III SA/Po 125/23

Dnia 21 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Mirella Ławniczak (sprawozdawca) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi P. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie rejestracji pojazdu I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Starosty [...] z dnia 23 listopada 2022 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 597,- (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

III SA/Po 125/23

U Z A S A D N I E N I E

W dniu 26 listopada 2019 roku M. B. złożyła w Starostwie [...] wniosek o rejestrację pojazdu -czasową rejestracje w celu zmiany właściciela samochodu marki [...]. Do wniosku załączyła umowę komisu nr [...] z 26 sierpnia 2019 roku, fakturę nr [...] z dnia 25 listopada 2019 roku oraz potwierdzenie ubezpieczenia OC.

Decyzją o nr [...] z dnia 7 stycznia 2020 Starosta W. zarejestrował pojazd wydając dowód rejestracyjny serii i nr [...], tablice rejestracyjne nr [...], nalepkę kontrolną i kartę pojazdu [...]

W dniu 11 stycznia 2022 roku P. F. złożył w Starostwie Powiatowym w W. wniosek o uchylenie rejestracji Pojazdu [...] .W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w wyniku postępowania prokuratorskiego ustalono, że doszło do sfałszowania podpisów właścicieli pojazdu i tym samym wprowadzono nielegalnie pojazd do obrotu. Wnioskujący załączył kopie postanowienie Prokuratora Rejonowego w [...] oraz pismo z Prokuratury z dnia 12 września 2022 roku.

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2022 roku , nr [...] Starosta W. odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 7 stycznia 2020 roku o rejestracji pojazdu. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek o jej wznowienie strona złożyła po terminie, bowiem już w dniu 21 listopada 2021 roku wiedziała, że podpisy na umowie komisu zostały sfałszowane. Tym samym miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania upłynął już w roku 2021.

P. F. złożył odwołanie od tego rozstrzygnięcia. Podniósł w nim, że w dniu 21 listopada 2021 roku zgłosił w Prokuraturze zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, które to postępowanie trwało do 31 października 2022 roku. W związku z powyższym już 7 listopada 2022 roku strona zgłosiła Staroście [...] wniosek o uchylenie rejestracji. Zdaniem odwołującego organ winien automatycznie wszcząć postępowanie i wyjaśnić okoliczności zarejestrowania pojazdu na podstawie sfałszowanych danych. Wniósł także o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków na okoliczność podrobienia umowy kupna sprzedaży pojazdu i wprowadzenie nielegalnie do obrotu przedmiotowego auta. W dniu 31 grudnia 2022 roku P. F. skierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek o dopuszczenie do postępowania odwoławczego materiału dowodowego w postaci postanowienia komisariatu Policji w Z., Regulaminu Starostwa Powiatowego w W. na okol. kompetencji pracownika urzędu do wydania decyzji, zbadania powiązań pracownika urzędu z M. B., uchylenie rejestracji pojazdu [...], powołania biegłego z dziedziny grafologii.

Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2023 roku, o nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu przywołując treść m.in. art. 148 i 149 Kpa wskazano, że badając przesłanki wznowienia postępowania organ w pierwszej kolejności zbadał termin do złożenia wniosku i był on przekroczony, bowiem miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania winien być liczony od dnia uzyskania informacji o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia ,a nie od dnia w którym strona powzięła informację ,że okoliczność ta może stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Skoro więc strona złożyła wniosek o wznowienie postępowania po roku od dnia złożenia zawiadomienia do prokuratury, to tym samym nie zostały zachowane warunki skutecznego wniesionego podania i brak było podstaw do jego rozpatrzenia.

