III UZ 23/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Halina Kiryło
Dnia 5 lutego 2025 r.
w sprawie z odwołania F. SA w W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Wałbrzychu
z udziałem H. Z., G. G., W. G., P. M. i S. Ś.
o podstawę wymiaru składek G. G., W. G., P. M. i S. Ś.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 5 lutego 2025 r.,
zażalenia odwołującego się na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 29 kwietnia 2024 r., sygn. akt III AUa 568/23, III WSC U 28/24,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem z dnia 27 lutego 2023 r. oddalił
odwołania F. S.A. w W. od czterech decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Wałbrzychu z dnia 5 września 2022 r.
Istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy w ustalonych
okolicznościach faktycznych ma zastosowanie przepis art. 8 ust. 2a ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.
z 2024 r., poz. 497; dalej jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych lub
ustawa systemowa), a co za tym idzie, czy odwołująca się spółka powinna opłacać
składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne G. G., W. G., P. M.
i S. Ś. od wskazanej podstawy wymiaru składki.
III UZ 23/24
2
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 grudnia 2023 r. oddalił
apelację odwołującego się.
Apelujący płatnik składek za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika
złożył skargę kasacyjną, w której oznaczył wartość przedmiotu zaskarżenia łącznie
z uwzględnieniem wszystkich zainteresowanych. Wezwany do wskazania tej
wartości osobno dla poszczególnych ubezpieczonych pismem z dnia 18 kwietnia
2024 r. podał, że wartość ta wynosi co do G. G. – 4.337 zł, co do W. G. – 4.967 zł,
co do P. M. – 4.897 zł i co do S. Ś. 1.019 zł. Wskazane kwoty nie przekraczają
każda z osobna 10.000 zł, podczas gdy dopuszczalność skargi kasacyjnej w
sprawach, które nie dotyczą przyznania lub wstrzymania emerytury/renty albo
objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, zależy od wartości przedmiotu
zaskarżenia (art. 3982 § 1 k.p.c.).
Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
odrzucił skargę kasacyjną odwołującego się.
Sąd drugiej instancji podkreślił, że wartość przedmiotu zaskarżenia ma w
rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie dla dopuszczalności skargi
kasacyjnej jak i dla wysokości kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący
kwestionuje dotychczasowe poglądy orzecznictwa jako koncentrujące się wyłącznie
na aspekcie ustalenia podstawy wymiaru składek przez doliczenie wynagrodzenia
wypłacanego z tytułu umowy zlecenia do podstawy wymiaru składek z tytułu
stosunku pracy. Według skarżącego, kwalifikacja ta nie odpowiada rzeczywistej
istocie sprawy, ponieważ równoległym skutkiem wynikającym z zastosowania art. 8
ust. 2a ustawy systemowej jest wyeliminowanie zatrudnienia na podstawie umowy
zlecenia jako tytułu podlegania pod ubezpieczenia społeczne z tytułu, o którym
mowa w art. 6 ust. 1 pkt tejże ustawy. W rezultacie tego, bezpośrednim skutkiem
zastosowania powołanego przepisu jest kwalifikacja cywilnoprawnego tytułu
podlegania pod ubezpieczenia społeczne.
Sąd Apelacyjny nie podzielił tej argumentacji. Wskazał, że w sprawach z
zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej
wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym
zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej
poprawności, jak i merytorycznej zasadności. W konsekwencji tego, przedmiot
III UZ 23/24
3
sporu sądowego w postępowaniu wywołanym przez organ rentowy z urzędu
wyznacza decyzja tego organu. Jak wynika z decyzji dotyczących wszystkich bez
wyjątku ubezpieczonych występujących w sprawie (tj. G. G., W. G., P. M. i S. Ś.)
