III PSK 9/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 grudnia 2025 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z powództwa R.F.
przeciwko Spółce R. S.A. w B. Oddział w D.
o zadośćuczynienie,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy
z dnia 31 października 2023 r., sygn. akt VII Pa 70/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2) nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Świdnicy wyrokiem z 31 października 2023 r., oddalił apelację powoda
R.F. od wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku z 25 lipca 2023 r., którym oddalono
powództwo przeciwko Spółce R. S.A. w B. Oddział w D. o zadośćuczynienie.
Powód R.F. domagał się zasądzenia od strony pozwanej Spółki R. S.A. w B. kwoty 50
000 zł. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że był zatrudniony w Kopalni w N., której
następcą prawnym jest strona pozwana. Decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora
Sanitarnego nr […]/19 stwierdzono u powoda chorobę zawodową - pylicę płuc w postaci
pylicy azbestowej wymienionej w poz. 3 pkt5 wykazu chorób zawodowych określonego w
przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i §
11 kodeksu pracy, ustalając jako przyczynę choroby zawodowej pracę w warunkach Kopalni
w N. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ustalono u powoda stały uszczerbek na zdrowiu
w związku z chorobą zawodową w wysokości 20%. O osobie obowiązanej do naprawienia
III PSK 9/24
2
szkody tj. pozwanej Spółce R. S.A. powód dowiedział się dopiero w ostatnich miesiącach od
kolegów z pracy, którzy również ubiegali się o zadośćuczynienie Wcześniej zarówno zakład
pracy jak i ZUS informowali go, że przysługuje mu tylko jednorazowe odszkodowania jako
świadczenie z ubezpieczenia społecznego, nie zaś uzupełniające zadośćuczynienie od
pracodawcy.
Strona pozwana Spółka R. S.A. w B. wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że
roszczenie powoda uległo przedawnieniu , gdyż decyzja o stwierdzeniu - pylicy azbestowej
została wydana przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kłodzku 12
kwietnia 2019 r. , zaś Lekarz Orzecznik ZUS orzeczeniem z 23 lipca 2019 r. określił z tego
tytułu 20 % stałego uszczerbku na zdrowiu , przy czym pozew został złożony 27 czerwca
2023 r. Zgodnie z art. 442 1 § 3 k.c. roszczenie powoda uległo przedawnieniu albowiem od
chwili dowiedzenia się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia minęło ponad 3
lata.
Wyrokiem z 27 lipca 2023 r Sąd Rejonowy w Kłodzku oddalił powództwo i nie obciążył
powoda kosztami procesu. Wyrok Sądu Rejonowego utrzymał Sąd Okręgowy w Świdnicy,
który wyrokiem z 31 października 2023 r. oddalił apelację powoda nie obciążając powoda
kosztami procesu.
Powód wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy,
zaskarżając wyrok w całości.
Skargę kasacyjną oparto na podstawach:
1. naruszenia przepisów postępowania tj. art. 1 pkt 15 i 16 ustawy z dnia 7 lipca 2023
r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju
sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. poz. 1860) w związku z art. 3671 § 1 – 3 k.p.c. w związku z art.
367 § 3 k.p.c. w brzmieniu do dnia 28 września 2023 r. w związku z art. 45 ust. 1 w
związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP polegające na rozpoznaniu sprawy przez
Sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego co narusza konstytucyjne prawo
obywatela do sądu, bez konstytucyjnie przewidzianych przyczyn, co w
konsekwencji skutkuje nieważnością postępowania wynikającą z art. 379 pkt 4 w
związku z 39821 k.p.c. z uwagi, iż skład sądu orzekającego był sprzeczny z
przepisami prawa;
2. naruszenia prawa materialnego:
1.