Strona skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu .Pełnomocnik zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez uznanie ,że wniosek o wznowienie postępowania został wniesiony po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedział się on o okolicznościach mogących stanowić podstawę wznowienia .Zarzucił też naruszenie przepisów prawa materialnego tj.art.145 §1 pkt 1 oraz § 2 Kpa poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu ,że wniosek o wznowienie postępowania został wniesiony po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym skarżący dowiedział się o okolicznościach mogących stanowić podstawę do wznowienia postępowania, podczas gdy wznowienie na tej podstawie jest dopuszczalne ,gdy fakt popełnienia przestępstwa zostanie stwierdzony orzeczeniem sądu lub innego organu. W uzasadnieniu przywołał orzeczenia sądów administracyjnych dot.przesłanki wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 Kpa , z których to wynika, że warunkiem niezbędnym dla wznowienia postępowania w razie zaistnienia przesłanki określonej w art. 145 §1 pkt 1 Kpa jest uprzednie stwierdzenie fałszywości danego dowodu przez sąd lub inny uprawniony organ.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej uprzednio wydaną decyzją ostateczną. Przedmiotowe postępowanie początkuje - zgodnie z art. 149 § 1 i 2 k.p.a. wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia (określonych w art. 145 § 1, art. 145 a § 1 i art. 145 b § 1 k.p.a.), a następnie do oceny prawidłowości weryfikowanej (dotychczasowej) decyzji i w razie konieczności ponownego rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.). Ustalenie, czy występują wskazane podstawy do wznowienia postępowania może nastąpić wyłącznie w toku postępowania rozpoznawczego, prowadzonego wg reguł i zasad dotyczących każdego postępowania administracyjnego. Jednym z etapów postępowania rozpoznawczego jest postępowanie wyjaśniające (dowodowe), w trakcie którego organ rozpoznający sprawę obowiązany jest z urzędu przeprowadzić i utrwalić w aktach sprawy dowody służące ustaleniu stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, a następnie dokonać ich wszechstronnej oceny pod kątem spełnienia przesłanki wznowieniowej w odniesieniu do weryfikowanej decyzji ostatecznej oraz wynikających z tej oceny konsekwencji prawnych istotnych dla dalszego bytu prawnego tej decyzji.

Rację można przyznać wywodom Samorządowego Kolegium Odwoławczego jedynie w tej części ,że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym strona uzyskała informację o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania , (czyli w konsekwencji najpóźniej w momencie składania zawiadomienia do organów ścigania), gdyby strona złożyła wniosek o wznowienie wyłącznie w oparciu o przesłankę z art. 145 §1 pkt 5 Kpa i gdyby treść takiego wniosku była dla organu wiążąca. Ale w niniejszej sprawie tak nie było .Po pierwsze intencja strony błędnie odczytana przez organy nie wynikała ani z wniosku o wznowienie postępowania, ani z odwołania od orzeczenia organu I instancji, ani ze skargi. To organ przedwcześnie i i arbitralnie uznał ,że to nowe okoliczności stanowiły wyłączną podstawę wznowienia, podczas gdy obowiązkiem organu było również rozważenie, czy nie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania z urzędu. Jeśli organ doszedłby do wniosku, że okoliczności podniesione przez stronę uzasadniają wznowienie postępowania, winien je wznowić. W przypadku uznania, że okoliczności wskazane przez stronę nie uzasadniają wszczęcia postępowania, winien on wskazać, dlaczego - jego zdaniem - nie zaszły przesłanki do wznowienia postępowania z urzędu. Tymczasem poza kontrolą organu pozostały przesłanki choćby w art.145 §1 pkt 1 i 2 Kpa ,co do których miesięczny termin na złożenie wniosku o wznowienie będzie liczony inaczej. Zgodnie z tymi przepisami w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe (art.145 §1 pkt 1 K.p.a). Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. W kwestii tych dwóch przesłanek zasadniczo wznowienie postępowania możliwe jest dopiero po stwierdzeniu prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu sfałszowania dowodu lub popełnienia przestępstwa. Konstrukcja prawna przesłanek wznowienia z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. jest w znacznej części identyczna. Przestępstwo co do zasady powinno być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu i w tym zakresie jest to wymóg analogiczny jak w przypadku stwierdzenia fałszu dowodu (dokumentu) - patrz: wyrok NSA z 25 kwietnia 2018 r. I OSK 2575/17. Zatem strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy lub, że decyzję wydano w wyniku przestępstwa, musi przedłożyć organowi dowód w postaci orzeczenia sądowego stwierdzającego tę okoliczność (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2000 r. I SA 1123/99). Z przedłożonego przez stronę postanowienia Prokuratora Rejonowego w [...] z dnia 31 października 2022 roku o umorzeniu dochodzenia wynika, że dopuszczono się sfałszowania umowy komisu z dnia 26 sierpnia 2019 roku, która stała się następnie podstawą zarejestrowania spornego pojazdu ale postępowanie umorzono wobec przyjęcia ,iż społeczna szkodliwość czynu jest znikoma. Poza oceną organu pozostał jednak fakt, iż same podpisy na umowie zostały sfałszowane i okoliczność tę potwierdzono orzeczeniem prokuratorskim.

