III KK 440/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 20 października 2025 r.
SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Artymiuk
SSN Barbara Skoczkowska
w sprawie M.M.
skazanego za przestępstwo z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i inne,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 20 października 2025 r.
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
kasacji Prokuratora Generalnego skierowanej na korzyść oskarżonego od wyroku
Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 14 czerwca 2024 r., sygn. akt II Ka 125/24,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Kolbuszowej z dnia 23 stycznia
2024 r., sygn. akt II K 194/23,
1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt
3 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w Tarnobrzegu do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym;
2. kosztami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb
Państwa.
Tomasz Artymiuk
Marek Pietruszyński
Barbara Skoczkowska
UZASADNIENIE
III KK 440/25
2
Prokuratura Rejonowa w Kolbuszowej prowadziła postępowanie
przygotowawcze przeciwko M.M. o czynu z art. 178a § 1 k.k. oraz o dwukrotne
popełnienie czynu z art. 226 § 1 k.k.
W toku postępowania przygotowawczego został uzyskana opinia sądowo –
psychiatryczna, z której treści wynikało, że ze względu na organiczne zaburzenia
osobowości podejrzany miał w stopniu znacznym ograniczoną zdolność
rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem, stąd warunki
z art. 31 § 2 k.k. zostały spełnione do czynów z art. 226 § 1 k.k. w zakresie, w którym
jego poczytalność była znacznie ograniczona. Ponadto biegli uznali, że oskarżony,
co prawda może brać udział w postępowaniu karnym, to, jednakże powinien
korzystać z pomocy pełnomocnika.
Sąd Rejonowy w Kolbuszowej zarządzeniem z dnia 25 maja 2023 r., sygn. II
Kp 74/23 na podstawie art. 81 § 1 k.p.k. w zw. z art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. wyznaczył
oskarżonemu obrońcę z urzędu. Zarządzenie to nie zostało nigdy uchylone.
Konsekwencją wniosków tej opinii było zakwalifikowanie w sporządzonym przez
Prokuraturę akcie oskarżenia czynów z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. oraz
przyjęcie w wyroku skazującym przez Sąd Rejonowy w tym zakresie konstrukcji
ciągu przestępstw.
Od tego wyroku wniesiona została osobista apelacja oskarżonego.
Sąd odwoławczy o terminie rozprawy skutecznie powiadomił zarówno
oskarżonego, jak i jego obrońcę z urzędu. Pomimo ich niestawiennictwa
przeprowadzona została w dniu 14 czerwca 2024 r. rozprawa odwoławcza i tego
samego dnia został wydany wyrok, utrzymujący w mocy orzeczenie Sądu pierwszej
instancji.
Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego wniósł Prokurator Generalny
zarzucając rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie art. 79 § 3 k.p.k. i art.
450 § 3 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. polegające na rozpoznaniu – bez udziału obrońcy,
należycie zawiadomionego o terminie rozprawy – w postępowaniu odwoławczym,
apelacji oskarżonego M.M. od wyroku Sądu Rejonowego, pomimo, iż zgodnie z
treścią art. 79 § 3 k.p.k. w z. z art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. udział obrońcy w rozprawie
odwoławczej był obowiązkowy w związku z uzasadnionymi wątpliwościami co do
zdolności rozpoznania przez oskarżonego znaczenia zarzuconych mu czynów oraz
pokierowania swoim postępowaniem w czasie ich popełnienia, a także uzasadnioną
wątpliwością, czy jego stan zdrowia psychicznego pozwalał na prowadzenia obrony
w sposób samodzielny oraz rozsądny, co stanowi bezwzględną przyczynę
odwoławczą, wskazaną art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. i wniósł o uchylenie zaskarżonego
kasacją wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
III KK 440/25
3
Kasacja jest oczywiście zasadna, co umożliwiało jej uwzględnienie na
posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Sąd Okręgowy procedując w tej sprawie pod nieobecność oskarżonego i jego
obrońcy z urzędu, nie wskazał co prawda podstawy prawnej swoich czynności, ale
można domniemywać, że uwzględniony został przepis art. 450 § 3 k.p.k. Tyle tylko,
że w realiach tej sprawy nie mógł ona mieć zastosowania, gdyż w związku z
istniejącym stanem obrony obligatoryjnej na podstawie art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. –
udział obrońcy w rozprawie apelacyjnej był obowiązkowy. Tym samym, zgodnie z
treścią art. 450 § 3 k.p.k. in fine niestawiennictwo nawet należycie zawiadomionego
o terminie rozprawy obrońcy tamowało rozpoznanie sprawy. Zatem obrońca
oskarżonego pomimo obligatoryjnej obrony nie wziął udziału w rozprawie
odwoławczej, na której rozpoznawana była apelacja wniesiona samodzielnie przez
oskarżonego. Brak udziału obrońcy we wskazanej rozprawie, pomimo wyraźnej
dyspozycji art. 450 § 1 k.p.k. w zw. z art. 79 § 3 k.p.k. i art. 450 § 3 k.p.k. in fine
spowodował naruszenie prawa do obrony oraz zasady kontradyktoryjności.
Uchybienie to stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt
10 k.p.k., która uzasadniała uchylenie zaskarżonego wyroku bez potrzeby
wykazywania wpływu uchybienia na treść orzeczenia. Jednocześnie z uwagi na to,
że Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku nie uwzględnił w całości apelacji
oskarżonego, to uchylenie tego orzeczenia zgodnie z treścią art. 439 § 2 k.p.k. mogło
nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.
Mając na uwadze wskazane okoliczności orzeczono jak w wyroku.
Tomasz Artymiuk
[WB]
[a.ł]
Marek Pietruszyński
Barbara Skoczkowska
