III KK 425/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 13 marca 2025 r.
SSN Paweł Wiliński (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Artymiuk
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
Protokolant Dominika Izdebska
przy udziale prokuratora Jerzego Kopcia del. do Prokuratury Krajowej,
w sprawie X.3 Y.3
skazanego z art. 200 § 3 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i in.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 13 marca 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu
z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt II Ka 354/23,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu
z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II K 552/22,
1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. uchyla zaskarżony
wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego
w Nowym Sączu i przekazuje sprawę temu Sądowi do ponownego
rozpoznania;
2. zarządza zwrot X.3 Y.3 opłaty od kasacji.
Tomasz Artymiuk Paweł Wiliński Małgorzata Wąsek-Wiaderek
III KK 425/24
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II K 552/22, Sąd Rejonowy w
Nowym Sączu, uwzględniając wniosek oskarżonego X.3 Y.3 złożony w trybie art. 387
k.p.k., uznał go za winnego sześciu czynów: 1) z art. 200 § 3 k.k. w zw. z art. 12 § 1
k.k.; 2) z art. 200 § 4 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.; 3) z art. 200a § 2 k.k. w zw. z art.
12 § 1 k.k.; 4) z art. 200 § 1 k.k. i art. 201 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12
§ 1 k.k. ; 5) z art. 200 § 3 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.; 6) z art. 200 § 4 k.k. i art. 200
§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Za każde z tych przestępstw wymierzył skazanemu
jednostkowe kary pozbawienia wolności, a następnie karę łączną 3 lat pozbawienia
wolności. Orzekł nadto wobec oskarżonego łączny zakaz zajmowania wszelkich
stanowisk, wykonywania wszelkich zawodów albo działalności związanej z
wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi na okres 14 lat,
łączny zakaz przebywania w środowiskach lub miejscach w których odbywa się
wychowanie, edukacja, leczenie małoletnich i opieka nad nimi, a także zakaz
kontaktowania się z pokrzywdzoną X. Y. i zbliżania się do niej na odległość mniejszą
niż 50 metrów na okres 14 lat, nadto orzekł zakaz kontaktowania się z pokrzywdzoną
X.1 Y.1 i zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 50 metrów na okres 10 lat.
Orzekł też nawiązkę na rzecz X. Y. w kwocie 15.000 zł oraz nawiązkę na rzecz
pokrzywdzonej X.1 Y.1 w kwocie 8.000 zł.
Po rozpoznaniu apelacji obrońcy Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, wyrokiem
z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt II Ka 354/23, utrzymał zaskarżone orzeczenie w
mocy.
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego,
zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
„mogące mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia rażące naruszenie
przepisów postępowania w postaci art. 79 § 1 pkt 4 k.p.k. w związku z art. 387
§ 1 k.p.k. oraz art. 447 § 5 k.p.k. skutkując wystąpieniem okoliczności
wymienionej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. poprzez :
1/ Uznanie przez Sąd Okręgowy że oskarżony działając bez obrońcy przed
Sądem I instancji złożył wniosek o skazanie bez rozprawy i zgodził się w sposób
III KK 425/24
3
przemyślany i wolny od jakichkolwiek wad na przedstawione ostatecznie
propozycje bezwzględnej kary pozbawienia wolności, aczkolwiek opinia
biegłych psychiatry, psychologa i seksuologa z dnia 27.04. 2022 r. analizując
etiologię zachowania skazanego nie uznała za konieczne przeprowadzenia
badania EEG celem ustalenia ew. schorzeń czynnościowych i organicznych
mózgu wykluczając mimo to zmiany w odniesieniu do zmian organicznych w
oun (vide: analiza opinii dot. typu nieprzystosowanego), a także nie rozważając,
czy nadużywanie alkoholu przez skazanego tempore criminis nie skutkowało
wtórnym obniżeniem ogólnej sprawności intelektualno-poznawczej o podłożu
organicznym także zmianami w sposobie myślenia mającymi wpływ na jego
decyzje dotyczące wniosku o wydanie wyroku, a nadto;
2/ Nierozważenie uchybienia polegającego na powinności obligatoryjnej obrony
skazanego przed Sądem I instancji (art. 79 § 4 k.p.k.) pomimo opinii biegłych
lekarzy psychiatrów, iż jego poczytalność w czasie popełnienia czynu nie była
wyłączona ani w znacznym stopniu ograniczona a nadto pomimo przyjęcia, że
stan zdrowia psychicznego X.3 Y.3 pozwala mu na udział w postępowaniu i
prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny, w sytuacji gdy
ustawodawca wymaga, aby Sąd nie tylko przestrzegł oskarżonego mając na
uwadze, okoliczności przedstawione powyżej przed konsekwencjami
dobrowolnego poddania się karze, związanymi z ograniczeniem możliwości
zaskarżenia wyroku, ale także nie pouczył o możliwości cofnięcia wniosku, czy
też złożenia w sprawie zarządzenia przerwy do dłuższego namysłu, o której to
drugiej możliwości jest mowa w uzasadnieniu wyroku Sądu II instancji, zanim
skutki konsensusu staną się nieodwracalne, zwłaszcza że wniosek oskarżyciela
publicznego dotyczył w zakresie kary zasadniczej tak przed (trzy lata i sześć
miesięcy), jak i po modyfikacji (trzy lata) kary łącznej pozbawienia wolności bez
warunkowego zawieszenia za czyny z art. 200 § 1 k.k., art. 200 § 3 k.k., art.200
§ 4 k.k., art. 201 k.k. i art. 200a § 2 k.k.”
Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu
odwoławczego oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w Nowym
Sączu i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na kasację Prokurator Rejonowy w Nowym Sączu wniosła o
III KK 425/24
4
oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy oskarżonego okazała się oczywiście bezzasadna, zaś
wobec rozpoznania jej na rozprawie i ujawnienia w ustnych motywach powodów tej
oceny odstąpiono od ich pisemnego referowania. Jednocześnie jednak podczas
rozpoznawania kasacji Sąd Najwyższy stwierdził z urzędu wystąpienie bezwzględnej
przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., która obligowała do uchylenia
orzeczeń Sądów obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Rejonowemu w Nowym Sączu.
Przyczyną wystąpienia wskazanej wady prawnej było uchybienie wymogom
zapewnienia skazanemu obrońcy, w sytuacji, gdy zachodził w sprawie przypadek
obrony obligatoryjnej, o którym mowa w art. 79 § 2 k.p.k. Jak bowiem wynika z akt
sprawy w toku postępowania przygotowawczego prokurator powołał dowód z opinii
biegłych psychiatrów oraz biegłego seksuologa celem stwierdzenia czy występują u
oskarżonego okoliczności, o których mowa w art. 31 § 1 i 2 k.k., zaburzenia
osobowości, zaburzenia preferencji seksualnych, uzależnienie od alkoholu, a także
okoliczności z art. 79 § 1 pkt. 4 k.p.k., tj. czy stan zdrowia oskarżonego pozwala na
udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny.
Nie budzi przy tym wątpliwości w orzecznictwie, a także w ocenie niniejszego składu
Sądu Najwyższego, że już sama decyzja o powołaniu tego dowodu oznacza
rzeczywiste ujawnienie się po stronie organu procesowego, tu prokuratora,
„uzasadnionej wątpliwości” w rozumieniu art. 79 § 1 pkt. 3 i 4 k.p.k.
W sporządzonej opinii sądowo psychiatryczno-seksuologicznej (k. 156) nie
stwierdzono występowania nieprawidłowości w osobowości oskarżonego, w tym
choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego, wskazano też na zachowaną
zdolność rozpoznania znaczenia podejmowanych zachowań i zdolność do udziału w
postępowaniu oraz prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Zatem
istniały procesowe podstawy do stwierdzenia, że udział obrońcy w sprawie
oskarżonego nie jest obowiązkowy. Tym samym sąd, działając albo na wniosek
prokuratora już na etapie postępowania przygotowawczego albo z urzędu po
wniesieniu aktu oskarżenia, uprawniony był do wydania w tym zakresie
III KK 425/24
5
odpowiedniego postanowienia. Brak takiego orzeczenia, wobec jednoznacznego
brzmienia art. 79 § 4 k.p.k. oznaczał jednak, że obrona oskarżonego z udziałem
obrońcy w toku postępowania była od chwili wydania postanowienia o powołaniu
biegłych i pozostawała w toku dalszego postępowania obligatoryjna.
Tymczasem, jak wynika z akt sprawy Sąd Rejonowy w Nowym Sączu, mimo
stosunkowo niewielkiej obszerności akt sprawy, nie dostrzegł tej okoliczności. W
konsekwencji wbrew jednoznacznej regulacji procesowej nie zapewnił oskarżonemu
obrońcy z urzędu, a sam oskarżony nie korzystał z pomocy obrońcy z wyboru.
Oskarżony nie miał w szczególności obrońcy na rozprawie przed Sądem I instancji
w dniu 9 marca 2023 r. oraz w dniu 13 kwietnia 2023 r., a więc na etapie na którym
złożył wniosek o dobrowolne poddanie się karze i kiedy zapadł w tej sprawie wyrok
skazujący. Oskarżony ustanowił obrońcę z wyboru dopiero na etapie postępowania
odwoławczego.
Okoliczności związane z naruszeniem art. 79 § 4 k.p.k. nie były podnoszone
w apelacji, nie dostrzegł ich także z urzędu Sąd odwoławczy, ani autor kasacji
wniesionej w tej sprawie. Nie zmienia to jednak faktu, że uchybienie to miało miejsce,
a oskarżony nie miał obrońcy w postępowaniu sądowym w wypadku określonym w
art. 79 § 1 k.p.k., tj. gdy jego obrona musiała być prowadzona obligatoryjnie z
udziałem obrońcy. Mimo zatem tego, że jak wynika z akt sprawy, przebiegu
postępowania i podjętych rozstrzygnięć, oskarżony był świadomy swojej sytuacji
prawnej, rozumiał znaczenie złożonego wniosku z art. 387 § 1 k.p.k. i uzgodnił z
prokuratorem przy braku sprzeciwu pokrzywdzonych propozycję w zakresie
wysokości kary, to jednak powyższe uchybienie w zapewnieniu obrońcy z urzędu
oznacza wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt. 10
k.p.k. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 maja 2022 r., I KZP 10/21 i
powołane tam dalsze orzeczenia). Stwierdzenie to obliguje Sąd Najwyższy do
uchylenia orzeczeń Sądów obu instancji oraz przekazania sprawy do jej ponownego
rozpoznania.
Orzekający w tej sprawie ponownie Sąd Rejonowy w Nowym Sączu będzie
miał w szczególności na uwadze kwestię oceny zdolności oskarżonego do
samodzielnego prowadzenia obrony, a także fakt, że do uchylenia orzeczeń w tej
III KK 425/24
6
sprawie doszło w wyniku rozpoznania apelacji i kasacji wniesionych wyłącznie na
korzyść oskarżonego.
Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
Tomasz Artymiuk Paweł Wiliński Małgorzata Wąsek-Wiaderek
