Uchwała SN z 21 września 1993 r., III CZP 72/93 - jak powołują ją inne sądy

„… istnienia tytułu własności uznanego następnie za nieistniejący (uchwały: z dnia 18 listopada 1992 r., III CZP 133/92, OSP 1993, nr 7, poz. 153; w składzie siedmiu sędziów, z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNCP 1994, nr 3, poz. 49 oraz postanowienia: z dnia 29 października 1996 r., III CKU 8/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 38, z dnia 19 stycznia 2000 r., II CKN 677/98, niepubl., z dnia 2 lutego 2001 r., IV …”

„Apelacja Gminy S. od tego postanowienia została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 lipca 2013 roku, który powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 roku (III CZP 72/93, OSNCP 1994, nr 3, poz. 49) stwierdził, że do okresu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa nie wlicza się okresu władania wykonywanego w ramach uprawnień Skarbu Państwa jako podmiotu prawa …”

„Początkowo orzecznictwo sądowe odpowiadało w na to pytanie twierdząco, uznając, że do okresu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa nie wlicza się czasu władania przez organy państwowe lub osoby prawne, wykonywanego przez Państwo, jako podmiot prawa publicznego (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNC 1994, nr 3, poz. 49).”

„… poglądów sygnalizowane w dotychczasowym orzecznictwie (uchwała SN z dnia 18 listopada 1992 r., III CZP 133/92, OSNC 1993, nr 7-8, poz. 153, uchwała składu 7 Sędziów SN z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNC 1994, nr 3, poz. 49) oraz przesądziła, że władanie cudzą nieruchomością przez Skarb Państwa, uzyskane w ramach sprawowania władztwa publicznego, może być posiadaniem samoistnym prowadzącym do …”

„Z tych względów do tego rodzaju posiadania Skarbu Państwa nie miała zastosowania powołana w skardze kasacyjnej uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r. III CZP 72/93 (OSNC 1994/3/49) dotycząca władania nieruchomością przez państwowe osoby prawne w ramach władczych uprawnień państwa.”

„… tytułu własności uznanego następnie za nieistniejący (zob. uchwały: z dnia 18 listopada 1992 r., III CZP 133/92, OSP 1993, nr 7, poz. 153 i - w składzie siedmiu sędziów - z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNCP 1994, nr 3, poz. 49 oraz postanowienia: z dnia 29 października 1996 r., III CKU 8/96, OSNC 1997, nr 4, poz. 38, z dnia 19 stycznia 2000 r., II CKN 677/98, niepubl., z dnia 2 lutego 2001 r., IV …”

„Wcześniejsza, wyrażona w uchwale z dnia 18 listopada 1992 r. (III CZP 133/92, OSP 1993/7/153) i uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, zgodnie z którą do okresu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa nie wlicza się okresu władania przez organy państwowe lub państwowe osoby prawne, wykonywanego w ramach uprawnień Państwa jako …”

„Sąd Okręgowy powołując się na uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2007 r., III CZP 30/07 (OSNC 2008, nr 5, poz. 43) oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 (OSNC 1994, nr 3, poz. 49) stwierdził, że drogi stanowiące dobra publiczne, przeznaczone do korzystania przez nieograniczoną liczbę osób, nie mogą być przedmiotem posiadania samoistnego, prowadzącego do …”

„Państwa w zakresie służebności nad działką uczestnika przez poprzedników prawnych wnioskodawcy, Sąd Okręgowy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 (OSNC 1994, nr 3, poz. 49) i podzielił wyrażony w niej pogląd, że do okresu zasiedzenia nieruchomości nie wlicza się okresu władania przez organy państwowe lub państwowe osoby prawne wykonywanego w …”

„Dla wzmocnienia tego argumentu Sąd Rejonowy przytoczył uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r. (III CZP 72/93, OSNC 1994/3/49).”

„Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na zaskarżonym postanowieniu zaważyła – co wynika jednoznacznie z jego uzasadnienia – uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 (OSNC 1994, nr 3, poz. 49), w której Sąd Najwyższy, kładąc nacisk na konieczność rozróżnienia władztwa publicznego (imperium) i właścicielskiego (dominium), sformułował pogląd, że „do okresu zasiedzenia …”

„Zdaniem Sądu II instancji w sytuacji, kiedy pierwotny tytuł prawny Skarbu Państwa został zniweczony zanim upłynął termin zasiedzenia, nie ma podstaw do odwoływania się przez wnioskodawczynię do poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z dnia 21 września 1993 r. (III CZP 72/93).”

„Na konieczność rozróżnienia władztwa publicznego (imperium) i właścicielskiego (dominium) Sąd Najwyższy położył nacisk w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 (OSNCP 1994, nr 3, poz. 49), w której sformułował pogląd, że do okresu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa nie zalicza się okresu władania przez organy państwowe lub państwowe osoby prawne, …”

„Sąd Okręgowy powołał się na uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNC nr 3, poz. 49 z 1994, w której uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że wszystkie przypadki uzyskania władania nieruchomością w wyniku niezgodnej z prawem władczej ingerencji organu państwowego bez względu na rodzaj tej ingerencji nie mogą być zakwalifikowane jako posiadanie samoistne.”

