III KK 417/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 października 2025 r.
SSN Włodzimierz Wróbel
w sprawie M. D.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 29 października 2025 r.
kwestii wyłączenia sędziego Zbigniewa Kapińskiego
od udziału w sprawie III KK 417/25,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1
Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
p o s t a n o w i ł:
wyłączyć sędziego Zbigniewa Kapińskiego od udziału
w sprawie Sądu Najwyższego o sygn. akt III KK 417/25.
UZASADNIENIE
Obrońca zwrócił się o wyłączenie sędziego Zbigniewa Kapińskiego od
udziału w rozpoznawaniu kasacji zarejestrowanej w Sądzie Najwyższym pod syg.
akt III KK 417/23 z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do jego bezwstronności, a
które to wątpliwości łączą się z ryzykiem uznania w przyszłości, że w sprawie
wystąpiło uchybienie w postaci bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci
nienależytej obsady sądu. Wnioskodawca, wskazując na wadliwy tryb powołania
sędziego Zbigniewa Kapińskiego do orzekania w Sądzie Najwyższym, powołał się
na dotychczasowe orzecznictwo tegoż Sądu jak również Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
III KK 417/25
2
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Należy stwierdzić, że spełnione są przesłanki wyłączenia sędziego
Zbigniewa Kapińskiego od rozpoznania sprawy.
W pierwszej kolejności należy wskazać, W uchwale trzech połączonych Izb
Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/2020) wskazano
wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd
sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy
o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.” Sąd Najwyższy
argumentował w tym orzeczeniu, że „powołanie do Sądu Najwyższego jest zawsze
pierwszym powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga więc spełnienia
szczególnych warunków i dochowania procedur, w których rzeczywiście można
zweryfikować kompetencje kandydata, także z punktu widzenia jego cech istotnych
dla zachowania niezawisłości i bezstronności. Brak takiej weryfikacji i brak
transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały się przeprowadzone
konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o polityczne motywacje
decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych warunków
postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych. Tym
bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego kompetencję
do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania wiążącej wykładni
prawa, którego orzeczenia nie podlegają już efektywnej kontroli, pozwalającej na
weryfikację, czy spełnione zostały warunki bezstronności i niezawisłości sądu, w
składzie którego biorą udział osoby powołane na urząd sędziego Sądu
Najwyższego w wadliwej procedurze. Z tego powodu dochowanie najwyższych
standardów w procesie powoływania na urząd jest decydujące dla oceny czy osoba,
która to postępowanie przeszła, daje gwarancje niezawisłości i bezstronności Sądu
Najwyższego, gdy orzeka ona w danym składzie tego Sądu.” Zatem w stosunku do
osób powołanych na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego nie ma potrzeby
przeprowadzania tzw. testu niezawisłości, o którym mowa w cytowanej wyżej
uchwale.
III KK 417/25
3
Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszy
wniosek o wyłącznie, w pełni podziela wykładnię tego przepisu przyjętą przez Sąd
Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r. (sygn. akt II KO 30/21).
Sąd Najwyższy wskazał w tym postanowieniu, iż sama okoliczność wzięcia przez
konkretną osobę udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową
Radą Sądownictwa w wadliwym konstytucyjnie składzie ukształtowanym na
podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie stanowi automatycznego powodu
do stwierdzenia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do obiektywnej i
subiektywnej bezstronności takiej osoby w rozpoznawaniu spraw. Okoliczność ta
musi być jednak uwzględniana w szerszym zakresie, w szczególności
uwzględniając szczególną funkcję jaką pełni art. 41 § 1 k.p.k. stanowiąc podstawę
do ochrony prawa strony do niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy
podkreślił, że „(w)ykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby
zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy
przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna
umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do
naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45
ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego 2021
r., I NWW 3/21) (…) Rzeczą Sądu Najwyższego rozpoznającego wniosek na
podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest wyłączenie sędziego nie tylko wtedy, gdy zostanie
wykazana okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności, ale także wtedy, gdy orzekanie w tej sprawie przez tego sędziego
mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia
standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie
stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, co przecież
mogłoby skutkować nie tylko odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa (por.
sprawa Reczkowicz), ale również mogłoby prowadzić do złożenia wniosku o
wznowienie tego etapu postępowania (art. 540 § 3 k.p.k.).”
III KK 417/25
4
Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz
przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i
bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział
w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa
Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego
organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje,
że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie
stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego
ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie por.
postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21). Mając na względzie
wskazane stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd Najwyższy,
badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego, musi uwzględnić
fakt, że ew. orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na
stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą
Sądownictwa w wadliwie ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia
2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw, będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust.
