III UZ 3/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 listopada 2025 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania E.L.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Wałbrzychu
o rentę rodzinną w związku z wypadkiem przy pracy,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 18 listopada 2025 r.,
zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 27 września 2024 r., sygn. akt III WSC U 101/24,
oddala zażalenie.
[I.T.]
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 27 września 2024 r., III WSC U 101/24 Sąd
Apelacyjny we Wrocławiu odrzucił skargę E.L. o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego wyroku z dnia 10 czerwca 2022 r., III AUa 996/21 Sądu
Apelacyjnego we Wrocławiu.
Wyrokiem z 10 czerwca 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił
apelację E.L. od wyroku z dnia 22 marca 2021 r., VII U 1023/19 Sądu Okręgowego
w Jeleniej Górze oddalającego jej odwołanie od odmowy przyznania przez organ
rentowy renty rodzinnej w związku z wypadkiem przy pracy.
W dniu 8 listopada 2022 r. pełnomocnik E.L. wniósł skargę kasacyjną.
III UZ 3/25
2
Postanowieniem z dnia 15 listopada 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
odrzucił jej skargę kasacyjną z powodu uchybienia terminowi do jej wniesienia.
Skarżąca nie żaliła tego postanowienia.
W postanowieniu z dnia 27 września 2024 r. Sąd Apelacyjny stwierdził, że
zgodnie z art. 4241a § 1 k.p.c. od wyroków sądu drugiej instancji, od których
wniesiono skargę kasacyjną, oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku nie przysługuje.
Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu
Najwyższego z 17 listopada 2016 r., II BP 3/16 , w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił,
iż odrzucenie skargi kasacyjnej nie oznacza, że nie została ona wniesiona w myśl
art. 4241a § 1 k.p.c., albowiem każde orzeczenie wydane na skutek wniesienia
skargi kasacyjnej traktuje się jako orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym
wniesieniem skargi, które kończy postępowanie kasacyjne. Przykładowo w razie
nieodrzucenia skargi kasacyjnej, która została prawidłowo odrzucona przez sąd
drugiej instancji, takie orzeczenie musiałby wydać Sąd Najwyższy (art. 3986 § 3
k.p.c.in principio), a takie orzeczenie byłoby traktowane jako wydane w
postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej (art. 4241a § 2 k.p.c. ).
Sad Apelacyjny uznał, że dokonując analizy treści § 1 zwrócić uwagę należy
na jego konstrukcję w której ustawodawca oddzielił samą czynność wniesienia
skargi kasacyjnej od skutków procedowania tej skargi już przez Sąd Najwyższy
posługując się sformułowaniem „oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga nie
przysługuje”. W ocenie Sądu Apelacyjnego, ustawodawca rozróżnił te kwestie że
skargę kasacyjną wnosi się za pośrednictwem sądu drugiej instancji i to już jest
sam wystarczający akt wniesienia skargi, od którego uzależniona jest możliwość
wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
orzeczenia.
W ocenie Sądu Apelacyjnego z wykładni językowej wskazanego przepisu
wynika, że skuteczne wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia uzależnione jest jedynie od samej - jako takiej -
czynności wniesienia skargi kasacyjnej, nie zaś od tego, jaki to wniesienie wywołało
skutek i czy ostatecznie została przekazana do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, gdyby ustawodawca, któremu należy przypisać
III UZ 3/25
3
przymiot świadomości co do treści uchwalanych przezeń aktów prawnych,
uzależniał brak możliwości wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia od uprzedniego jedynie skutecznego wniesienia skargi
kasacyjnej to znalazłoby to odzwierciedlenie w treści omawianego przepisu. Tak
jednak nie jest. Ustawodawca posłużył się samym słowem „wniesienie” bez
rozróżnienia skutków wniesienia.
