III KO 99/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 22 października 2025 r.
SSN Barbara Skoczkowska
w sprawie J. R. i B. O.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 października 2025 r.
wniosku SSN Marka Pietruszyńskiego o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego
Adama Rocha,
postanowił:
uwzględnić wniosek i na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z
art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o
Ochronie Praw Człowieka wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego
Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy o sygn. III KO
99/24.
UZASADNIENIE
W dniu 13 czerwca 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy
J. R. i B. O., adw. O. K. o rozważenie zasadności wznowienia z urzędu
postępowania karnego zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z
dnia 6 lipca 2023 r., sygn. II AKa 19/23, gdyż zdaniem obrońcy wskazane
orzeczenie wydane było przez sąd nienależycie obsadzony, tj. z udziałem
delegowanego do Sądu Apelacyjnego SSO X. Y., wobec którego istnieją
wątpliwości co do jego niezawisłości i bezstronności. W związku z tą sygnalizację,
sędzia sprawozdawca SSN Marek Pietruszyński zwrócił się do Prezesa Sądu
Okręgowego w Tarnobrzegu o nadesłanie akt osobowych tego sędziego oraz do
III KO 99/24
2
Krajowej Rady Sądownictwa o dokumentację postępowania w związku z
kandydowaniem tego sędziego na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w
Krakowie. Po uzyskaniu dokumentacji koniecznej do rozpoznania sygnalizacji o
wznowienie postępowania, sędzia Marek Pietruszyński w dniu 24 lutego 2025 r.
wydał zarządzenie wyznaczające pozostałych dwóch członków składu
orzekającego tj. Tomasza Artymiuka i Jacka Błaszczyka oraz termin posiedzenia na
dzień 26 marca 2025 r. Zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami, zarządzenie to
wymagało akceptacji Przewodniczącego Wydziału, działającego z upoważnienia
Prezesa Sądu Najwyższego. Z uwagi jednak na zarządzenie nr 14/2024 z 8 lipca
2024 r., w którym sędzia Zbigniew Kapiński zastrzega do osobistej decyzji Prezesa
Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej wyznaczanie członków składu
orzekającego, poza sędzią sprawozdawcą, akta sprawy o sygn. III KO 99/24
zostały przekazane w dniu wydania zarządzenia, czyli w dniu 24 lutego 2025 r.,
Prezesowi Izby. Z uwagi jednak na brak podjęcia w tym zakresie jakichkolwiek
działań, sędzia sprawozdawca celem uniknięcia przewlekłości postępowania,
zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2025 r. zwrócił się do Prezesa Izby o podjęcie
decyzji w trybie wyżej wskazanego zarządzenia z 8 lipca 2024 r. Prezes Izby Karnej
zarządzeniem z dnia 15 lipca 2025 r., wyznaczył skład orzekający w sprawie o
sygn. III KO 99/24, wskazując jako przewodniczącego składu sędziego Marka
Siwka oraz jako członka składu Adama Rocha, sędzia Marek Pietruszyński
pozostał w składzie jako sędzia sprawozdawca.
SSN Marek Pietruszyński pismem z dnia 21 lipca 2025 r., złożył wniosek o
wyłączenie od rozpoznania sprawy zawisłej przed Sądem Najwyższym pod sygn.
akt III KO 99/24, sędziego Marka Siwka, a pismem z dnia 28 lipca o wyłączenie
sędziego Adama Rocha. Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt III KO
99/24 [KRI 1158], Sąd Najwyższy wyłączył sędziego Marka Siwka od udziału w
rozpoznawaniu tej sprawy.
Wniosek o wyłączenie sędziego Adama Rocha został zarejestrowany pod
sygn. KRI 1174 i przydzielony do rozpoznania SSN Barbarze Skoczkowskiej. We
wniosku dotyczącym tego sędziego wskazano, że podstawą wniosku o wyłączenie
jest wadliwe powołanie Adama Rocha na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
III KO 99/24
3
Wniosek, oparty o przepis art. 41 § 1 k.p.k., zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z tym przepisem sędzia podlega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność
tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Tryb powołania sędziego Sądu Najwyższego na
urząd stanowi okoliczność mogącą wywołać tę wątpliwość (zob. np. postanowienie
SN z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt II KK 206/21).
Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o SN, pozostaje
związany uchwałą trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia
2020 r., BSA I-41101/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że:
„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (...) zachodzi także
wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.
3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany
każdy skład Sądu Najwyższego.
Stanowisko zawarte w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego
zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22),
gdzie wskazano m.in., że „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu
powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie
przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego
standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie
obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w
stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich
warunkach”. Jest ono także aprobowane w innych orzeczeniach (por.m.in. uchwała
Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz.
95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21;
z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego
2024 r., II KK 627/23).
III KO 99/24
4
Wynikającego z uchwały trzech Izb stanu rzeczy nie zmieniło również
rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U
2/20 (zob. postanowienia SN: z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21).
Powyższe stanowisko zostało potwierdzone także w wyrokach ETPCz z dnia
8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i
57511/19, z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce,
skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r.,
Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21.
W konsekwencji powołanie Adama Rocha na urząd sędziego Sądu
Najwyższego przy udziale wadliwie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa
skutkować musiało brakiem bezstronności Sądu z jego udziałem, a tym samym
stało się podstawą wyłączenia tego sędziego od udziału w sprawie.
Należy również podkreślić, że sędzia Adam Roch został pierwotnie powołany
na stanowisko sędziego w Izbie Dyscyplinarnej. Izba ta, będąc jedynie organem
powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, nie miała statusu sądu w
rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu
Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt. BSA I-4110-1/2020 oraz
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r.,
sygn. akt I KZP 2/22). Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał Izbę
Dyscyplinarną za zależną od władzy politycznej, a tym samym przyjął, że Izba
Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE
z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce).
W konsekwencji podjęcie przez sędziego Adama Rocha czynności
orzeczniczych w Sądzie Najwyższym - Izbie Karnej nastąpiło bez dochowania
wymogów określonych w art. 179 Konstytucji RP, nie zachowano bowiem
procedury przewidzianej dla ubiegania się o stanowisko w sądzie przewidzianym w
Konstytucji RP. Naruszenie tej procedury uzasadnia stwierdzenie braku
dochowania instytucjonalnych i ustrojowych gwarancji zapewnienia bezstronności i
niezawisłości sądu ukonstytuowanego z udziałem sędziego Adama Rocha
niezależnie od uwag odnoszących się do wadliwości powołania przy udziale
Krajowej Rady Sądownictwa w składzie po 2017 r. (zob. m.in. postanowienie SN z
III KO 99/24
5
3 września 2024 r., III KK 341/24, postanowienie SN z 14 października 2024 r., III
KK 286/23).
Z uwagi na powyższe argumenty należało uwzględnić wniosek i wyłączyć
sędziego Sądu Najwyższego Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy o
sygn. akt III KO 99/24.
[J.J.]
[r.g.]