1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś na gruncie prawa polskiego, jako
bezwzględna przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Dotyczy
to sędziego Zbigniewa Kapińskiego, który w takim właśnie trybie został powołany
do orzekania w Sądzie Najwyższym. Należy przy tym podkreślić, że standard
prawa do sądu wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPCz ma w
pełni zastosowanie do postępowania kasacyjnego, o ile takie postępowanie zostało
przewidziane w określonej kategorii spraw (por. postanowienie SN z dnia 16
września 2021 r., sygn. akt I KZ 29/21 i zawarta tam argumentacja oraz M. A.
Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji o
ochronie praw człowieka, wyd. 7, s. 502 i cytowane wyroki ETPC, P. Hofmański, A.
Wróbel w: L. Garlicki [red.] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych
Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-8, Warszawa 2010, s. 253).
Należy mieć przy tym na uwadze fakt, że Konstytucja RP zastrzegła
kompetencje do sprawowania wymiaru sprawiedliwości sądom, przewidzianym w
tejże Konstytucji. Jednym z tych sądów jest Sąd Najwyższy. Konstytucji RP
III KK 417/25
5
przewiduje, że sędzią w rozumieniu Konstytucyjnym jest wyłącznie osoba,
powołana na stanowisko sędziego przez Prezydenta Rzeczpospolitej na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa. Brak spełnienia jednego z tych warunków powoduje,
że dana osoba, nie ma statusu sędziego w rozumieniu Konstytucji RP, nie może
więc sprawować wymiaru sprawiedliwości jako sąd, w tym Sąd Najwyższy, nawet
jeżeli ustawa zwykła dopuszcza procedurę, na podstawie której uzyskuje się
nominację na stanowisko sędziego, mimo braku spełnienia wyżej wymienionych
warunków konstytucyjnych. Można stwierdzić, że osoba taka ma status sędziego
wyłącznie w rozumieniu ustawowym, co nie upoważnia jej do wykonywania
kompetencji określonych w Konstytucji RP jako sprawowanie wymiaru
sprawiedliwości. Nie obejmują jej także konstytucyjne gwarancje przewidziane dla
osoby powołanej na urząd sędziego zgodnie z art. 179 Konstytucji RP. Sąd w
rozumieniu Konstytucji RP mogą tworzyć wyłącznie niezawiśli sędziowie, o których
mowa w art. 178-180 Konstytucji RP. Do takiego sądu ma prawo obywatel w każdej
sprawie (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), tylko taki sąd wydając wyrok może uchylić
domniemanie niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP), czy też orzekać
przepadek (art. 46 Konstytucji RP).
Pan sędzia Zbigniew Kapiński otrzymał co prawda nominację na stanowisko
sędziego Sądu Najwyższego od Prezydenta RP, jednak nie na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa, o której mowa w Konstytucji RP, ale na wniosek organu,
którego skład utworzono na podstawie ustawy niezgodnie z Konstytucją. Fakt, że
organ ten posługiwał się taką sama nazwą – „Krajowa Rada Sądownictwa”, nie
zmienia postaci rzeczy, że z uwagi na jego ukształtowanie w trybie określonym
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, stracił on charakter organu
konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy nie został spełniony drugi warunek wskazany
w art. 179 Konstytucji RP, co oznacza, że Pan sędzia Zbigniew Kapiński, nie
uzyskał statusu sędziego Sądu Najwyższego w rozumieniu Konstytucji RP, ze
wszystkimi tego konsekwencjami, także w zakresie możliwości sprawowania
wymiaru sprawiedliwości jako niezależny, bezstronny i niezwisły sąd w rozumieniu
art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Konstytucyjne kompetencje Sądu Najwyższego w
postaci sprawowania nadzoru nad działalnością sądów powszechnych i
III KK 417/25
6
wojskowych w zakresie orzekania, a wyrażające się w możliwości uchylenia
prawomocnego orzeczenia sądu, a niekiedy uniewinnienia czy umorzeniu
postępowania, mogą być realizowane wyłącznie przez sędziów, którzy spełniają
oba warunki określone w art. 179 Konstytucji RP.
Wyżej wskazane okoliczności czynią koniecznym uznać za zasadne
wyłączenie sędziego Zbigniewa Kapińskiego od udziału w sprawie prowadzonej w
Sądzie Najwyższym pod sygnaturą II KK 417/25 z uwagi na to, że sąd, w którego
składzie by uczestniczył, nie spełniałby kryteriów określonych w art. 6 ust. 1
Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś postępowanie prowadzone przez taki
sąd byłoby obciążone wadą traktowaną na gruncie wykładni przyjętej w uchwale
trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jako
bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (co do przyczyn
związania każdego składu Sądu Najwyższego wspomnianą uchwałą mająca moc
zasady prawnej – zob. postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r. I KZ 29/21).
[J.J.]
[r.g.]
