III USK 65/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 grudnia 2025 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania E.M.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Jaśle
o zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy i zasiłek macierzyński,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego w
Krośnie
z dnia 17 października 2024 r., sygn. akt IV Ua 27/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od skarżącej na rzecz organu rentowego kwotę 240
(dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Krośnie, wyrokiem z dnia 17 października 2024 r., oddalił
apelację E.M. od wyroku Sądu Rejonowego w Krośnie z dnia 19 kwietnia 2024 r.,
oddalającego jej odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział
w Jaśle z dnia 10 kwietnia 2019 r., zmienioną decyzją z dnia 7 maja 2019 r., mocą
której odmówiono wnioskodawczyni prawa do zasiłku macierzyńskiego we
wskazanych okresach i zobowiązano ją do zwrotu nienależnie pobranych
świadczeń wraz z odsetkami w kwocie 42.699,11 zł, wskazując że
III USK 65/25
2
wnioskodawczyni nie podległa ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba
prowadząca działalność gospodarczą od dnia 1 marca 2015 r.
W sprawie prawomocnie zostało ustalone (w sprawie o sygn. akt IV U
293/19), że wnioskodawczyni jako osoba prowadząca działalność gospodarczą nie
podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu
oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 marca 2015 r. do dnia
15 listopada 2018 r. U podstaw tego rozstrzygnięcia legł fakt, że działalność
gospodarcza prowadzona przez wnioskodawczynię była pozorowana i miała na
celu jedynie uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. To zaś
doprowadziło orzekający w sprawie Sąd pierwszej instancji do konstatacji, że
przesłanka świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez
wnioskodawczynię, po to, aby uzyskać nienależne świadczenia z ubezpieczenia
chorobowego, została w sprawie wykazana. Ocenę tę w pełni podzielił Sąd
Okręgowy.
Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik ubezpieczonej, zaskarżając wyrok
Sądu Okręgowego w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania wskazał na jej oczywistą zasadność.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcie jej do rozpoznania oraz o zasądzenie
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do rozpoznania.
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje
prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to
twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia
prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie,
przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.
Nie doszło do kwalifikowanego naruszenia art. 365 § 1 k.p.c. w związku z art.
391 § 1 k.p.c., polegającego na wykroczeniu poza zakres prawomocności
materialnej wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, oddalającego apelację
III USK 65/25
3
wnioskodawczyni od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie, gdzie stwierdzono, że
skarżąca w okresach od dnia 1 marca 2015 r. do dnia 15 listopada 2018 r. nie
podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności
gospodarczej i uznaniu, że jego moc wiążąca dotyczy także oceny, że prawomocny
wyrok tego Sądu jest wystarczającą podstawą do uznania, że odwołująca się miała
świadomość, że deklarując działalność gospodarczą, manipulując wysokością
składek wprowadza organ rentowy w błąd co do istnienia tytułu ubezpieczenia w
postaci prowadzenia działalności gospodarczej, by dzięki temu pobierać wysokie i
nienależne zasiłki chorobowe.
Sąd Okręgowy uznał, że jest związany powyższym wyrokiem w zakresie
ustalenia, że odwołująca się we wskazanym okresie nie podlega obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym, albowiem w okresie tym nie prowadziła działalności
gospodarczej. Sąd ten dokonał natomiast samodzielnej oceny ustalonych
okoliczności faktycznych w kontekście art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z
2025 r. poz. 350, dalej jako ustawa systemowa), przyjmując, że skoro odwołująca
się nie prowadziła od 30 września 2015 r. działalności gospodarczej, a pozorowany
przez wnioskodawczynię tytuł ubezpieczenia w rzeczywistości nie istniał, to
zgłoszenie jej do ubezpieczenia chorobowego i zadeklarowanie przy tym bardzo
wysokiej podstawy wymiaru składek, miało na celu uzyskanie wysokich świadczeń
z ubezpieczenia społecznego, a tym samym odwołująca się wprowadziła w błąd
organ rentowy co do posiadania tytułu do objęcia ubezpieczeniem chorobowym.
W wyroku z dnia 18 września 2025 r., III USKP 59/25 (LEX nr 3917084) Sąd
Najwyższy stwierdził, że na tle art. 84 ust. 1 i 2 ustawy systemowej, zarzut pobrania
nienależnego świadczenia z ubezpieczenia społecznego może być podniesiony
tylko wobec osoby, która otrzymała świadczenie bezpodstawnie, i to jedynie
wówczas, gdy osoba ta w chwili jego wypłaty (a nie po zaprzestaniu jego realizacji
przez organ rentowy) miała świadomość, że świadczenie jej się nie należy.
Skonfrontowanie wskazanych reguł z ustaleniami faktycznymi dokonanymi
(podzielonymi) przez Sąd odwoławczy daje podstawy do twierdzenia, że
postulowana przez ten Sąd świadomość nienależności wypłacanych przez organ
rentowy świadczeń miała miejsce.
Mając na uwadze powyższe i uznając, że skarżący nie wykazał powoływanej
przesłanki przedsądu, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
AGM
[SOP]
III USK 65/25
4
