III CZ 318/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
9 maja 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 maja 2025 r. w Warszawie
zażalenia M.G. i M.G.1
na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 17 maja 2023 r., I WSC 172/23,
w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w W.
przeciwko M.G. i M.G.1
o zapłatę,
1) oddala zażalenie;
2) nie obciąża pozwanych kosztami
zażaleniowego przed Sądem Najwyższym.
postępowania
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 17 maja 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu odrzucił
skargę kasacyjną pozwanych wniesioną od wyroku tego Sądu z 29 grudnia 2021 r.
(sygn. akt I A Ca 470/21).
W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że wyrokiem z 29 grudnia 2021 r.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił apelację pozwanych M.G. i M.G.1 wniesioną
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 22 grudnia 2020 r., którym to
wyrokiem zasądzono solidarnie od pozwanych na rzecz strony powodowej Banku
S.A. z siedzibą w W. kwotę 1 493 534,34 zł wraz z odsetkami oraz kwotę 74 677 zł
tytułem zwrotu kosztów procesu.
III CZ 318/23
2
Pozwani od ww. wyroku Sądu drugiej instancji wywiedli skargę kasacyjną,
opierając ją na zarzucie naruszenia prawa materialnego, a to art. 320 k.p.c. przez
jego błędną wykładnię skutkującą brakiem rozłożenia zasądzonego świadczenia
na raty oraz zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny
wpływ na wynik sprawy, a to art. 102 k.p.c. poprzez obciążenie pozwanych
kosztami procesu, pomimo wystąpienia szczególnie uzasadnionych wypadków
przemawiających za zasądzeniem od pozwanych tylko części kosztów albo
nieobciążaniem ich w ogóle kosztami.
Po przekazaniu skargi kasacyjnej wraz z aktami sprawy do Sądu
Najwyższego postanowieniem z 30 marca 2023 r. skarga ta wraz z aktami sprawy
została zwrócona do Sądu Apelacyjnego m.in. celem prawidłowego oznaczenia
wskazanej w skardze kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia, ponieważ jej
zarzuty ograniczają się wyłącznie do nierozłożenia zasądzonego świadczenia
na raty, a określona w skardze wartość przedmiotu zaskarżenia, bez uzasadnienia
została odniesiona do zasądzonego wyrokiem świadczenia. Pełnomocnik
pozwanych został wezwany do usunięcia wskazanego braku formalnego skargi
kasacyjnej przez oznaczenie prawidłowo wartości przedmiotu zaskarżenia
w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W piśmie datowanym
na 27 kwietnia 2023 r., w odpowiedzi na wezwanie sądu, pełnomocnik pozwanych
określił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 252 000 zł. Podniósł, że już
w treści pisma z 4 grudnia 2020 r. pozwani przedstawili powodowi propozycję
rozłożenia zobowiązania na raty, polegającą na dokonaniu jednorazowej spłaty na
poczet zadłużenia z kredytu w wysokości 80 000 zł, a w zakresie pozostałej części
zadłużenia dokonaniu comiesięcznych płatności ratalnych: a) po 3000 zł każda -
przez pierwsze 36 miesięcy, b) po 6000 zł każda - przez kolejne 24 miesiące,
c) w zakresie pozostałej części niespłaconej z tytułu umowy kredytu - terminy
i wysokość płatności stanowiłyby przedmiot dalszych uzgodnień pomiędzy
stronami. Wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej odpowiada więc
sumie iloczynów proponowanych kwot rat i liczby miesięcy ich spłaty, wskazanych
