Uchwała SN z 27 września 1974 r., III CZP 58/74 - jak powołują ją inne sądy

„Skład majątku podlegającego podziałowi powinien być ustalany na chwilę, w której ustaje wspólność majątkowa małżeńska, tj. majątek objęty wspólnością małżeńską majątkową przestaje być majątkiem wspólnym i staje się majątkiem, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego (uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNC 1975/6/90).”

„… w chwili dokonywania podziału (por. uchwała całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP 1970, nr 3, poz. 39, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90, z dnia 19 maja 1989 r., III CZP 52/89, OSNC 1990, nr 4-5, poz. 60, i z dnia 7 kwietnia 1994 r., III CZP 41/94, „Biuletyn SN” 1994, nr 5, poz. 22, postanowienia Sądu …”

„… być majątkiem wspólnym i staje się majątkiem, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego (art. 46 k.r.o., por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1999 r., II CKN 523/98, nie publ.).”

„… podlega jego wartość, tak jakby nadal objęty był on majątkiem wspólnym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2013 r., nie publ., V CSK 79/12, oraz uchwała tego z Sądu z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNC 1975, nr 6, poz. 90).”

„… działowej ustala skład i stan spadku według chwili jego otwarcia, a jedynie wartość spadku, według cen w chwili dokonywania działu (porównaj m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP …”

„OSNCP 1970, nr 3, poz. 39; uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r., III CZP 75/84, OSNCP 1985, nr 10, poz. 147, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90 oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1997 r., I CKU 30/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 149 i z dnia 26 czerwca 2013 r., II CSK 583/12, nie publ.).”

„Skład i stan ustalany jest według chwili jego otwarcia, a wartość według cen z chwili dokonywania działu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90).”

„… dokonywania działu (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP 1970, nr 3, poz. 39, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1997 r., I CKU 30/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 149).”

„W orzecznictwie (por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSN 1970, nr 3, poz. 39, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90 oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1950 r., C.72/50, OSN 1951, nr 1, poz. 12) utrwalone jest stanowisko, że w sprawach o podział majątku wspólnego oraz dział …”

„Najwyższego z dnia 15 października 1962 r., I CO 22/62, OSNCP 1964, nr 1, poz. 2 i z dnia 4 lipca 1963 r., III CO 21/63, OSNCP 1964, nr 12, poz. 245, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90 i z dnia 28 lipca 1993 r., III CZP 95/93, OSNC 1994, nr 2, poz. 30, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1974 r., III CRN 384/73, nie publ., z dnia 3 kwietnia …”

„Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74 (OSNCP 1975, nr 6, poz. 90), w dziale spadku stan spadku ustala się według chwili otwarcia spadku, jego zaś wartość według cen z chwili dokonania działu.”

„Wartość tę należy ustalić w chwili podziału majątku wspólnego, zgodnie z art. 684 w związku z art. 567 § 3 k.p.c. oraz stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69 (OSNCP 1970, nr 3, poz. 39), uchwale z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74 (OSNCP 1975, nr 6, poz. 90) oraz w postanowieniu z dnia 26 września 2007 r., IV CSK 139/07 (nie publ.).”

„Takie stanowisko, w odwołaniu do art. 924 k.c., wypracowała judykatura (np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90).”

„… mogą także przesądzać ani sporządzony inwentarz spadku, ani też postanowienie o dziale spadku, tymbardziej, że jego skład ustala się na dzień otwarcia spadku (zob. uchwała SN z dnia 27 września 1974 r. III CZP 58/74, OSNC 1975, nr 6, poz. 90; postanowienie SN z dnia 6 marca 1967 r. II CR 76/67, OSNC 1976, nr 7-8, poz. 145), co oznacza, że postanowienie o dziale spadku, także wywołuje skutek ex tunc.”

„Trybunał powtarza, że zgodnie z przywołanymi już uprzednio poglądami doktryny i orzecznictwa zmiany w stanie spadku po jego otwarciu są uwzględniane na etapie jego działu, co potwierdza brzmienie przepisu art. 686 k.p.c., przywołanego w cytowanej w zaskarżonym postanowieniu uchwale Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r. (sygn. akt III CZP 58/74, OSNC z 1975 r., nr 6, poz. 90).”

„Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 1997 r. (sygn. akt I CKU 30/97, OSNC z 1997 r., nr 10, poz. 149) ani nawet z cytowaną w tym postanowieniu uchwałą Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r. (sygn. akt III CZP 58/74, OSNC z 1975 r., nr 6, poz. 90).”

„Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 27.9.1974 r. III CZP 58/74 w postępowaniu o dział spadku jego skład ustala się według stanu z chwili otwarcia spadku, a jego wartość według cen obowiązujących w czasie orzekania o dziale.”

„Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale z dnia 27.9.1974 r., III CZP 58/74 w postępowaniu o dział spadku jego skład ustala się według stanu z chwili otwarcia spadku, a jego wartość według cen obowiązujących w czasie orzekania o dziale.”

„Nieuwzględnienie wzrostu wartości tej działki między otwarciem spadku a orzekaniem o zachowku było nieuprawnione (patrz też Postanowienie SN z 24.08.2011 r., IV CSK 521/10 oraz uchwała SN z 27.09.1974 r., III CZP 58/74).”

„… podziału (por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, pkt III, OSNCP 1970/ 3/ 39 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975/6/ 90).”

„Stan majątku ustala się według stanu istniejącego w dacie ustania wspólności majątkowej, zaś jego wartość – według cen z chwili dokonania podziału (tak m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27.09.1974 r., III CZP 58/74, Legalis nr 18298).”

„… na podstawie cen (rynkowych) z chwili dokonywania działu (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1950 r., C 72/50, OSN 1951, nr 1, poz. 12; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90).”

„Przy tym co istotne Sąd ustala skład i stan spadku według chwili jego otwarcia (art. 924 k.c.), natomiast wartość – według cen w chwili dokonywania działu (uchwała SN z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, orzeczenie SN z dnia 16 maja 1950 r., C 72/50).”

„Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że co do zasady dział spadku powinien obejmować rzeczy i prawa, które istniały w chwili otwarcia spadku i które istnieją w chwili dokonywania działu, przy czym ich wartość ustala się według otwarcia spadku (ustania wspólności), jego zaś wartość - według cen z chwili dokonania działu (por. uchwała SN z 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNC 1975, Nr 6, poz. 90).”

„Skład, stan i wartość majątku wspólnego ustala się z chwili ustania wspólności ustawowej, a według cen z chwili dokonywania podziału (uchwała SN z dnia 27.09.1974 roku III CZP 58/74 OSNCP 1975 rok nr 6 poz. 90).”

„Takie stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1974 r. (III CZP 58/74, OSNC 1975/6/90).”

„Wartość składników majątku wspólnego/spadku ustala się według cen obowiązujących w chwili orzekania (tak np. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1974 roku, III CZP 58/74, OSN 1975 rok, nr 6, poz.90) i na poziomie cen rynkowych (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 30 grudnia 1975 roku, III CRN 349/75).”

„Co do zasady dział spadku powinien zatem obejmować przedmioty, które istniały w chwili otwarcia spadku i które istnieją w chwili dokonywania działu (tak np. uchwała SN z dnia 27 września 1974r., III CZP 58/74, OSNC 1975, Nr 6, poz. 90).”

„Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 27 września 1974 r., III CZP 58/74, w dziale spadku stan spadku ustala się według chwili otwarcia spadku.”

„… ustaleń w przedmiocie stanu przedmiotów wchodzących w skład spadku i majątku wspólnego jest moment otwarcia spadku lub ustania wspólności majątkowej małżeńskiej (np. w uchwale SN z 27.9.1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, Nr 6, poz. 90, stwierdzono, że w dziale spadku na podstawie art. 1035 i n. k.c. stan spadku ustala się według daty otwarcia spadku, zob. też post. SN z 27.8.1979 r., III CRN 137/79, OSNCP …”

„Skład majątku wspólnego ustala się według chwili ustania tej wspólności, natomiast jego wartość według stanu tego majątku oraz cen z chwili dokonywania podziału (zob. uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69; uchwały Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r. III CZP 58/74; z 19 maja 1989 r., III CZP 52/89; z 7 kwietnia 1994 r., III CZP 41/94; z 23 lutego 2018 r., III CZP 103/17).”

„Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74 (OSNCP 1975, nr 6, poz. 90), w dziale spadku stan spadku ustala się według chwili otwarcia spadku, jego zaś wartość według cen z chwili dokonania działu (por. też uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP 1970, nr 3, poz. 39).”

„… 72/50, OSN 1951 r., Nr 1, poz. 12; uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r., III CZP 58/74; postanowienie Sądu Najwyższego z 11 marca 2010 r., IV CSK 429/09; postanowienie Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2006 r., III CZ 88/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 6 maja 2010 r., II CZ 38/10, postanowienie Sądu Najwyższego z 26 maja 2021, (...) 26/21).”

„… sąd i wskazał, że stan majątku ustala się według daty ustania wspólności, natomiast jego wartość według cen z chwili dokonania podziału, czyli zamknięcia rozprawy (tak: uchwała SN z 27 września 1974 r. III CZP 58/74; postanowienie SN z 11 marca 2010 r. IV CSK 429/09, T.”

„… oraz cen w chwili dokonywania podziału (zob. uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSNCP 1970, Nr 3, poz. 39, uchwały Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, Nr 6, poz. 90, z 19 maja 1989 r., III CZP 52/89, OSNC 1990, nr 4-5, poz. 60, z 7 kwietnia 1994 r., III CZP 41/94, Biul.”

„Przytoczony pogląd odwołuje się do rozwiązań stosowanych w sprawach o dział spadku (uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975 r., Nr 6, poz. 90).”

„W tym kontekście warto wskazać, iż Sąd orzekł kierując się ogólnie przyjętą zasadą i ustalił skład i stan spadku na dzień śmierci Spadkodawcy, zaś wedle cen obowiązujących w chwili orzekania (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., sygn. akt III CZP 58/74).”

„Skład spadku określa się na chwilę otwarcia spadku, jego zaś wartość - według cen z chwili dokonania działu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974r., sygn. III CZP 58/74).”

„Wskazać należy, że Sąd ustala skład i stan spadku według chwili jego otwarcia (czyli śmierci spadkodawcy), natomiast wartość według cen w chwili dokonywania działu (uchwała SN z dnia 27 września 1974 r., sygn. III CZP 58/74).”

„W orzecznictwie (por. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1969 r., III CZP 12/69, OSN 1970, nr 3, poz. 39, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90 oraz orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1950 r., C.72/50, OSN 1951, nr 1, poz. 12) utrwalone jest przy tym stanowisko, że w sprawach o podział majątku wspólnego oraz …”

„Tak ustalony stan spadku stanowi przedmiot działu, który obejmuje tylko stan czynny spadku (z uzasadnienia uchwały SN z dnia 27 września 1974 r., III CZP 58/74, OSNCP 1975, nr 6, poz. 90).”

„Przypomnieć bowiem należy, że ustalenie przez sąd składu i stanu spadku następuje z chwilą jego otwarcia (art. 924 k.c.), a jego wartości - na podstawie cen (rynkowych) z chwili dokonywania działu (por.m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974 r., sygn. akt III CZP 58/74, OSNC 1975, Nr 6, poz. 90; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt IV CSK 429/09, LEX nr 678022).”

„… wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o dział spadku obejmującego gospodarstwo rolne, OSNCP 1970, poz. 39, część III, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27 września 1974r. III CZP 58/74, OSNCP 1975, poz. 90).”

„Zgodnie z ogólnie przyjętą zasadą Sąd ustalił skład i stan spadku na dzień śmierci spadkodawcy, zaś według cen obowiązujących w chwili orzekania (tak np. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1974 roku, III CZP 58/74, OSN 1975 rok, nr 6, poz. 90).”