art. 8 k.p. w związku z art. 5 k.c. w związku z art. 117 § 2 k.c. w związku z
4421 § 1 i § 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez niewłaściwe jego
zastosowanie, polegające na przyjęciu skuteczności zarzutu przedawnienia,
jako niestanowiącego nadużycia prawa podmiotowego, przy jednoczesnym
braku ustaleń niezbędnych do tej oceny, tj. ustaleń co do wymiaru krzywdy
III PSK 9/24
3
w związku z chorobą zawodową powoda, jej wpływu na jego życie
zawodowe i prywatne, zmian jakie w nim w związku z chorobą zaszły,
pogarszania się stanu zdrowia powoda, jakie były i są następstwa
dolegliwości, czy wymagały i wymagają one leczenia, jak długo powód
odczuwał i może odczuwać skutki choroby, jakie są rokowania co do jego
stanu zdrowia na przyszłość, czy w przyszłości mogą ujawnić się inne skutki
choroby — a w konsekwencji dokonaniu przedwczesnej subsumpcji;
2. art. 4421 § 1 i § 3 k.c. przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu,
że przewidziany w nim termin przedawnienia upłynął, w sytuacji gdy dla
rozpoczęcia biegu 3- letniego terminu przedawnienia konieczne jest, aby
poszkodowany dowiedział się o osobie obowiązanej do naprawienia szkody,
dla którego konieczna jest świadomość o przysługującym mu względem niej
roszczeniu, a zatem w realiach niniejszej sprawy bieg przedawnienia
rozpoczął się nie wcześniej niż z początkiem 2023 r.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego
rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
kasacyjnego.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się
na zachodzącą w sprawie nieważność postępowania w związku ze składem sądu
odwoławczego sprzecznym z przepisami prawa oraz występujące w sprawie istotne
zagadnienie prawne tj. czy na „dowiedzenie się” przez poszkodowanego o osobie
obowiązanej do naprawienia szkody w rozumieniu art. 4421 § 1 i § 3 k.c. składa się
świadomość poszkodowanego o możliwości dochodzenia od niej roszczenia o
naprawienie szkody?
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, strona pozwana wniosła o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o
zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania kasacyjnego, w
tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III PSK 9/24
4
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie kwalifikuje się do
przyjęcia i jej dalszego merytorycznego rozpoznania.
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Wbrew stanowisku skarżącego w sprawie nie doszło do nieważności
postępowania. W tej kwestii trzeba zwrócić uwagę na artykuł 3671 § 1 k.p.c., który
został dodany do k.p.c. z dniem 28 września 2023 r. (art. 1 pkt 16 ustawy z dnia
7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo
o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz
niektórych innych ustaw). Ustawodawca, wprowadzając to unormowanie, uchylił
jednocześnie art. 367 § 3 k.p.c., który przewidywał, że w postępowaniu
apelacyjnym sąd rozpoznaje sprawę w składzie trzech sędziów. Obecnie reguła ta
została odwrócona, gdyż zgodnie z art. 3671 § 1 in principio k.p.c., zasadą jest
rozpoznawanie spraw przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego.
Od zasady tej przewidziano wyjątki, do których skarżący się nie odwołuje, lecz
koncentruje się na uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26
kwietnia 2023 r., III PZP 6/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104), wskazując na zawarte
w niej twierdzenie, że kolegialność postępowania przed sądem drugiej instancji
składa się na prawo do sądu określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, które może
zostać skutecznie ograniczone w granicach art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
W tym kontekście należy zauważyć, że uchwała III PZP 6/22 dotyczyła
stricte art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych
rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem
COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
(jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Wskazany przepis stanowił
wyjątek od istniejącej wówczas reguły kolegialnego rozpoznawania apelacji.
Niewątpliwie podjęcie rzeczonej uchwały miało istotny wpływ na wprowadzenie
mającego zastosowanie w sprawie art. 3671 k.p.c. (został dodany ustawą z dnia
7 lipca 2023 r., Dz.U. z 2023 r., poz. 1860, która weszła w życie 28 września
III PSK 9/24
5
2023 r.). Niezależnie od poglądu składu orzekającego w niniejszej sprawie na
celowość wprowadzenia nowej reguły, czy ocenę jej konstytucyjności, należy
przypomnieć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczalność dokonania
takiej oceny została dopuszczona tylko w wyjątkowych warunkach kryzysu
funkcjonowania organu ustrojowo powołanego do jej dokonywania; między innymi
w wyrokach Sądu Najwyższego: z 9 czerwca 2022 r., III USKP 145/21 (OSNP 2022
nr 11, poz. 113); z 16 marca 2023 r., II USKP 122/22 (OSNP 2023 nr 10, poz. 104)
wskazano, że w przypadku długotrwałej i nieuzasadnionej bezczynności Trybunału
Konstytucyjnego, sąd ma prawo dokonywać oceny zgodności przepisów ze
wzorcem konstytucyjnym, a w konsekwencji odmawiać ich zastosowania, gdy
weryfikacja nie przebiegnie pomyślnie, rozwiązanie to jednak, jak wskazują
zwolennicy tego poglądu, ma charakter wyłącznie wyjątku. W tym przypadku nie
może być mowy o jakimkolwiek „milczeniu”, ponieważ przed Trybunałem
Konstytucyjnym dotychczas nie zakwestionowano nowej reguły z art. 3671 k.p.c.
Wobec tego rozpoznanie przedmiotowej sprawy zgodnie z regułą z art. 3671 k.p.c.
nie może być postrzegane jako przyczyna nieważności postępowania. Wyrok w
przedmiotowej sprawie zapadł bowiem w dniu 31 października 2023 r.