powyżej w punktach a) i b).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, skarga wywiedziona przez pozwanych
podlegała odrzuceniu. Zgodnie z dyspozycją art. 3984 § 2 k.p.c. wskazanie wartości
III CZ 318/23
3
przedmiotu zaskarżenia jest wymogiem formalnym skargi kasacyjnej. Badanie
przesłanek dopuszczalności skargi kasacyjnej następuje z urzędu i obejmuje także
sprowadzenie prawidłowości podanej wartości zaskarżenia. Wartość ta określona
przez wnoszącego skargę kasacyjną z naruszeniem reguł wynikających z art. 19-24
k.p.c. nie jest wiążąca dla oceny dopuszczalności skargi i podlega sprawdzeniu,
zarówno przez sąd drugiej instancji, jak i przez Sąd Najwyższy. W rozpoznawanej
sprawie podana przez skarżących wartość przedmiotu zaskarżenia została
zakwestionowana przez Sąd Najwyższy, konsekwencją czego było uruchomienie
procedury z art. 3986 § 2 k.p.c. Na skutek wezwania pozwanych do usunięcia
wskazanego braku formalnego skargi kasacyjnej ostatecznie określili oni wartość
przedmiotu zaskarżenia na kwotę 252 000 zł. W ocenie Sądu Apelacyjnego
pozwani nie usunęli w sposób prawidłowy stwierdzonego braku formalnego bowiem
podana wartość ma charakter dowolny i nie określa rzeczywistych rozmiarów
interesu majątkowego pozwanych, którego ochrony oni dochodzą.
Dla określenia wartości przedmiotu zaskarżenia przyjmować należy wartość
przedmiotu podlegającego rzeczywistemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu,
determinowanego żądaniem pozwu i indywidualnym interesem majątkowym osoby
dochodzącej udzielenia ochrony prawnej w postępowaniu kasacyjnym.
W okolicznościach sprawy zakres zaskarżenia odnosił się do nierozłożenia
zasądzonego świadczenia na raty. Według uchwały Sądu Najwyższego
z 21 czerwca 2012 r., III CZP 35/12 w sprawie o roszczenie pieniężne zaskarżenie
apelacją braku rozłożenia na raty wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi
wskazana przez skarżącego kwota, określająca wartość jego naruszonego interesu
prawnego. W odniesieniu do nierozłożenia zasądzonego świadczenia na raty albo
odroczenia terminu wydania nieruchomości lub opróżnienia pomieszczenia
apelacja pozwanego, niekwestionująca podstawy zasądzenia świadczenia i jego
wysokości, skierowana jest do orzeczenia uwzględniającego roszczenie powoda.
Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że pozwany obejmuje zaskarżeniem w całości
to rozstrzygnięcie, skoro podważa jedynie nieudzielanie odroczenia w czasie
wykonania orzeczenia. Nie ma znaczenia dla zakresu zaskarżenia to, czy pozwany
złożył wniosek o rozłożenie dochodzonego przez powoda świadczenia na raty
w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, czy też żądanie takie zgłosił
III CZ 318/23
4
dopiero w apelacji. Niezależnie od tego, że wniosek w tym kierunku można
wyprowadzić z najdalej idącego żądania oddalenia powództwa, to nawet w razie
wyraźnego domagania się uwzględnienia „szczególnie uzasadnionych wypadków",
negatywne stanowisko sądu nie znajduje wyrazu w sentencji orzeczenia. Nie
zachodzi zatem niedopuszczalność zaskarżenia wyroku, z uwagi na brak
rozstrzygnięcia, ponieważ orzeczenie o zasądzeniu świadczenia w całości,
stwierdza jednocześnie, że sąd nie zastosował moratorium wskazanego w art. 320
k.p.c.
W sprawie o charakterze majątkowym wskazana w złożonym środku
zaskarżenia kwota powinna określać wartość naruszonego prawa majątkowego.
