Artykuł 8 Kodeksu pracy wprowadza istotną normę ograniczającą wykorzystanie przysługujących praw. Zgodnie z jego treścią, nie można korzystać ze swojego prawa w sposób, który byłby sprzeczny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem lub zasadami współżycia społecznego. Oznacza to, że nawet jeśli prawo formalnie przysługuje danej osobie, nie można go wykonywać w sposób sprzeczny z jego zamierzeniem czy ogólnymi normami moralnymi oraz społecznymi. Ponadto, takie postępowanie – działanie lub zaniechanie – nie jest traktowane jako wykonanie prawa i nie jest chronione przez prawo. W praktyce oznacza to, że osoba podejmująca takie działanie nie może powoływać się na ochronę prawną swojej czynności, co zabezpiecza porządek prawny i społeczny przed nadużyciami. Przepis ten wskazuje, że prawo nie jest absolutne i powinno być wykonywane w granicach określonych przez cel jego ustanowienia oraz przez zasady współżycia społecznego. Miejsce tego przepisu w Kodeksie pracy podkreśla także, jak ważna jest zgodność działań stron stosunku pracy z nie tylko litera prawa, ale i jego duchem. Zastosowanie artykułu 8 KP ma miejsce wszędzie tam, gdzie prawo pracy przyznaje określone uprawnienia pracownikowi, pracodawcy lub innym podmiotom, ale wykonywanie tych uprawnień mogłoby przynieść negatywne skutki sprzeczne z celem danego prawa lub być społecznie naganne. Na przykład pracownik nie może wykorzystywać przysługującego mu prawa do urlopu w sposób uporczywy i nieuzasadniony, by zaszkodzić pracodawcy, gdyż takie działanie mogłoby zostać uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W codziennej praktyce, jeśli pracodawca żąda od pracownika wykonania zadania, który formalnie może przekraczać standardowe obowiązki, ale jest uzasadniony celem i zasadami współżycia (np. nagła sytuacja w przedsiębiorstwie), to odmowa pracownika mogłaby zostać oceniona w kontekście tego artykułu. Z kolei nadużycie prawa do zwolnień lekarskich z zamiarem utrudnienia pracy może być poddane ocenie według art. 8 KP. Częstym błędem w stosowaniu artykułu 8 KP jest mylenie go z całkowitą dowolnością w wykorzystaniu prawa. Przepis ten nie ogranicza praw samych w sobie, lecz ich wykonywanie musi być zgodne z ich celem oraz normami społecznymi. Innym nieporozumieniem jest brak zrozumienia, że zaniechanie działań uprawnionego także może być uznane za nadużycie, jeżeli sprzeciwia się społeczno-gospodarczemu przeznaczeniu prawa. Artykuł 8 KP pełni zatem ważną funkcję kontrolną, chroniąc porządek prawny i normy współżycia społecznego przed naruszeniami pod pozorem korzystania z prawa. Podsumowując, art. 8 KP podkreśla, że korzystanie z prawa nie może prowadzić do nadużyć i musi odpowiadać jego celowi oraz normom społecznym. W przypadku wątpliwości co do konkretnej sytuacji, wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem, aby właściwie ocenić wykonywanie uprawnień zgodnie z tym przepisem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
