III KO 4/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gierszon
SSN Jerzy Grubba
w sprawie A.C. i R.T.,
skazanych z art. 189 § 3 k.k. i art. 158 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu,
w dniu 26 marca 2025 r.,
z urzędu, kwestii wznowienia postępowania kasacyjnego,
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego
z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt III KK 355/23,
o oddaleniu kasacji obrońców skazanych jako oczywiście bezzasadnych,
p o s t a n o w i ł:
1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. wznowić postępowanie kasacyjne;
2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18
stycznia 2024 r., sygn. akt III KK 355/23, o oddaleniu jako
oczywiście bezzasadnych kasacji, wniesionych przez obrońców
A.C. oraz R.T., i kasację obrońców skazanych przekazać do
ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej w
postępowaniu kasacyjnym;
3. kosztami postępowania wznowieniowego obciążyć Skarb
Państwa.
Małgorzata Gierszon
Kazimierz Klugiewicz
Jerzy Grubba
III KO 4/25
2
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt III KK
355/23, oddalił jako oczywiście bezzasadne kasacje obrońców skazanych A.C. oraz
R.T. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 13 stycznia 2023 r., sygn. akt II
AKa 156/22, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z 17
grudnia 2021 r., sygn. akt III K 127/20.
Pismem z dnia 2 stycznia 2025 r. obrońca A.C. złożył wniosek o wznowienie
z urzędu postępowania kasacyjnego zakończonego wydaniem ww. postanowienia i
przekazanie sprawy Sądowi Najwyższemu do ponownego rozpoznania. Autor
wniosku wskazał na nienależytą obsadę sądu z uwagi na fakt, że w składzie
jednoosobowym rozpoznającym kasację zasiadał sędzia SN R.W., powołany na
stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Karnej w oparciu o uchwałę
Krajowej Rady Sądownictwa (dalej: KRS), której kształt został określony ustawą z
dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 3). W przekonaniu autora wniosku
okoliczność ta sprawia, że na etapie postępowania kasacyjnego zaistniała
bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy przedmiotem postępowania
wznowieniowego może być postępowanie, zakończone oddaleniem kasacji. Sąd
Najwyższy, rozpoznając niniejszą sprawę, dostrzega ewolucję poglądów judykatury
w przedmiocie dopuszczalności stosowania procedury wznowieniowej do
postępowań po uprawomocnieniu się orzeczenia i podziela wielokrotnie wyrażany
w najnowszym orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym „dopuszczalne jest
wznowienie postępowania kasacyjnego oddalającego kasację, zarówno na wniosek
strony – w oparciu podstawy wznowieniowe określone w art. 540 § 1 pkt 1, § 2 i § 3
k.p.k., jak i z urzędu – art. 542 § 3 k.p.k.” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
23 sierpnia 2023 r., II KO 75/23, LEX nr 3597323; zob. też: postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 21 czerwca 2023 r., V KO 30/22, LEX nr 3572360; z dnia 14
czerwca 2023 r., sygn. akt III KO 43/23).
III KO 4/25
3
W dalszym ciągu aktualność zachowuje uchwała trzech połączonych Izb:
Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia
23 stycznia 2020 r., zgodnie z którą: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w
rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze
udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. W odniesieniu do tak wadliwie powołanych
sędziów Sądu Najwyższego nie bada się zatem – tak jak w przypadku sędziów
sądów powszechnych – czy „wadliwość procesu powoływania prowadzi, w
konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i
bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art.
47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności” (ibidem). Stanowiska co do
ważności zacytowanej uchwały nie zmienia fakt wydania przez Trybunał
Konstytucyjny wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61), co
było już wielokrotnie przedmiotem analiz Sądu Najwyższego (zob. zwłaszcza
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, z dnia
29 września 2021, V KZ 47/21 i z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22; uchwała
Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNPiUS 2022, nr 10,
poz. 95 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca
2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22).