Uwzględnieniu podlegać może m.in. liczba i wysokość rat, na które została
rozłożona lub rozłożona być powinna spłata zasądzonego świadczenia,
uszczuplenie związane z pozbawieniem odsetek za okres od daty wyroku do
terminu zapłaty kolejnych rat lub obowiązek zapłaty tych odsetek w przypadku
powinności jednorazowego spełnienia świadczenia. Zgodnie z ugruntowanym
stanowiskiem Sądu Najwyższego, rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty ma
ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za
okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat. Nie można wykluczyć
zastosowania i innych kryteriów, właściwych dla określenia interesu skarżącego,
związanych z okolicznościami konkretnej sprawy, które w miarodajny sposób
wyrażone zostaną podaną w apelacji kwotą. Ocena prawidłowości oznaczenia
przez skarżącego naruszenia interesu prawnego podlega badaniu przez sąd
w okolicznościach konkretnej sprawy, w odniesieniu do adekwatności wskazywanej
kwoty do przedmiotu zaskarżenia i charakteru naruszonego prawa majątkowego,
przy zastosowaniu reguł objętych art. 19 do art. 24 k.p.c., stosownie do art. 368 § 2
k.p.c. Wartość przedmiotu zaskarżenia nie może być podana dowolnie, skoro wiąże
się ściśle z konkretnym postępowaniem sądowym i dochodzonym w jego toku
roszczeniem. Podanie tej wartości z naruszeniem powołanych reguł nie jest
wiążące.
Sposób, w jaki skarżący określili wartość przedmiotu zaskarżenia w złożonej
skardze kasacyjnej, pozostaje dowolny i nie odnosi się do rzeczywistego rozmiaru
indywidualnego interesu majątkowego pozwanych, którzy domagają się udzielenia
III CZ 318/23
5
im ochrony prawnej w postępowaniu kasacyjnym. Wartość przedmiotu zaskarżenia
miałaby odpowiadać sumie iloczynów proponowanych kwot rat i liczby miesięcy ich
spłaty, co daje łączną kwotę 252 000 zł, podczas gdy całkowita kwota
zobowiązania pozwanych wynosi 1 493 534,34 zł. Tym samym zaproponowany
przez pozwanych harmonogram spłat ratalnych odnosi się jedynie do niewielkiej
części całego zobowiązania (około 17%). Niedookreślony pozostaje sposób spłaty
zasadniczej części zobowiązania, i to nawet przy uwzględnieniu możliwości
jednorazowej zapłaty kwoty 80 000 zł. Pozwani wprost przy tym wskazują, że
terminy płatności i wysokość rat w odniesieniu do pozostałej części zobowiązania
stanowiłyby przedmiot dalszych uzgodnień pomiędzy stronami, a zatem aktualnie
pozostają niedookreślone oraz co istotniejsze nie znajdują w ogóle
odzwierciedlenia we wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia. W konsekwencji
przyjęty przez pozwanych sposób określenia wartości przedmiotu zaskarżenia
pozwala na dowolne modyfikowanie tej wartości i nie oddaje rzeczywistej
i obiektywnej wartość naruszonego prawa majątkowego. Wobec powyższego brak
było podstaw by przyjąć, że pozwani usunęli brak formalny wywiedzionej skargi
kasacyjnej, co uzasadniało jej odrzucenie na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.
Postanowienie Sądu Apelacyjnego odrzucające skargę kasacyjną zostało
zaskarżone przez pozwanych zażaleniem, w którym zarzucono naruszenie
przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 19 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3984 § 3 w zw. z art. 368 § 2 k.p.c. w zw. z art.
39821 k.p.c., poprzez niezasadne nieuwzględnienie oznaczonej przez pozwanych
wartości przedmiotu zaskarżenia w kwocie 252 000 zł i błędne uznanie przez Sąd
drugiej instancji, że wartość ta została przyjęta przez pozwanych w sposób
dowolny, podczas gdy wskazana kwota odzwierciedla rzeczywistą wartość ich
naruszonego interesu majątkowego, co skutkowało niezasadnym odrzuceniem
przez Sąd skargi kasacyjnej powodującym brak możliwości nadania sprawie
dalszego biegu;
- art. 25 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3984 § 3 w zw. z art. 368 § 2 k.p.c. w zw. z art.
