III CZ 88/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
20 sierpnia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 sierpnia 2026 r. w Warszawie
zażalenia D.K.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 13 lutego 2026 r., I ACa 856/24, I ACz 701/24,
w sprawie z powództwa R.S.
przeciwko D.K. i C. spółce akcyjnej w likwidacji w G.
o zapłatę,
I. uchyla zaskarżony wyrok;
II. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 5 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił powództwo
R.S. przeciwko D.K. i C. S.A. w likwidacji w G. o zapłatę 559 500,95 zł z tytułu kar
umownych naliczonych w związku z nienależytym wykonaniem przez pozwanego
umowy z 8 października 2010 r., której przedmiotem było wykonanie aplikacji
internetowej „R.” umożliwiającej powszechne budowanie, edytowanie i generowanie
własnych witryn internetowych.
Zdaniem Sądu Okręgowego, wyniki przeprowadzonego postępowania
III CZ 88/26
2
dowodowego uniemożliwiały przyjęcie ponad wszelką wątpliwość, że wykonana
przez pozwanego aplikacja nie działała w sposób prawidłowy. Zamawiający
podpisywał poszczególne protokoły odbioru bez zastrzeżeń, co stwarza
domniemanie, że aplikacja działała poprawnie. W ocenie Sądu Okręgowego,
przedłożone dokumenty w postaci aktu notarialnego i pism powoda wzywających
pozwanego do usunięcia usterek, podobnie jak dowody z przesłuchania powoda
i zeznań świadka oraz sporządzona w sprawie opinia biegłego nie dowodzą
wadliwości działania aplikacji. W konsekwencji nie było podstaw do naliczania kary
umownej.
Wyrokiem z 13 lutego 2026 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie uchylił zaskarżony
wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Okręgowego w Radomiu do ponownego
rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Przyczyną wydania wyroku
kasatoryjnego było nierozpoznanie istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Sąd
Apelacyjny zakwestionował stanowisko jakoby samo podpisywanie przez
zamawiającego protokołów odbioru prac bez zastrzeżeń mogło być podstawą do
oddalenia powództwa. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy nie
przeanalizował wystarczająco dokładnie opinii biegłego i nie ustalił, czy wymaga ona
uzupełnienia.
Pozwany wniósł zażalenie, w którym zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego
w całości. Zarzucił naruszenie:
- art. 386 § 4 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie pomimo braku
przesłanek do stwierdzenia nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd pierwszej
instancji;
- art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji
powinien był przeprowadzić z urzędu dowód z opinii kolejnego biegłego po tym, jak
postanowił ten sam dowód (wnioskowany przez pełnomocników powoda) pominąć
z powodu nie uiszczenia przez powoda żądanej przez Sąd zaliczki na poczet
kosztów opinii i to pod rygorem pominięcia dowodu;
- art. 162 k.p.c. poprzez pominięcie skutków braku zgłoszenia przez
pełnomocnika powoda zastrzeżenia do protokołu w związku z postanowieniem
o pominięciu dowodu;
- art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC poprzez naruszenie
III CZ 88/26
3
prawa pozwanego do rzetelnego procesu.
Na tej podstawie pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie zwrotu
kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W sytuacji, w której sąd drugiej instancji uchyla wyrok wydany przez sąd
pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy,
rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., bada, czy sąd
drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności sprawy,
przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji, mieszczą się
w kręgu sytuacji odpowiadających nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza zakresem
oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum wyrażonego
przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada
2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41, z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ
77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54 i z dnia 17 stycznia 2013 r., III CZ 2/13).
W świetle ugruntowanego orzecznictwa, do nierozpoznania istoty sprawy
dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie zbada materialnej podstawy żądania,
wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda unicestwiająca roszczenie
albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie (por. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315 i z dnia 23 września
1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22 oraz postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12, z dnia 14 lutego 2013 r., II CZ
188/12, z dnia 3 lutego 2017 r., II CZ 146/17 i z dnia 13 października 2017 r., I CZ
90/17). Przesłanka ta – w przeciwieństwie do określonej w art. 386 § 4 in fine k.p.c.
- nie dotyczy zatem sytuacji, w których błąd sądu pierwszej instancji lokuje się
w sferze faktów i dowodów, lecz polega na nieprawidłowym założeniu o istnieniu
okoliczności stojącej na przeszkodzie ocenie istoty sprawy.
Z materiału sprawy wynikało, że Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie
dowodowe obejmujące dowody z dokumentów, dowody osobowe, w tym dowód
z opinii biegłego, i dokonał na ich podstawie ustaleń uzasadniających – w ocenie
tego Sądu – rozstrzygnięcie jak w sentencji. Okoliczność, że w przekonaniu Sądu
III CZ 88/26
4
Apelacyjnego dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia nie były wystarczające
wobec pominięcia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego i że w konsekwencji nie
mogły stanowić podstawy do oddalenia powództwa, nie jest równoznaczna
z nierozpoznaniem istoty sprawy. W judykaturze wielokrotnie podkreślano, że
konieczność dokonania dalszych ustaleń faktycznych, nawet jeżeli zakres
wymaganego uzupełnienia podstawy faktycznej jest znaczny, nie uzasadnia wydania
wyroku kasatoryjnego (zob. np. postanowienia SN z 5 grudnia 2024 r., III CZ 226/24;
z 30 marca 2025 r., III CZ 251/24; z 23 lipca 2025 r., III CZ 82/25). W modelu apelacji
pełnej (cum beneficio novorum) postępowanie apelacyjne ma charakter
rozpoznawczy (merytoryczny) i powinno prowadzić do naprawienia błędów
popełnionych przez sąd a quo.
Należy podkreślić, że kontynuacja postępowania na etapie apelacyjnym,
obejmująca dokonanie nowych ustaleń faktycznych i ocen prawnych, nie pozbawia
strony prawa do jednej instancji merytorycznej. Konstytucyjna zasada
dwuinstancyjności postępowania nie oznacza bowiem, że zakończenie sporu jest
możliwe jedynie w przypadku zgodności stanowisk obu instancji. Innymi słowy,
prowadzenie postępowania dowodowego w drugiej instancji - nawet w znacznym
zakresie - i dokonanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń nie prowadzi do
naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej
instancji (art. 78 Konstytucji RP), ani dwuinstancyjnego modelu postępowania
sądowego statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Nie ogranicza ono również
prawa stron do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (zob. m.in.
postanowienia SN z 8 czerwca 2016 r., I PZ 8/16; z 13 października 2017 r., I CZ
90/17; z 6 marca 2018 r., II UZ 118/17; z 8 października 2025 r., III CZ 180/25 oraz
w judykaturze Trybunału Konstytucyjnego – zob. m.in. wyrok z 11 marca 2003 r., SK
8/02; OTK-A 2003, nr 3, poz. 20; postanowienia z 9 listopada 2010 r., Ts 49/10, OTK-
B 2011, nr 1, poz. 90; z 6 października 2015 r., Ts 52/14, OTK-B 2015, nr 5, poz.
446).
W konkluzji zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. należało uznać za trafny, co
prowadziło do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Poza zakresem rozważań pozostawały natomiast te argumenty zażalenia,
które wiązały się z oceną merytorycznego stanowiska Sądu Apelacyjnego, jako
III CZ 88/26
5
pozostające poza kognicją Sądu Najwyższego w postępowaniu zażaleniowym
toczącym się na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c.
Z tych względów, na podstawie art. 39815 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd
Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
A.G.
[r.g.]