Sąd Najwyższy w niniejszym składzie podziela i odnosi do niniejszej sprawy
pogląd, wyrażony odnośnie do SSN R.W. w postanowieniu SN z dnia 24 stycznia
2024 r., sygn. akt III KK 608/23. Sędzia ten otrzymał co prawda nominację na
stanowisko sędziego Sądu Najwyższego (ale co godne podkreślenia - w Izbie
Dyscyplinarnej, która chociaż była organem powiązanym administracyjnie z Sądem
Najwyższym, to jednak nigdy nie miała statusu sądu w rouzmieniu Konstytucyjnym)
od Prezydenta RP, jednak nie na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, o której
mowa w Konstytucji RP, ale na wniosek organu, którego skład utworzono na
podstawie ustawy niezgodnie z Konstytucją. Fakt, że organ ten posługiwał się taką
III KO 4/25
4
sama nazwą – „Krajowa Rada Sądownictwa”, nie zmienia postaci rzeczy, że z
uwagi na jego ukształtowanie w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw, stracił on charakter organu konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy nie
został spełniony drugi warunek wskazany w art. 179 Konstytucji RP, co oznacza, że
wspomniany sędzia nie uzyskał statusu sędziego Sądu Najwyższego w rozumieniu
Konstytucji RP, ze wszystkimi tego konsekwencjami, także w zakresie możliwości
sprawowania wymiaru sprawiedliwości jako niezależny, bezstronny i niezwisły sąd
w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Konstytucyjne kompetencje Sądu
Najwyższego w postaci sprawowania nadzoru nad działalnością sądów
powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania, a wyrażające się w możliwości
uchylenia prawomocnego orzeczenia sądu, a niekiedy uniewinnienia czy umorzenia
postępowania, mogą być realizowane wyłącznie przez sędziów, którzy spełniają
oba warunki określone w art. 179 Konstytucji RP. Wszystkie składy orzekające
Sądu Najwyższego z udziałem sędziów powołanych we wspomnianym trybie nie
stanowią również sądu niezawisłego i bezstronnego w rozumieniu art. 19 ust. 1
akapit drugi TUE w zw. z art. 47 akapit drugi Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej oraz art. 267 TFUE (zob. wyroki TSUE: z 21 grudnia 2023 r., C-718/21
i z dnia 7 listopada 2024 r., C-326/23).
W świetle powyższego oczywiste jest zatem, że wydane przez Sąd
Najwyższy postanowienie o oddaleniu kasacji w składzie, w którym zasiadał SSN
R.W., powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego wadliwie – z
rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie określonym ustawą z 2017 r.
– dotknięte jest uchybieniem rangi bezwzględnej przyczyny odwoławczej,
określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Konieczne stało się zatem wznowienie
postępowania kasacyjnego, uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18
stycznia 2024 r., sygn. akt III KK 355/23, i przekazanie sprawy Sądowi
Najwyższemu do ponownego rozpoznania.
Na koniec wolno zauważyć, że w sprawie wystąpiła także podstawa
wznowieniowa określona w art. 540 § 3 k.p.k. Europejski Trybunał Praw Człowieka
w Strasburgu (ETPC) już kilkukrotnie stwierdzał bowiem naruszenie art. 6 ust. 1
EKPC wobec wadliwości procedury nominacyjnej sędziów Sądu Najwyższego z
III KO 4/25
5
uwagi tryb ustalania składu Krajowej Rady Sądownictwa (w wyrokach: z dnia 23
listopada 2023 r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21, z dnia
22 lipca 2021 r., w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19, z
dnia 8 listopada 2021 r., w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce,
połączone skargi nr 49868/19 i 57511/19 oraz z dnia 3 lutego 2022 r., w sprawie
Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20). Wprawdzie
orzeczenia te nie dotyczyły wprost sędziów orzekających w Izbie Karnej, jednak
wadliwość powołania SSN R.W. jest taka sama, jak sędziów orzekających w
sprawach, które stanowiły podstawę skarg rozpoznanych przez ETPC w ww.
orzeczeniach. W orzecznictwie nie budzi też wątpliwości potrzeba zapewnienia
standardu prawa do sądu, gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 EKPC także w
postępowaniach po uprawomocnieniu się orzeczenia (zob. postanowienie SN z
dnia 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt II KO 75/23 i wskazane tam judykaty SN i
ETPC). Trzeba też zauważyć, że stwierdzone uchybienie może rodzić
odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa za naruszenie art. 6 EKPC.
W ostatnim czasie doszło do polubownego zakończenia szeregu spraw w związku
ze skargami dotyczącymi niezagwarantowania prawa do sądu w postępowaniu
kasacyjnym przed Sądem Najwyższym, w tym również w zakresie postępowań z
udziałem sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego powołanych na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w trybie określonym przepisami
ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa
oraz niektórych innych ustaw (zob. skargi w sprawach Dudek i Lazur i I.G.
przeciwko Polsce i 19 innych skarg, nr 41097/20, 39577/22, 42668/21 i 19 innych).
Jak wynika z komunikatu Trybunału z 7 listopada 2024 r. (ECHR 259/2024) jednym
z powodów, dla których zdecydowano się skreślić skargi związane z wątpliwościami
co do niezawisłości nowo powołanych sędziów Sądu Najwyższego była możliwość
wznowienia postępowań kasacyjnych z udziałem tych sędziów w związku z
podstawą określoną w art. 540 § 3 k.p.k. Wznowienie postępowania w niniejszej
sprawie jawi się zatem jako tym bardziej uzasadnione.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.
Małgorzata Gierszon Kazimierz Klugiewicz
Jerzy Grubba
III KO 4/25
6
[WB]
[r.g.]