stwierdzają one dla tych osób podstawę wymiaru składek. Ich przedmiotem nie jest
ważność umów zlecenia łączących ubezpieczonych z I.. Nie jest on nawet
adresatem zaskarżonych przez F. S.A. decyzji. Adresatami takimi są ubezpieczeni i
F. S.A. w W., czyli odwołujący się płatnik składek.
Płatnik składek wniósł zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji,
podnosząc zarzuty naruszenia: 1) art. 3982 § 1 k.p.c., przez uznanie, że
rozpatrywana sprawa nie stanowi sprawy o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia
społecznego, podczas gdy jest ona w rzeczywistości sprawą o „objęcie
obowiązkiem ubezpieczenia społecznego”, o której mowa w art. 83 ust. 1 lit. 1a
ustawy systemowej, a nie sprawą o ustalenie podstawy wymiaru składek, tj. wobec
rzeczywistego wyeliminowania zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia jako
tytułu podlegania pod ubezpieczania społeczne (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy
systemowej); 2) art. 3986 § 2 w związku z art. 3982 § 1 k.p.c., przez odrzucenie
skargi w sytuacji, gdy zastosowanie tego przepisu nie było zasadne, albowiem
prawidłowo ustalona wartość przedmiotu zaskarżenia przekracza kwotę 10.000 zł,
co nakazywałoby przekazać ją Sądowi Najwyższemu celem rozpoznania; 3) art. 25
§ 1 i 2 w związku z art. 26 w związku z art. 22 k.p.c., przez przyjęcie błędnych
wartości przedmiotu zaskarżenia, tj. kwot 5.336,38 zł, 4.966,10 zł, 1.018,29 zł oraz
4.896,88 zł w sytuacji, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia została prawidłowo
ustalona i wskazana przez płatnika składek w apelacji jak różnica między
zadeklarowaną przez płatnika składek podstawą wymiaru składek a podstawą
wymiaru należną według organu rentowego; 4) art. 3982 § 1 k.p.c., przez uznanie,
że wartość przedmiotu sporu jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych, tj. w wyniku
uznania, że H. Z. nie jest adresatem przedmiotowych decyzji, podczas gdy uznanie,
że płatnik składek jest podmiotem odpowiedzialnym za naliczenie i odprowadzenie
składek od wynagrodzenia wypłacanego ubezpieczonym z tytułu umów zawartych z
I., skutkuje wyeliminowaniem istniejących między H. Z. a ubezpieczonymi relacji na
gruncie ubezpieczeń społecznych i tym samym wydane decyzje mają charakter
III UZ 23/24
4
prawnokształtujący również względem H. Z., zaś pominięcie go jako adresata nie
eliminuje stosownego skutku.
Mając na uwadze powyższe, składający zażalenie wniósł o zmianę
zaskarżonego postanowienia i przekazanie skargi Sądowi Najwyższemu do
rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w
sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest
niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i
ubezpieczeń społecznych – niższa niż dziesięć tysięcy złotych, jednakże w
sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje
niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i
wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia
społecznego. Oznacza to, że poza wymienionymi kategoriami spraw z zakresu
ubezpieczeń społecznych (o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz o
objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego), w każdej innej sprawie o
dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia.
Sąd drugiej instancji przyjął, że w niniejszej sprawie toczącej się z odwołania
płatnika składek od zaskarżonych decyzji organu rentowego sporne nie było
podleganie zainteresowanych ubezpieczeniom społecznym, lecz jedynie wysokość
należnych składek z tytułu umów cywilnoprawnych, które to składki powinny być
opłacone przez pracodawcę.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że w sprawach
tego rodzaju przedmiot sporu, a w konsekwencji przedmiot zaskarżenia, wynika z
przyjętej w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej konstrukcji uznania osoby wykonującej
pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz własnego pracodawcy za jego
pracownika. W powołanym przepisie pojęcie pracownika jest rozszerzone na jego
dalszą aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy
on pracę na rzecz swojego pracodawcy. Także w zakresie tej sfery aktywności
III UZ 23/24
5
osoba taka jest uznawana - na potrzeby ubezpieczeń społecznych - za pracownika
tego właśnie pracodawcy, w związku z czym płatnikiem składek z tego tytułu jest
pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej), a przychód z tytułu umowy
cywilnoprawnej uwzględnia się jedynie w podstawie wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe tego pracownika - art. 18 ust. 1a ustawy
systemowej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09,
OSNP 2010 nr 3-4, poz. 46 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 22 lutego
2010 r., I UK 259/09, LEX nr 585727; z dnia 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP
2013 nr 9-10, poz. 117; z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr
21-22, poz. 266; z dnia 18 marca 2014 r., II UK 449/13, LEX 1451362; z dnia 3
kwietnia 2014 r., II UK 399/13, LEX nr 1458679; z dnia 23 maja 2014 r., II UK
445/13, LEX nr 1475168; z dnia 4 czerwca 2014 r., II UK 447/13, LEX nr 1480061;
z dnia 27 kwietnia 2017 r., I UK 182/16, LEX nr 2279009; z dnia 16 maja 2018 r.,
III UK 182/17, LEX nr 2555732).