„… w ramach uprawnień państwa jako podmiotu prawa publicznego, mimo istnienia tytułu własności uznanego następnie za nieistniejący (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNC 1994. nr 3, poz. 49).”

„… o charakterze publicznoprawnym (imperium), jego władanie nie może być oceniane jako władanie w rozumieniu art. 336 k.c. (por. uchwałę składy 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNCP 1994/3/49, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2000 r., II CKN 677/98).”

„Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 (OSNC 1994, nr 3, poz. 49) rozróżnił dwie sfery działania państwa: publicznoprawną (imperium), w której państwo posługuje się metodą działania władczego, i prywatnoprawną (dominium), w której państwo działa w charakterze podmiotu prawa prywatnego na zasadzie równorzędności z innymi podmiotami.”

„Należy zatem przypomnieć zasadnicze motywy powołanej przez Sąd Okręgowy uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNC 1994/3/49 rozstrzygającej zagadnienie związane wprawdzie z odmiennym stanem faktycznym lecz wyrażającej wykładnię przepisów kodeksu cywilnego dotyczących posiadania i zasiedzenia (nieruchomości) przez Skarb Państwa.”

„Powołał się na uchwałę 7 sędziów SN z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 (OSNCP 1994, nr 3, poz.49), z której wynika, że jeśli objęcie nieruchomości we władanie następuje w ramach wypełniania przez państwo zadań publicznych, poza stosunkami cywilnoprawnymi, to nie oznacza to …”

„Nawiązując do uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 (OSNC 1994, nr 3, poz. 49), Sąd Okręgowy stwierdził, iż wynika z niej niemożność zaliczenia do okresu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa okresu władania nieruchomością przez organy państwowe lub państwowe osoby prawne, wykonywanego w ramach uprawnień Państwa jako podmiotu prawa publicznego.”

„Wyrażony w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNC 1994, nr 3, poz. 49, a także w innych orzeczeniach, w tym w powołanym przez Sąd Okręgowy 4 postanowieniu z dnia 29 października 1996 r., III CKU 8/96 (OSNC 1997, nr 4, poz. 38) pogląd odmawiający …”

„Niezależnie jednak od treści ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę rozważań Sądu Okręgowego zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego skargami kasacyjnymi postanowienia, nie sposób nie zauważyć, że ocena zasadności wniosku o stwierdzenie zasiedzenia została oparta głównie o pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2993 r., III CZP 72/93, OSNC 1994/3/49.”

„… w sprawie art. 172 k.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: U podstaw zaskarżonego postanowienia leży, wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r. III CZP 72/93, OSNC 1994, nr 3, poz. 49, i w innych idących jej śladem orzeczeniach Sądu Najwyższego, pogląd sprzeciwiający się możliwości kwalifikowania jako posiadania władania nieruchomością wykonywanego przez …”

„Nie ma przeszkód prawnych w uznaniu Skarbu Państwa za posiadacza (art. 336 k.c.), tym bardziej że objęcie obiektu zabytkowego nie 5 było poprzedzone „aktami władczymi”, a władanie odpowiadało wykonywaniu własności państwowej (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93 – OSNCP 1994, z.”

„Przykładem może być władanie rzeczą przez Skarb Pań- stwa, mające charakter czynności z zakresu imperium, a nie dominium (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNCP 1994 nr 3, poz. 49, w której stwierdzono między innymi, że jeżeli ob- jęcie rzeczy we władztwo następuje w ramach wypełniania przez państwo zadań pu- blicznych poza stosunkami cywilnoprawnymi, to …”

„W każdym razie wydaje się, że panuje zgoda co do tego, iż samo przejęcie w zarząd państwowy nie powoduje uzyskania przez państwo posiadania samoistnego (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1992 r., III CZP 133/92 (OSP 1993, nr 7-8, poz. 153 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNP 1994, nr 3, poz. 49).”

„Jeśli sposób władania odpowiada treści prawa własności, to spełnia cechy posiadania samoistnego (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 21 września 1993 r., sygn. akt III CZP 72/93, OSNC 1994, nr 3, poz. 49).”

„… władztwo następuje w ramach wypełniania przez państwo zadań publicznych poza stosunkami cywilnoprawnymi, to nie oznacza to wykonywania posiadania” (m.in. uchwała składu 7 sędziów z 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNCP 3/1994, poz. 49, postanowienie z 26 września 2003 r., IV CKN 333/01; zob.”

