III USK 392/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 lutego 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania G. w S. i S. B.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Zielonej Górze
o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 26
lutego 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Poznaniu
z dnia 24 lipca 2024 r., sygn. akt III AUa 678/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w
Zielonej Górze na rzecz K. B. i S. B. po 240 zł (dwieście
czterdzieści) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 24 lipca 2024 r., zmienił wyrok
Sądu Okręgowego w Zielonej Górze oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2022 r., stwierdzając, że S. B. jako
pracownik u płatnika składek K. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod
firmą G. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym,
chorobowemu i wypadkowemu od 1 lutego 2019 r. do 31 lipca 2021 r.
III USK 392/24
2
Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczona w okresie od dnia 1 lutego 2019 r. do
dnia 31 lipca 2021 r. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez płatnika
jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w
wymiarze 0,125 etatu na stanowisku pracownika sprzątającego. Odwołująca się
pobierała świadczenie emerytalne i prowadziła Biuro Rachunkowe, zatrudniając
pracownika (synową). Płatnik jest synem odwołującej się. Mieszkają pod tym
samym adresem. Adres zameldowania odwołującej się jest taki sam jak adres
stałego miejsca wykonywania działalności gospodarczej przez płatnika. W ramach
swoich obowiązków odwołująca się sprzątała pomieszczenia biurowe (odkurzała,
myła podłogi, wycierała kurz na meblach i sprzętach, podlewała kwiaty, zmywała
naczynia, układała segregatory i produkty, czyściła sprzęty). Czasami płatnik
wydawał polecenie dotyczące dodatkowych czynności, np. usunięcia lub
posprzątania folii. Czas pracy wynosił godzinę dziennie - codziennie w okresie od
sierpnia 2019 r. do lipca 2021 r. Natomiast w pierwszych miesiącach, to jest od
lutego 2019 r. do lipca 2019 r., odwołująca się też pracowała po pięć godzin w
tygodniu, ale w systemie: dwie godziny jednego dnia, trzy godziny drugiego dnia.
Odwołująca się dojeżdżała do pracy z S. autobusem, a wracała też autobusem albo
razem z płatnikiem. Koszty podróży nie były zwracane. Przed dniem 1 lutego 2019 r.
sprzątaniem lokali zajmował się płatnik składek. W okresie od sierpnia 2020 r. do
lutego 2021 r. odwołująca się była niezdolna do pracy, płatnik nie zatrudnił na ten
czas żadnej osoby do sprzątania. Wynagrodzenie było wypłacane gotówką.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy oddalił
odwołania ubezpieczonej i płatnika. Na wstępie rozważań prawnych Sąd pierwszej
instancji wskazał, że istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do
ustalenia, czy odwołująca się, w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji, po
zawarciu umowy o pracę z płatnikiem składek, faktycznie tę pracę wykonywała, a
tym samym - czy podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako
pracownik. Oceniono, że doświadczenie życiowe i zasady logicznego myślenia
wskazują, że nie było potrzeby zatrudnienia ubezpieczonej w charakterze
pracownika, osoby sprzątającej lokale biurowe. Ponadto należy mieć na uwadze, iż
odwołująca się w okresie objętym sporem pobierała emeryturę i prowadziła biuro
rachunkowe w godzinach od 9:00 do 15:00. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie
III USK 392/24
3
wydaje się racjonalne zatrudnienie odwołującej, będącej w wieku 73 lat matki
płatnika do pracy w charakterze osoby sprzątającej. Sąd Okręgowy uznał, że
okazjonalnie odwołująca się, która posiadała klucze do lokalu, mogła pomagać
synowi w sprzątaniu pomieszczeń.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy dokonał błędnej subsumpcji
prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Sąd zaznaczył, że w ramach swoich
obowiązków odwołująca sprzątała pomieszczenia biurowe. Czasami płatnik
wydawał polecenie dotyczące dodatkowych czynności. Praca była wykonywana po
godz. 16:00 w okresie od 1 lutego 2019 r. w biurze, którego płatnik był najemcą, a
od 21 października 2019 r. do czasu zakończenia umowy w biurze, do którego
płatnik przeniósł swoją działalność. W ocenie Sądu płatnik składek sprawował
bezpośredni nadzór nad pracą odwołującej się. Poza tym praca ubezpieczonej nie
była wykonywana w ramach pomocy rodzinnej - tylko za wynagrodzeniem. Dalej
Sąd Apelacyjny wskazał, że nie ma znaczenia w tym konkretnym przypadku, że
płatnik składek wykonując działalność gospodarczą wcześniej nie zatrudniał
pracownika do sprzątania, ponieważ jak wyjaśnił, wcześniej sprzątał we własnym
zakresie lub czasem pomagała mu żona, a wraz z rozwojem firmy potrzebował
osoby, która miałaby się zająć sprzątaniem, a do której jednocześnie miałby
zaufanie, gdyż osoba ta miała dostęp do informacji o działalności firmy oraz klucze
od biura. Sąd Apelacyjny zaznaczył, że nie ma wątpliwości, że doszło do
nawiązania tego konkretnego, spornego stosunku pracy, i to wystarczy, by objąć
odwołującą się pracowniczym ubezpieczeniem społecznym.
