III CZ 36/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ewa Stefańska
11 marca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 11 marca 2025 r. w Warszawie
zażalenia A. F. i K. F.
na wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 16 grudnia 2022 r., I ACa 998/22,
w sprawie z powództwa A. F. i K. F.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w G.
o zapłatę,
1. podejmuje zawieszone postępowanie;
2. uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie o
kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 5 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w Legnicy zasądził
od pozwanego na rzecz powodów kwotę 329 335,93 zł wraz z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie (pkt I), oddalił powództwo główne w pozostałym
zakresie (pkt II) i orzekł o kosztach procesu (pkt III). Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
wyrokiem z 16 grudnia 2022 r. uchylił ten wyrok w punktach I i III oraz przekazał
sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu
Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd drugiej
instancji wyjaśnił, że Sąd pierwszej instancji uwzględnił częściowo powództwo
III CZ 36/23
2
główne, przyjmując, że łącząca strony umowa kredytu hipotecznego
waloryzowanego kursem CHF jest nieważna. W ocenie Sądu odwoławczego,
uwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji roszczenia głównego było
nieuzasadnione, gdyż łącząca strony umowa kredytu nie jest nieważna. Z tego
powodu, zdaniem Sądu drugiej instancji, należało orzec o żądaniu ewentualnym,
które opiera się na założeniu bezskuteczności mechanizmu waloryzacji,
nieprowadzącej jednak do nieważności umowy. W konsekwencji Sąd Apelacyjny na
podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił częściowo wyrok Sądu Okręgowego i przekazał
sprawę do ponownego rozpoznania.
Zażalenie na ten wyrok wnieśli powodowie, zaskarżyli go w całości i zarzucili
naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. Na tej podstawie domagali się uchylenia tego wyroku
w całości i przekazania sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania
oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie i zasądzenie
na jego rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.
Postanowieniem z 25 stycznia 2024 r. Sąd Najwyższy zawiesił postępowanie
zażaleniowe na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie powodów podlega rozpoznaniu w składzie jednego sędziego,
pomimo tego, że zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby
Cywilnej z 7 lutego 2023 r., wyznaczony został do jej rozpoznania skład trzech
sędziów. 28 września 2023 r. weszła w życie ustawa z 7 lipca 2023 r. o zmianie
ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów
powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych
ustaw (Dz. U. poz. 1860), która m.in. w istotny sposób zmodyfikowała skład sądu
w postępowaniu zażaleniowym w sprawach cywilnych. Zażalenia na posiedzeniu
niejawnym rozpoznawane są w składzie jednego sędziego (art. 397 § 1 k.p.c.),
również w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Najwyższym (art.
3941 § 3 k.p.c.). W postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed dniem
wejścia w życie nowelizacji art. 397 k.p.c. sąd rozpoznaje sprawę w składzie
zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego w brzmieniu nadanym
III CZ 36/23
3
ustawą nowelizującą. Jeżeli na podstawie przepisów dotychczasowych do
rozpoznania sprawy wyznaczono skład trzech sędziów, dalsze jej prowadzenie
przejmuje sędzia wyznaczony jako sprawozdawca (art. 32 ust. 1 ustawy
nowelizującej). Z tych względów Sąd Najwyższy orzeka w składzie jednego
sędziego w osobie dotychczasowego sprawozdawcy.
Sąd Najwyższy – rozpoznając zażalenie na kasatoryjne orzeczenie sądu
drugiej instancji – bada jedynie, czy sąd odwoławczy prawidłowo zastosował art.
386 § 2 i 4 k.p.c. – czy powołana przez sąd odwoławczy przyczyna uchylenia
odpowiada ustawowej podstawie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia
kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy (zob. postanowienia
SN: z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12; z 14 marca 2019 r., IV CZ 94/18,
i z 31 października 2024 r., III CZ 184/24). W zależności od wyniku tej oceny Sąd
Najwyższy albo oddala zażalenie, albo uchyla zaskarżony wyrok (zob.
postanowienia SN: z 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12; z 6 sierpnia 2014 r., I CZ
48/14, i z 22 lutego 2018 r., I CZ 22/18).
Stanowisko Sądu Apelacyjnego, uzasadniające wydanie wyroku
kasatoryjnego na podstawie 386 § 4 k.p.c. z powodu nierozpoznania przez Sąd
Okręgowy żądania ewentualnego, sugeruje nierozpoznanie przez ten Sąd istoty
sprawy, mimo, że wniosek taki nie został jednoznacznie wyrażony. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że nierozpoznanie istoty sprawy odnosi
się do roszczenia będącego podstawą powództwa i zachodzi, gdy sąd pierwszej
instancji nie orzekł w ogóle merytorycznie o żądaniach stron, zaniechał zbadania
materialnej podstawy żądania pozwu albo pominął merytoryczne zarzuty strony
(zob. postanowienia SN: z 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12; z 27 czerwca 2014 r.,
V CZ 41/14; z 3 czerwca 2015 r., V CZ 115/14, i z 22 października 2021 r.,
V CZ 61/21). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie występuje.
W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 3 lipca 2024 r.,
III CZP 61/23, przyjęto, że jeżeli sąd drugiej instancji, w wyniku rozpoznania
apelacji od wyroku uwzględniającego żądanie główne, uznaje to żądanie za
niezasadne, powinien zmienić zaskarżony wyrok, oddalając żądanie główne
i oznaczając zmieniony wyrok jako częściowy, oraz uchylić zawarte w nim
III CZ 36/23
4
rozstrzygnięcie o kosztach procesu. W takim wypadku sąd drugiej instancji
pozostawia rozpoznanie żądania ewentualnego sądowi pierwszej instancji.
Przedstawione przez sąd drugiej instancji stanowisko o braku podstaw
do uwzględnienia żądania głównego, powinno zatem przybrać odpowiednią formę
procesową w sentencji wyroku. Wyrażenie takiego poglądu wyłącznie
w uzasadnieniu jest niewystarczające. Przyjęcie przez Sąd Apelacyjny,
że niezasadne jest roszczenie główne – oparte na założeniu nieważności umowy
kredytu – powinno skutkować zmianą wyroku Sądu Okręgowego, oddaleniem
żądania głównego, oznaczeniem zmienionego wyroku jako częściowego,
oraz uchyleniem rozstrzygnięcia o kosztach procesu. W takim przypadku żądanie
ewentualne – oparte na założeniu bezskuteczności mechanizmu waloryzacji
nieprowadzącej jednak do nieważności umowy – pozostaje do rozpoznania przez
Sąd pierwszej instancji.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art.
39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., uchylił zaskarżony wyrok i pozostawił
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego sądowi, który wyda
orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art.
3941 § 3 k.p.c.).
[wr]
[a.ł]