39821 k.p.c., poprzez niezastosowanie przepisu art. 25 § 1 k.p.c.
i nieprzeprowadzenie przez Sąd drugiej instancji odpowiedniego dochodzenia
III CZ 318/23
6
w celu ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia, pomimo konieczności dokonania
takich ustaleń w sytuacji kwestionowania przez Sąd wskazanej przez pozwanych
w skardze kasacyjnej wartości przedmiotu zaskarżenia oraz wyjaśnień pozwanych
w tym zakresie przedstawionych w piśmie złożonym do Sądu drugiej instancji
w dniu 28 kwietnia 2023 r., co skutkowało niezasadnym odrzuceniem przez Sąd
skargi kasacyjnej powodującym brak możliwości nadania sprawie dalszego biegu.
W zażaleniu podniesiono także zarzut naruszenie prawa materialnego, a to
art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nierespektowanie
przysługującego pozwanym podstawowego, gwarantowanego postanowieniami
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa do sądu, tj. prawa do rozpoznania
sprawy dotyczącej żywotnego interesu pozwanych przez Sąd Najwyższy w ramach
sprawowanego nadzoru nad działalnością sądów powszechnych w zakresie
orzekania przewidzianego w art. 183 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na
uniemożliwieniu nadania skardze kasacyjnej dalszego biegu z uwagi na wpadkową
kwestię proceduralną dotyczącą oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia
w sytuacji rozłożenia przedmiotu świadczenia na raty, która nie została
jednoznacznie rozstrzygnięta w doktrynie ani orzecznictwie.
Wskazując na powyższe zarzuty pozwani wnieśli o uchylenie zaskarżonego
postanowienia oraz zasądzenie od powoda na rzecz każdego z pozwanych
kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego
według norm przepisanych.
Powód – obecnie jego następca prawny Bank S.A. w W. – wniósł o
oddalenie zażalenia oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda zwrotu
kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty zawarte w zażaleniu nie są zasadne.
Sąd drugiej instancji prawidłowo wskazał – powołując się na orzecznictwo
Sądu Najwyższego – że w sprawie o roszczenie pieniężne, gdy przedmiotem
zaskarżenia, w tym przypadku w skardze kasacyjnej, jest wyłącznie rozłożenie na
raty lub brak rozłożenia zasądzonego świadczenia na raty, wartość przedmiotu
zaskarżenia stanowi wskazana przez skarżącego kwota (zob. uchwałę Sądu
III CZ 318/23
7
Najwyższego z 28 stycznia 1971 r., III CZP 95/70, OSNC 1971, nr 6, poz. 96). Już
w uzasadnieniu tej uchwały, dotyczącej wskazania wartości przedmiotu
zaskarżenia w rewizji, ale mającej charakter uniwersalny w tym sensie, że ma ona
zastosowanie także do innych środków zaskarżenia, wskazano z powołaniem się
na art. 19 § 2 k.p.c., że nie może być to kwota zupełnie dowolna, oderwana od
jakichkolwiek uchwytnych okoliczności. Skarżący bowiem powinien oznaczyć
powyższą wartość stosownie do swego interesu w zaskarżeniu omawianego
orzeczenia, uwzględniając m.in. także liczbę i wysokość rat, na które spłata
zasądzonego świadczenia powinna być lub została rozłożona. Dopiero w ten
sposób oznaczona wartość przedmiotu zaskarżenia podlega sprawdzeniu przez
sąd na podstawie art. 25 k.p.c. w zw. z art. 393 § 1 k.p.c. Stanowisko wyrażone
w tej uchwale było podzielane także w późniejszych orzeczeniach Sądu
Najwyższego, w których doprecyzowano, że gdy przedmiotem zaskarżenia jest
jedynie rozłożenie lub brak rozłożenia zasądzonego roszczenia na raty, powinno