Zaskarżając wyrok w całości, organ zarzucił naruszenie przepisów
postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 382 k.p.c. w
zw. z art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. w następstwie których doszło
do pominięcia znacznej części zebranego materiału świadczącego o tym, że strony
zawarły pozorną umowę o pracę. Nadto zarzucono naruszenie przepisów prawa
materialnego, to jest art. 22 § 1 k.p., art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p., art. 6
ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm., dalej
jako ustawa systemowa) oraz art. 6 k.c. w związku z art. 300 k.p. Skarżący
wnioskował o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy
III USK 392/24
4
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie
zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy.
Przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej uzasadniono jej oczywistą
zasadnością wynikającą z krańcowo odmiennej od dokonanej przez Sąd Okręgowy
oceny dowodów przy jednoczesnym braku wyjaśnienia przesłanek i przyczyn tych
rozbieżności. Organ wskazał między innymi, że świadkowie sporadycznie widzieli
jak ubezpieczona sprzątała pomieszczenia w siedzibie firmy płatnika składek, a to
nie może prowadzić do wniosku, że odwołująca się wykonywała pracę w ramach
stosunku pracy. Pomijana jest bowiem okoliczność, że matka płatnika składek,
mogła sporadycznie pomagać synowi w utrzymaniu porządku w firmie. Poza tym
oczywista zasadność ma wynikać z faktu, że postępowanie dowodowe nie było
uzupełniane przed Sądem Apelacyjnym, rozstrzygnięcie wydano w oparciu o
materiał dowodowy zgromadzony przed Sądem pierwszej instancji - rozstrzygając
jednakże odmiennie, przy jednoczesnym pominięciu dowodów zgromadzonych w
sprawie i okoliczności z nich wynikających.
W odpowiedzi wniesiono o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów
wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień
przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej
instancji, o charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu
III USK 392/24
5
rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i
ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na
zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście
błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX
nr 1940571). Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec bez potrzeby
głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Zarzucane
uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być dostrzegalne w sposób
oczywisty dla przeciętnego prawnika (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12
grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 52; z dnia z 22 marca
2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001 nr 10, poz. 156).
Wskazanie oczywistego naruszenia art. 382 k.p.c. jako podstawy przyjęcia
skargi do rozpoznania jak również skonstruowanie zarzutów skargi kasacyjnej jest
właściwe tylko w wyjątkowych sytuacjach. Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał
się, że ten przepis stanowi ogólną dyrektywę interpretacyjną, wyrażającą istotę
postępowania apelacyjnego, a powołanie się na ten przepis może stanowić
podstawę kasacyjną wówczas, gdy sąd drugiej instancji pominie część zebranego
w sprawie materiału dowodowego i wyda orzeczenie wyłącznie na podstawie
materiału zebranego przed sądem pierwszej instancji lub na podstawie własnego
materiału, z pominięciem wyników postępowania przez sąd pierwszej instancji (zob.
np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2018 r., II UK 670/16, LEX nr
2449289). Przepis art. 382 w związku z art. 378 § 1 oraz art. 3271 k.p.c. nakładają
na Sąd drugiej instancji obowiązek odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do
ustaleń i ocen, które były kwestionowane w apelacji (wyrok Sądu Najwyższego z
dnia 8 lipca 2020 r., II PK 235/18, OSNP 2021 nr 4, poz. 37). W postanowieniu
Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2019 r., I PK 33/18 (LEX nr 2622318) trafnie
stwierdzono, że zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. może wypełniać podstawę
kasacyjną tylko w wypadku pominięcia przez sąd drugiej instancji części zebranego
w sprawie materiału, w związku z czym strona powołująca się na naruszenie tego
przepisu powinna wskazać materiał dowodowy, który został przez sąd drugiej
instancji pominięty przy wydaniu wyroku, i wykazać, że popełnione uchybienie
mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
III USK 392/24
6
Należy podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie determinujące znaczenie
ma sfera faktów, a nie prawa. Chodzi bowiem tylko o to, czy pracownica
(ubezpieczona) świadczyła, czy też nie świadczyła pracy w reżimie pracowniczym,
co ma wpływ na ustalenie podlegania ubezpieczeniom z tego tytułu. Zarzut
naruszenia przepisów postępowania w istocie zwalcza niekorzystne dla organu
rentowego ustalenie faktyczne w tym zakresie. Oznacza to, że tak nakreślony
aspekt nie może świadczyć o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Skoro w
tego rodzaju środku odwoławczym nie można kwestionować ustaleń faktycznych i
oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, to argumentacja nie stosująca
się do tych reguł nie może świadczyć o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
(zob. również postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2021 r., III USK
24/21, LEX nr 3108600).
Ze względu na powyższe argumenty, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989
§ 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1
k.p.c.
[SOP]
[a.ł]