Oznacza to, że pracownik wykonujący pracę na rzecz swojego pracodawcy
na podstawie umów cywilnych zawartych z osobą trzecią podlega obowiązkowo
ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik (art. 8 ust. 2a ustawy systemowej) i na
tym wyczerpuje się podleganie przez niego ubezpieczeniom społecznym.
Ugruntowany jest zatem pogląd, że sprawa o opłacenie przez pracodawcę składki
w wysokości wynikającej z przychodu uzyskanego przez pracownika na podstawie
umowy o pracę i umowy zlecenia (lub innej umowy o świadczenie usług)
wykonywanej na rzecz tego pracodawcy, dotyczy składki, gdyż przedmiotem
postępowania w takiej sprawie jest jedynie ustalenie właściwej kwoty jej podstawy
wymiaru (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 1 kwietnia 2015 r., II UZ 8/15,
LEX nr 1713022; z dnia 19 sierpnia 2015 r., II UZ 14/15, LEX nr 2051058; z dna 15
marca 2016 r., II UZ 57/15, LEX nr 2290408 oraz z dnia 20 kwietnia 2016 r., II UZ
1/16, LEX nr 2054096).
W takiej sprawie, dotyczącej poboru składki z tytułu podlegania obowiązkowi
ubezpieczenia społecznego, zatem sprawie o prawa majątkowe, dopuszczalność
skargi kasacyjnej zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 9 października 2002 r., II UZ 94/02, OSNP 2004 nr 6, poz. 107;
z dnia 16 kwietnia 2015 r., I UK 470/14, LEX nr 1751284).
III UZ 23/24
6
Orzecznictwo Sądu Najwyższego w zakresie wykładni art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej jest zgodne i utrwalone, co dotyczy też dopuszczalności skargi
kasacyjnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, właśnie z uwagi na
decydującą podstawę wymiaru składek, a nie odrębny tytuł ubezpieczenia. Znajduje
ono potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26
kwietnia 2018 r., III UZP 9/17. W uzasadnieniu uchwały podsumowano szereg
orzeczeń uzasadniających tezę, że w sprawach dotyczących "przypisania
pracodawcy podwyższonej składki" w wyniku zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej decyzja taka jest decyzją wymiarową i w związku z tym skarga
kasacyjna w takiej sprawie jest dopuszczalna w razie przekroczenia granicy
wartości przedmiotu zaskarżenia określonej w art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.
Nie istnieje zatem odrębny tytuł ubezpieczenia na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych, który mógłby stanowić przedmiot sporu przed
sądem ubezpieczeń społecznych.
W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny we Wrocławiu ustalił, że wartość
przedmiotu zaskarżenia podana przez skarżącego, oceniana indywidualnie co do
każdego z ubezpieczonych, nie osiąga wymaganej kwoty 10.000 zł. Wypada dodać,
że w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca
2014 r., II UZP 1/14 (OSNP 2014 nr 12, poz. 168) stwierdzono, iż w razie objęcia
jednym wyrokiem wielu decyzji ustalających płatnikowi składek (pracodawcy) i
wskazanym w tych decyzjach pracownikom podstawę wymiaru składek na
ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wartość przedmiotu zaskarżenia skargą
kasacyjną oznacza się odrębnie względem każdego ubezpieczonego pracownika
(art. 19 § 2 w związku z art. 3984 § 3 k.p.c.).
W związku tym, że wskazana w skardze kasacyjnej płatnika składek wartość
przedmiotu zaskarżenia jest niższa od określonej w art. 3982 § 1 k.p.c., skarga
podlegała odrzuceniu przez Sąd drugiej instancji jako niedopuszczalna (art. 3986
§ 2 k.p.c.).
Nie podzielając zarzutów i wniosków żalącego się, Sąd Najwyższy z mocy
art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 orzekł jak w sentencji.
[SOP]
III UZ 23/24
7
r.g.