„Przywołując uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 21 września 1993 r. (sygn. akt III CZP 72/93, OSNCP z 1994 r., nr 3, poz. 49), skarżąca wskazała, że – wbrew jej tezie – zaskarżone art. 51 § 1 prawa rzeczowego w zw. z art. XLI p.w.k.c. oraz art. 172 k.c., art. 277 pkt 4 k.z. w zw. z art. 53 …”

„Oznacza to brak potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innej osoby (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 29 września 2005 r., III CK 332/05, publ. Lex 255625; z 29 września 2004 r., II CK 550/03, publ. Lex 182090; z 18 września 2003r., I CK 74/02, publ. Lex 141416; z 7 kwietnia 1994 r., III CRN 18/94, publ. Lex 137701; uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1993 r., III CZP 72/93, pub.”

„… 2004 r. II CK 550/03, publ. Lex 182090; z 18 września 2003 r. I CK 74/02, publ. Lex 141416; z 7 kwietnia 1994 r., III CRN 18/94, publ. Lex 137701; uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1993 r., III CZP 72/93, publ. OSNC 1994, Nr 3, poz. 49).”

„Na konieczność rozróżnienia władztwa publicznego (imperium) i właścicielskiego (dominium) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę również w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 września 1993 r.(sygn. akt III CZP 72/93), w której sformułował pogląd, zgodnie z którym do okresu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa nie zalicza się okresu władania przez organy państwowe lub państwowe osoby prawne, wykonywanego w …”

„… dochodzić wydania nieruchomości (art. 121 pkt 4 w związku z art. 175 k.c), to jednak trzeba wskazać, że uchwała ta jak i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, dotyczyła innych stanów faktycznych i prawnych, a w szczególności odnosiła się do sytuacji, w której Skarb Państwa wszedł we władnie nieruchomości w ramach władczych uprawnień publicznoprawnych na …”

„Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z 21 września 1993 r., III CZP 72/93, jeżeli państwo działa jako władza na podstawie prawa konstytucyjnego i ustaw o charakterze ustrojowym, niebędących normami prawa cywilnego, to nie występuje jako Skarb Państwa - osoba prawna.”

„Jeżeli państwo działa jako władza, tj. w oparciu o regulacje konstytucyjne, ustrojowe, publicznoprawne, które nie mają charakteru norm prawa cywilnego, to nie występuje jako posiadający osobowość prawną Skarb Państwa (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNCP 1994/3/49).”

„… podmiotu prywatnego na zasadzie równorzędności z innymi podmiotami i imperium (publicznej) w której działa władczo (tak samo Sąd Najwyższy w uchwale w składzie 7 sędziów z dnia 21 września 1993 roku III CZP 72/93).”

„Należy przy tym zwrócić uwagę, że według stanowiska Sądu Najwyższego zajętego w uchwale z dnia 21 września 1993 r. III CZP 72/93 urządzanie dróg jest przykładem działalności publicznej państwa, do której nie stosuje się norm prawa cywilnego, za czym przemawia, jak stwierdził Sąd w tej uchwale, praktyka sądów, uznająca drogi publiczne za wyjęte spod obrotu cywilnego.”

„SN z 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNC 1994/3/49; postanowienie SN z 29 października 1996 r., III CKU 8/96, OSNC 1997/4/38).”

„Nie można zaprzeczyć, że intencją Sądu Najwyższego wyrażoną w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, było wskazanie - w ramach konstrukcji prawa cywilnego - możliwości ochrony interesów byłych właścicieli nieruchomości.”

„Takie jednak działanie nie jest działaniem w sferze dominium, a w sferze imperium, a zatem władczych działań państwa, i nie może w ocenie sądu prowadzić do zasiedzenia (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r., III CZP 72/93, OSNC 1994, nr 3, poz. 49).”

„Pierwszy wyrażony w uchwale z dnia 18 listopada 1992 roku III CZP 1333/92 i uchwale składu siedmiu sędziów Sądu najwyższego z dnia 21 września 1993 roku III CZP 72/93 sprowadzał się do przyjęcia stanowiska, że do okresu zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa nie zalicza się czasu władania wykonywanego w ramach uprawnień Państwa jako podmiotu prawa publicznego …”

„Z tych względów do tego rodzaju posiadania Skarbu Państwa nie miała zastosowania uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 r. III CZP 72/93 (OSNC 1994/3/49) dotycząca władania nieruchomością przez państwowe osoby prawne w ramach władczych uprawnień państwa.”

„Władztwo Skarbu Państwa co do przedmiotowych nieruchomości było wykonywanie w ramach imperium (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 1993 roku, III CZP 72/93, OSNC 1994/3/49).”

„… prawa publicznego, mimo istnienia tytułu własności uznanego następnie za nieistniejący (uchwały: z 18.11.1992r., III CZP 133/92, OSP 1993, Nr 7, poz. 153; w składzie siedmiu sędziów, z 21.09.1993r., III CZP 72/93, OSNCP 1994, Nr 3, poz. 49 oraz postanowienia: z 29.10.1996r., III CKU 8/96, OSNC 1997, Nr 4, poz. 38; z 19.01.2000r., II CKN 677/98, niepubl.; z 2.02.2001r., IV CKN 249/00, niepubl.; z 16.10.2002r., IV …”