III KO 182/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 22 kwietnia 2026 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, w dniu 22 kwietnia 2026 r.,
na posiedzeniu bez udziału stron,
w sprawie M.B.,
wniosku SSN W.W., zawartego w zarządzeniu z dnia 25 marca 2026 r., o
wyłączenie SSN M.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy zainicjowanej pismem
skazanego, stanowiącym sygnalizację wznowienia postępowania karnego z urzędu,
zarejestrowanej pod sygn. akt III KO 182/24,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
wyłączyć SSN M.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy III KO
182/24.
UZASADNIENIE
Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa zainicjowana pismem skazanego
M.B., stanowiącym sygnalizację potrzeby wznowienia postępowania karnego,
zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie wydanym w sprawie II
AKa 21/22, zarejestrowana pod sygn. akt III KO 182/24. Jako podstawę sygnalizacji
skazany podał orzekanie przez Sąd Apelacyjny w Rzeszowie z udziałem
„neosędziego”, tj. sędziego powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
III KO 182/24
2
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.
3; dalej: ustawa nowelizująca KRS).
Aktualnie, zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami
Izby Karnej z dnia 12 marca 2026 r., został wyznaczony do rozpoznania tej sprawy
następujący skład orzekający: SSN M.S. (przewodniczący), SSN W.W.
(sprawozdawca), SSN S.S.
Zarządzeniem z dnia 25 marca 2026 r. sędzia sprawozdawca – SSN W.W.
złożył wniosek o wyłączenie SSN M.S. od udziału w rozpoznaniu sprawy z
sygnalizacji wznowienia postępowania z urzędu. W zarządzeniu wskazał, że
sprawa dotyczy oceny zarzutu udziału w składzie orzekającym Sądu Apelacyjnego
w Rzeszowie (sygn. akt II AKa 21/22) sędziego powołanego w takim samym trybie
co członek składu, który miałby dokonywać w Sądzie Najwyższym oceny tego
zarzutu. SSN W. W. podkreślił również, że orzekanie w tej sprawie z udziałem
osoby powołanej do Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie ukształtowanej KRS
pozbawia stronę prawa do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 ust. 1
Konstytucji RP.
Wypada zauważyć, że analogiczne zarządzenie (wniosek o wyłączenie)
zostało wydane także w odniesieniu do SSN S.S. i zarejestrowane w repertorium
KRI pod numerem 1630.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek okazał się zasadny.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że dopuszczalne jest wyłączenie
sędziego zainicjowane przez innego członka wyznaczonego kolegialnego składu
orzekającego. Przewiduje to art. 42 § 1 k.p.k., określając taką procedurę
wyłączeniem z urzędu. Ponadto, w jednej z tez uchwały składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22)
wprost wskazano, że „kontrola bezstronności sędziego prowadzona przez właściwy
sąd z urzędu w trybie art. 42 § 1 k.p.k. może zostać uruchomiona również przez
każdego sędziego zasiadającego w jego składzie”. Sąd Najwyższy orzekał w
przedmiocie wyłączenia sędziego w wielu sprawach, które były inicjowane w ww.
sposób (por. m.in. postanowienia: z dnia 31 marca 2026 r., V KO 210/25 [KRI 1616];
III KO 182/24
3
z dnia 10 kwietnia 2026 r., III KO 16/25 [KRI 1627]; z dnia 15 kwietnia 2026 r., V KO
149/25 [KRI 1635]).
Fakt powołania sędziego Sądu Najwyższego na wniosek wadliwie
ukształtowanej KRS stanowi podstawę do jego wyłączenia ze względu na
konieczność zapewnienia skazanemu dostępu do sądu niezależnego,
bezstronnego, ustanowionego ustawą, w rozumieniu konstytucyjnym i
konwencyjnym. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o SN, pozostaje
związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.,
BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta
obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy
w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.
3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany
każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały połączonych Izb stanu
rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020
r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na
rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in. w postanowieniach Sądu
Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r. I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18
stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku
Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy
orzekający w tej sprawie je podziela.
Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało
następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22. Jest ono także aprobowane w kolejnych
orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III
PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13
października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14
stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17
stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r.,
II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II
III KO 182/24
4
KK 322/24; z dnia 17 grudnia 2025 r., I KK 359/25; z dnia 7 stycznia 2026 r., II KK
433/25).
Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z
dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19) udział
w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie
ukształtowanym w trybie ustawy nowelizującej (w efekcie czego organ ten nie był
niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem
tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i
bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt
284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16
września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z
dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i
57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p.
Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada
2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).
Wyłączając SSN M.S. od udziału w rozpoznaniu tej sprawy Sąd Najwyższy
miał w polu widzenia również to, że na skutek skarg do ETPCz z powodu
wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie powołanych
sędziów, w ramach zawartych ugód lub decyzji akceptujących tzw. jednostronne
deklaracje rządu, ETPCz zobowiązuje rząd do wypłacania skarżącym kwot
zadośćuczynień sięgających zazwyczaj do 10.000 euro (por. m.in. decyzje ETPCz:
z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni p. Polsce, skarga nr 30049/22; Zieliński p.
Polsce, skarga nr 3423/22; Łabudek i in. p. Polsce, skarga nr 43727/21; z dnia 7
maja 2025 r. w sprawach Renata Półtorak-Libura i Tadeusz Libura p. Polsce
(razem z trójką innych skarżących), skarga nr 43211/21; z dnia 7 maja 2025 r. w
połączonych sprawach Burchard i Szymczak p. Polsce, skargi nr 1470/22 oraz
20920/22; z dnia 19 czerwca 2025 r., Piotr Raczkowski p. Polsce, skarga nr
33082/22; wszystkie orzeczenia są opublikowane w bazie HUDOC na stronie
internetowej ETPCz).
Jednocześnie trafna jest argumentacja dotycząca tego, że okoliczności
podniesione w piśmie sygnalizującym potrzebę wznowienia postępowania z urzędu,
dotyczące niezawisłości sędziego i niezależności sądu, powiązane ze sposobem
III KO 182/24
5
powołania sędziego sądu powszechnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej, w tożsamym
stopniu odnoszą się zarówno do sędziego, z udziałem którego orzekał w sprawie
skazanego Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, jak również sędziego wyznaczonego do
składu orzekającego mającego rozpoznać sprawę zainicjowaną sygnalizacją
skazanego, czyli SSN M.S. W takim układzie procesowym zachodzi identyczność
sytuacji prawnej sędziego, którego dotyczy okoliczność wskazana jako podstawa
wznowienia postępowania z urzędu, jak i sędziego, który miałby rozstrzygać o
potrzebie wznowienia tego postępowania. Tego typu postępowanie byłoby
sprzeczne z sednem zakazu nemo iudex in causa sua.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej
postanowienia.
[WB]
[a.ł]