Przechodząc do drugiej spośród wskazanych we wniosku przesłanek, należy
przypomnieć, że zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
problem nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w
orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe
orzecznictwo jest niewystarczające. Jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie
istotnego zagadnienia prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez
jego sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało,
przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także
wykazać, że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla
rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, Legalis nr
1482763; z 24 października 2023 r., II PSK 151/22, Legalis nr 3002865). Istotne
zagadnienie prawne to problem prawny rzeczywiście istniejący, dotychczas nie
rozstrzygnięty, opracowany na podstawie własnej analizy orzecznictwa, a nawet
III PSK 9/24
6
doktryny, po której to w pierwszej kolejności sam skarżący może stwierdzić, że
istotne zagadnienie prawne powinno być rozpoznane przez Sąd Najwyższy
(podobnie jak pytanie prawne art. 390 k.p.c.). W przeciwnym razie funkcja
pierwszej podstawy przedsądu będzie bezprzedmiotowa i postępowanie kasacyjne
stanie się kolejną instancją sądową.
Przytoczone przez skarżącego zagadnienie prawne nie posiada waloru
nowości. Skarżący pomija dotychczasowy dorobek orzeczniczy dotyczący
powoływanej kwestii rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Nie wywodzi na
podstawie aktualnego stanu doktryny i judykatury potrzeby rozstrzygnięcia
powołanej kwestii bądź odstąpienia od obecnego poglądu orzeczniczego. W
orzecznictwie zaś wskazano, że „o dowiedzeniu się o szkodzie” można mówić
wtedy, gdy poszkodowany „zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia
wskazujących na fakt powstania szkody”, „ma świadomość doznanej szkody”.
Ustalenie wiedzy poszkodowanego o szkodzie jest równoznaczne z przypisaniem
mu świadomości wystąpienia szkody, na podstawie obiektywnie sprawdzalnych
okolicznościach (postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 listopada 2022 r., I CSK
1225/22, LEX nr 3556454; z 24 stycznia 2024 r., I PSK 55/23, LEX nr 3695733).
Chodzi przy tym nie o chwilę, w której poszkodowany uzyskał jakąkolwiek
wiadomość na temat sprawcy, lecz o chwilę uzyskania takich informacji, które -
oceniając obiektywnie - pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa
przypisać sprawstwo konkretnemu podmiotowi. Aby zatem uznać, że
poszkodowany posiadał wiedzę o osobie, musi on dysponować danymi
pozwalającymi na zidentyfikowanie osoby odpowiedzialnej za szkodę (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2018 r., V CSK 544/17, LEX nr
2500469). Jest to zatem uzyskanie takich informacji, które oceniane obiektywnie,
pozwalały przypisać odpowiedzialność konkretnemu podmiotowi. Stwierdzenie u
poszkodowanego stanu świadomości w powyższym zakresie jest zależne od jego
właściwości podmiotowych, dostępnej wiedzy o okolicznościach wyrządzenia
szkody oraz zasad doświadczenia życiowego.
Początkiem biegu przedawnienia jest miarodajne i autorytatywne orzeczenie
kompetentnej placówki medycznej, która dokonała rozpoznania występującego
schorzenia i zakwalifikowała je jako chorobę zawodową (por. wyrok Sądu
III PSK 9/24
7
Najwyższego z 25 marca 2014 r., I PK 213/13, LEX nr 1466624), nie jest natomiast
konieczne oczekiwanie poszkodowanego na uprawomocnienie się decyzji
właściwego organu o stwierdzeniu choroby zawodowej jako konsekwencji
warunków zatrudnienia u konkretnego pracodawcy (postanowienie Sądu
Najwyższego z 23 października 2024 r., III PSK 27/24, LEX nr 3775184 oraz wyroki
Sądu Najwyższego: z 15 listopada 2007 r., II PK 62/07, OSNP 2009 nr 1-2, poz. 4;
z 14 czerwca 2011 r., I PK 258/10, LEX nr 1001280 czy z 10 października 2012 r.,
III BP 4/11, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 181).
Trafnie więc Sąd Okręgowy w Świdnicy, za Sądem Rejonowym w Kłodzku,
ustalił moment, w którym powód uzyskał świadomość powstania szkody. Datą
rozpoczęcia biegu przedawnienia jest bowiem data wydania decyzji o stwierdzeniu
choroby zawodowej.
Mając na uwadze powyższe należy uznać, że skarżący nie wykazał
powołanych przesłanek przedsądu.
W sprawie nie zachodzi nieważność postępowania, a podniesione
zagadnienie nie spełnia cech właściwych istotnego zagadnienia prawnego w
rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. z powyższy przyczyn Sąd Najwyższy odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. i orzekł
o kosztach postępowania (art. 102 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.).
M.G.
[a.ł]