Niewątpliwie skarga kasacyjna została prawidłowo wniesiona przez skarżącą
do Sądu Najwyższego za pośrednictwem Sądu drugiej instancji. W związku z tym
Sąd ten będąc z mocy przepisów art. 3985 § 1 k.p.c. 3986 § 1 i 2 k.p.c. uprawniony
do procedowania po jej wniesieniu, dokonał oceny wniesionej skargi w zakresie
przydzielonych mu kompetencji orzeczniczych. Wydane zostało w związku z tym
nie tylko postanowienie o jej odrzuceniu, ale również zarządzenie o zwrocie
nienależnie uiszczonej opłaty. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę na zapis art. 398 § 3
k.p.c. z którego wynika, że gdyby sąd instancji nie odrzucił skargi uczyniłby to Sąd
Najwyższy. Podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej była bowiem ewidentna,
skoro skarżąca pogodziła się z postanowieniem Sądu drugiej instancji ponieważ nie
poddała kontroli judykacyjnej tego rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy,
przyjmując, że gdyby to uczyniła, to również Sąd Najwyższy oceniałby tę skargę
kasacyjną pod względem formalnym. Jednakże, skoro ustawodawca tak
skonstruował postępowanie kasacyjne, że przyznał niektóre kompetencje Sądu
Najwyższego w tym postępowaniu również Sądowi drugiej instancji, to nie ma
powodów żeby inaczej traktować skutek odrzucenia skargi kasacyjnej przez Sąd
Najwyższy, a inaczej przez Sąd drugiej instancji.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że należy oceniać treść § 1 również przez
pryzmat § 2 komentowanego przepisu, z którego wynika, że orzeczenie Sądu
Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej traktuje się jak
orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi. Z paragrafu
pierwszego wynika, zaś że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia nie przysługuje od orzeczeń Sądu Najwyższego, przy
czym orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi
kasacyjnej traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym
wniesieniem skargi (odrzucenie skargi, przyjęcie lub odmowa przyjęcia skargi
III UZ 3/25
4
kasacyjnej do rozpoznania, a także orzeczenia zapadłe po merytorycznym jej
rozpoznaniu). Przepis § 2 oznacza, że jeżeli Sąd Najwyższy odrzuci skargę
kasacyjną, odmówi jej przyjęcia do rozpoznania albo ją oddali, to takie orzeczenie
Sądu Najwyższego należy traktować tak jak wyrok oddalający skargę o
stwierdzenie niezgodności prawomocnego orzeczenia.
Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu Apelacyjnego, skarga o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie może
zastępować innego nadzwyczajnego środka zaskarżenia jakim jest skarga
kasacyjna, która przysługiwała skarżącej jednakże z powodu uchybienia terminowi
do jej wniesienia została odrzucona. Odmienne podejście oznaczałoby
umożliwienie stronie obejście przepisów o skardze kasacyjnej.
Powyższe postanowienie zaskarżyła w całości ubezpieczona, zarzucając
postanowieniu naruszenie przepisów postępowania cywilnego - art. 4241a § 1 k.p.c.
poprzez przyjęcie, iż odrzucona skarga kasacyjna od wyroku Sądu Apelacyjnego
we Wrocławiu z dnia 10.06.2022 r. sygn. III AUa 996/21 z uwagi na naruszenie
terminu, wyczerpuje pojęcie „wniesienia skargi kasacyjnej”, co skutkuje
odrzuceniem skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
odrzucenia orzeczenia, podczas gdy wykładnia gramatyczna normy art. 4241a § 1
k.p.c. uniemożliwia przyjęcie takiego poglądu, bowiem skarga kasacyjna nie została
rozpatrzona przez Sąd Najwyższy w trybie art. 3989 k.p.c. lub art. 39814 k.p.c. a
zatem jest dopuszczalna, a jej odrzucenie było bezpodstawne.
Stawiając powyższy zarzut, ubezpieczona wniosła o uchylenie zaskarżonego
postanowienia i nadanie biegu skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego orzeczenia. W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o
oddalenie zażalenia oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz organu
rentowego kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie podlegało oddaleniu.
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, którego celem jest uzyskanie prejudykatu
III UZ 3/25
5
umożliwiającego dochodzenie od Skarbu Państwa roszczeń odszkodowawczych za
szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej.
