prewencji indywidualnej powinna osiągnąć cel zapobiegawczy, a zatem zapobiec popełnieniu w przyszłości przestępstwa przez sprawcę. Oczywistym jest, iż wychowanie sprawcy nie jest tożsame z pobłażaniem mu i koniecznością wymierzenia kary łagodnej, gdyż w określonych sytuacjach to właśnie kara izolacyjna odpowiednio wymierzona spełnia nie tylko rolę odwetu za popełnione przestępstwo, ale jest też czynnikiem wychowawczym, pozwalającym na uzmysłowienie sprawcy nie tylko faktu nieopłacalności łamania prawa, ale i związanych z tym konsekwencji. Jest też wyraźnym sygnałem dla społeczeństwa, że sprawcy tak lekkomyślnie godzący w podstawowe dobra człowieka, jakim jest zdrowie, nie mogą liczyć na pobłażliwe traktowanie. Celem tej kary jest także przywrócenie w środowisku poczucia naruszonego bezpieczeństwa oraz to, aby przez właściwy wybór rodzaju kary, zapewnić realność ochrony najważniejszych dóbr chronionych przez prawo karne.
Zdaniem sądu odwoławczego karami współmiernymi do stopnia zawinienia oraz do stopnia społecznej szkodliwości przedmiotowych czynów, sylwetki sprawcy, a także czyniącymi zadość innym ustawowym dyrektywom wymiaru kary:
- za czyn I jest kara 10 miesięcy pozbawienia wolności i do tej wysokości obniżył karę wymierzoną przez sąd I instancji;
- za czyn II jest kara 1 roku i 5 miesięcy pozbawienia wolności i do tej wysokości obniżył karę wymierzoną przez sąd I instancji;
w konsekwencji obniżył orzeczoną w stosunku do oskarżonego karę łączna pozbawienia wolności do 1 roku i 6 miesięcy. Zdaniem sądu odwoławczego jednak bliskość przedmiotowa, czasowa i terytorialna obu czynów powinna wpływać na wymiar kary łącznej orzekanej w takich realiach na zasadzie zbliżonej do absorpcji kar jednostkowych, czego nie uwzględnił wystarczająco sąd I instancji.
Brak jest natomiast podstaw do korygowania orzeczeń nakładających na sprawcę zakazy prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym. Takie karygodne zachowanie oskarżonego, który w rażący sposób zlekceważył podstawowe zasady ruchu drogowego, powoduje że zakazów tych nie można rozpaprywać jako rażąco surowych. To samo dotyczy orzeczonych od oskarżonego: świadczenia pieniężnego i nawiązki.
Brak jest argumentów, aby reakcja karna mogły być skorygowana w kierunku dalszego jej złagodzenia.
Rażąca niewspółmierność kary zachodzi wówczas, gdy suma zastosowanych kar zasadniczych i środków karnych orzeczonych za przypisane oskarżonym przestępstwa nie uwzględnia należycie stopnia szkodliwości społecznej czynów oraz nie realizuje w wystarczającej mierze celów kary w zakresie społecznego oddziaływania oraz celów zapobiegawczych i wychowawczych, jakie ma uczynić w stosunku do osób skazanych.
W tym kontekście należy podkreślić, iż w stosunku do oskarżonego za przypisane czyny sąd II instancji orzekł karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, która już wpływa na adekwatność reakcji karnej i jest zasadniczym elementem realizującym cele zapobiegawcze i wychowawcze wobec sprawcy. W tym przypadku nie tylko wysokość kary, a też jej rodzaj i różnorodność środków ma decydujące znaczenie. O surowości wyroku nie decyduje tylko kara pozbawienia wolności, ale i pozostałe rozstrzygnięcia o charakterze finansowym, które są dolegliwe dla sprawcy i będą oddziaływać na niego wychowawczo i zapobiegawczo.
Dyrektywa prewencji indywidualnej oznacza, że sankcja (jej rodzaj i wysokość) powinna być tak dobrana, aby zapobiec popełnianiu w przyszłości przestępstw przez oskarżonego, co może zostać osiągnięte poprzez odstraszanie sprawcy od popełniania przestępstw albo jego wychowanie (resocjalizację).
Należy zauważyć, iż pozytywne postawy oskarżonego po czynie, wskazują, że już sam przebieg procesu miał na niego wpływ wychowawczy.
Z drugiej strony, efekt „odstraszający” kary ma zmaterializować się w umyśle sprawcy, ma wytworzyć przeświadczenie o nieopłacalności popełniania przestępstw w przyszłości, przekonanie o tym, że każde przestępstwo jest karane odpowiednio surowo, a ponowne popełnianie podobnych czynów nieuchronnie prowadzi do istotnego podwyższenia wymiaru kary ponad próg dolnego zagrożenia.
Oskarżony nie tylko ma do odbycia karę łączną pozbawienia wolności, ale są orzeczone wobec niego: łączny 6 letni łączny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, świadczenie pieniężne ( 5000 zł ), nawiązka ( 10000 zł ), przepadek pojazdu; sprawca został także obciążony kosztami sądowymi za I instancję.
Prokurator skupia się na eksponowaniu kary pozbawienia wolności, natomiast nie docenia innych rozstrzygnięć uzupełniających surowość tego wyroku. Kara w tej wysokości w stopniu wystarczającym uwzględnia również, słusznie oceniony przez sąd I instancji jako wysoki, stopień społecznej szkodliwości przypisanego oskarżonemu przestępstwa, a także okoliczności jego popełnienia. Nie można jednak pomijać, iż kara pozbawienia wolności jest jedną z sankcji, a pozostałe rozstrzygnięcia uzupełniają represyjność wyroku i wzmacniają przekonanie sprawy o nieopłacalności popełnienia tych przestępstw.
Sąd nie opowiada się za uproszczoną i wąsko pojętą prewencją ogólną w sensie odstraszenia surowymi karami potencjalnych sprawców przestępstw. Cele kary związane z prewencją ogólną wyrażają odmienną jej strategię, tj. strategię prewencji generalnej pozytywnej, społecznie integrującej, w miejsce odstraszającej. Celem tak rozumianej prewencji ogólnej jest wymierzenie takich kar, które utwierdzają w świadomości społecznej przekonanie o respektowaniu prawa, dają gwarancję skutecznego zwalczania przestępczości, tworzą atmosferę zaufania ludzi do obowiązującego systemu prawnego i potępienia. Innymi słowy, czynnikami decydującymi o takim działaniu prewencji ogólnej są nieuchronność kary, efektywność ścigania, szybkość jej orzekania i wykonania, pozbawienie sprawcy owoców przestępstwa, przekonanie w świadomości społecznej o egzekwowaniu prawa, akceptacja orzeczonej kary jako sprawiedliwej, a więc nieprzekraczającej stopnia winy sprawcy.
Wskazane przez skarżącego okoliczności łagodzące zwłaszcza dotyczące osoby sprawcy, jego warunków i właściwości osobistych, zostały uwzględnione przy wymiarze kary w instancji odwoławczej. Zasadnicze okoliczności popełnienia przedmiotowych czynów nie dają podstawy do uznania, iż stopień społecznej ich szkodliwości i zawinienia są na tyle niskie, aby dawały podstawę do dalszego złagodzenia sankcji.
|