Bez podstawy prawnej pozostaje badanie zachowania terminu w odniesieniu do jednej przesłanki , czyli z pominięciem pozostałych ustawowych przesłanek wznowienia, skoro jednocześnie organ akceptuje fakt ,że taka okoliczność jak sfałszowanie dokumentu miała miejsce. SKO w uzasadnieniu wprawdzie wskazuje,że organ administracji bada wyłącznie czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia oraz czy podanie zostało wniesione z zachowaniem terminów, to całkowicie poza ocena organu pozostało badanie właśnie ustawowych przesłanek odnośnie których organ ma przecież obowiązek wszczęcia postępowania z urzędu, skoro stwierdzi ich istnienie .Pomimo więc składanych wniosków dowodowych i istniejącego w aktach materiału dowodowego wskazującego na fakt sfałszowania umowy organ pozostawił je całkowicie bez rozpoznania i w żaden sposób nie odniósł się do wniosków tak odwołania, jak i wniosku dowodowego złożonego już w toku postępowania odwoławczego.

Żaden z organów wbrew wymogom art. 7, art. 8, art. 9, art. 64 § 2 art. 77 § 1 w zw. z art. 145 art. 148 k.p.a. nie wezwał też strony do sprecyzowania przesłanki wznowienia postępowania, ani nie ustalił konkretnie na jakiej podstawie strona opiera swój wniosek o wniesienie postępowania, co w oczywisty sposób warunkować musi dopiero ocenę czy strona zachowała ustawowy termin, a nadto czy opiera wniosek na przesłance umożliwiającej wznowienie postępowania wyłącznie na wniosek, czy także z urzędu.

W tym miejscu dodatkowo, należy zwrócić uwagę na jeszcze jeden bardzo istotny aspekt postępowania wstępnego w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego, a oparty na istniejącym już orzecznictwie(choćby w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z 28 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 68/20, I OSK 69/20. I OSK 70/20. ) NSA stwierdził mianowicie , że organ jest obowiązany do wznowienia postępowania z urzędu, jeżeli strona złożyła po terminie wniosek o wznowienie postępowania, ale z ustaleń organu wynika, że istnieje jedna z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 pkt 1-3 i 5-8. Organ nie ma obowiązku wszczynać postępowania w każdej prawomocnie zakończonej sprawie celem sprawdzenia, czy nie zachodzą postawy do wznowienia. Obowiązek wznowienia ma natomiast miejsce w razie znalezienia przyczyny wznowienia (wyrok NSA z 27 marca 2002 r. II SA 2791/00, Lex 83816). Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji są - w określonym przez prawo zakresie - rzecznikiem interesu publicznego. Skoro zatem powezmą wiadomość (np. w wyniku wniesienia przez stronę wniosku o wznowienie postępowania z uchybieniem terminu - art. 148 § 1 k.p.a.), że w obrocie pozostaje wadliwa decyzja, a mają instrumenty prawne umożliwiające wyeliminowanie zawartej w niej wady, winny podjąć stosowne działania.

Ponownie należy zatem zwrócić uwagę na obowiązki organu wynikające z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. Przepisy te nakładają na organ obowiązek prowadzenia przez organ postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych. Nadto art. 9 k.p.a. ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych i doktrynie jest pogląd, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 k.p.a.), winien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.).

Uwzględniając powyższe naruszenie przepisów postępowania należy ocenić jako dowolne i przedwczesne wywody Kolegium co do niezachowania przez stronę terminu złożenia wniosku o wznowienie postępowania

Mając na uwadze wskazane wyżej istotne naruszenia przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., należało uchylić zaskarżone postanowienia. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w jej obecnym stanie uwzględniając także zasadę szybkości postępowania oraz ekonomiki procesowej, konieczne było obecnie zastosowanie art. 135 p.p.s.a. i uchylenia również wadliwego postanowienia organu I instancji. O kosztach (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

-----------------------

5

5