Jest ona dopuszczalna w sytuacji, w której skarżący wykaże, że nie mógł w drodze
użycia innych środków prawnych doprowadzić do zmiany lub uchylenia
prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 4241 § 1 k.p.c.), co
harmonizuje z wymaganiem konstrukcyjnym skargi wymienionym w art. 4245 § 1
pkt 5 k.p.c., polegającym na wykazaniu przez skarżącego, że wzruszenie
prawomocnego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest
możliwe (postanowienie SN z 9 stycznia 2020 r., III CNP 9/19, LEX nr 3220943).
Zgodnie z art. 4241a § 1 k.p.c. od wyroków sądu drugiej instancji, od których
wniesiono skargę kasacyjną oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga nie
przysługuje. Co do rozumienia pojęcia skargi kasacyjnej ,,wniesionej” istnieją dwa
kierunki w orzecznictwie.
Pierwszy z nich zakłada, że przez skargę kasacyjną "wniesioną" należy
rozumieć skargę "wniesioną skutecznie", to znaczy taką, która nie została
odrzucona, a Sąd Najwyższy poddał ją co najmniej tzw. przedsądowi albo
rozpoznał po przyjęciu do rozpoznania (postanowienie SN z 26 stycznia 2017 r., IV
CNP 43/16, LEX nr 3542409 i przywołane tam orzecznictwo, postanowienie SN z
dnia 18 października 2024 r., III CZ 90/24).
Drugi kierunek wykładni akcentuje, że skarga o stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego orzeczenia jest niedopuszczalna w sytuacji kiedy od
zaskarżonego wyroku wydanego w sprawie przysługiwała skarga kasacyjna, która
została odrzucona ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia. W
przedmiotowej sprawie przysługiwała i została wniesiona skarga kasacyjna, która
została odrzucona z powodu zawinionego uchybienia terminu zaskarżenia przez
pełnomocnika procesowego, który był wyłącznie uprawniony do wnoszenia takiego
nadzwyczajnego zaskarżenia, ale jego procesowe zaniechanie (uchybienie terminu
kasacyjnego zaskarżenia) obciąża reprezentowaną stronę, która z tego tytułu może
potencjalnie rozważyć skierowanie roszczeń odszkodowawczych przeciwko
nierzetelnemu pełnomocnikowi (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 listopada
2016 r., II BP 3/16).
III UZ 3/25
6
Sąd Najwyższy podziela drugie stanowisko jako bardziej przekonujące. Nie
można, w ocenie Sądu Najwyższego, stosować przepisu art. 4241a§ 1 k.p.c w
oderwaniu od art. 4241§ 1 k.p.c regulującego dopuszczalność skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem:
można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu
drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie
stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze
innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było i
nie jest możliwe.
W niniejszej sprawie strona miała możliwość skorzystania ze skargi
kasacyjnej od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego, a jedynie uchybienie
terminu do jej wniesienia spowodowało odrzucenie skargi. Podkreślić w tym
miejscu należy, że odrzucenie skargi kasacyjnej nie oznacza, że nie została ona
wniesiona w rozumieniu art. 4241a § 1 k.p.c., ponieważ każde orzeczenie wydane
na skutek wniesienia skargi kasacyjnej należy traktować jako orzeczenie wydane w
postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi, które kończy postępowanie
kasacyjne. W szczególności, w razie nieodrzucenia skargi kasacyjnej, która w tym
postępowaniu została prawidłowo odrzucona przez Sąd drugiej instancji, takie
orzeczenie musiałby wydać Sąd Najwyższy (art. 3986 § 3 k.p.c.), które byłoby
traktowane jako wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi
kasacyjnej (art. 4241a § 2 k.p.c.).
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem skierowana wobec tego
samego wyroku, w odniesieniu do którego została wcześniej złożona skarga
kasacyjna odrzucona ze względu na uchybienie terminu do jej wniesienia, została
zatem słusznie odrzucona przez Sąd drugiej instancji na podstawie art. 4246 § 1 i 3
k.p.c.
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c.).
O kosztach postępowania zażaleniowego nie orzeczono z uwagi na to, że
postępowanie nie zostało zakończone (art. 108 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.).
III UZ 3/25
7
[I.T.]
[a.ł]