się także uwzględniać kwotę odsetek, które zobowiązany musiałby zapłacić bez
zastosowania rozłożenia na raty albo, które uprawniony utraciłby wskutek
rozłożenia na raty czy też inne kryteria związane z okolicznościami konkretnej
sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 lutego 2015 r., V CZ 117/14,
niepubl., uchwała Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2012 r., III CZP 35/12, BSN
2012, nr 6, poz. 10 i postanowienie Sądu Najwyższego z 11 marca 2016 r.,
I CZ 6/16, niepubl.). W tym ostatnim orzeczeniu podkreślono, że wartość
przedmiotu zaskarżenia nie może być podana dowolnie, a interes majątkowy
wyrażony w tej wartości musi odnosić się do bezpośredniego skutku w sferze
majątkowej strony. Zanegowano, aby do wartości przedmiotu zaskarżenia wliczać
całość zasądzonej należności nierozłożonej na raty. Jest to bowiem kryterium
zawodne, nie oddające rzeczywistej wartości naruszonego interesu prawnego
skarżącego, skoro odpowiada, co do wysokości kwocie zasądzonej spłaty, która ani
co do zasady, ani co do wysokości nie jest kwestionowana. W takim przypadku,
kryterium najlepiej oddającym uszczerbek majątkowy doznawany przez
skarżącego, na skutek nie zastosowania przez sąd art. 320 k.p.c. jest kwota
odsetek, które zobowiązany musiałby zapłacić w okresie odroczenia płatności.
Takie rozwiązanie w sposób optymalny koreluje z potrzebą poszukiwania
III CZ 318/23
8
najbardziej obiektywnego kryterium wskazania interesu skarżącego, poddaje się
prostej weryfikacji i nie budzi kontrowersji, w kategoriach ekonomicznych, skoro
interes skarżącego wyrażający się wyłącznie w odroczeniu w czasie wykonania
orzeczenia, nie jest w tej sytuacji utożsamiany - w płaszczyźnie wartości
przedmiotu zaskarżenia - z interesem polegającym na kwestionowaniu podstawy
zasądzenia świadczenia i jego wysokości. Ocena ta uwzględnia także,
materialnoprawne konsekwencje prawnokształtującego orzeczenia sądu zapadłego
w oparciu o regulację art. 320 k.p.c. w części, w jakiej odnosi się do sposobu
i terminu spełnienia świadczenia.
Do wyżej wskazanych kryteriów w ogóle nie nawiązali skarżący, którzy
w piśmie z 27 kwietnia 2023 r. (k. 534), stanowiącym uzupełnienie braku
formalnego skargi kasacyjnej, uwzględnili jedynie liczbę i wysokość rat
składających się łącznie na część zasądzonego od nich świadczenia pieniężnego,
którego co do zasady i wysokości nie kwestionowali. Co do pozostałej części
zasądzonego świadczenia pozwani, którzy ani zasady, ani wysokości tek kwoty nie
kwestionowali, wnosząc o jej rozłożenie na raty, w ogóle nie sprecyzowali na jakie
raty i na jak długi okres kwota tego świadczenia miałaby zostać rozłożona na raty,
stwierdzając, że terminy i wysokości płatności stanowić miały przedmiot dalszych
uzgodnień pomiędzy stronami. Formułując w tak nieprecyzyjny sposób odpowiedź
w wykonaniu wezwania Sądu drugiej instancji do uzupełnienia braku formalnego
skargi kasacyjnej w postaci braku wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, jak
również podając dla wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia jedynie liczbę
i wysokość rat składających się na wartość części zasądzonego od nich
świadczenia, pozwani uniemożliwili również Sądowi drugiej instancji dokonanie
sprawdzenia podanej przez nich w ten sposób, w sposób w istocie dowolny
wartości przedmiotu zaskarżenia, gdyż w oderwaniu od obiektywnych kryteriów i ich
rzeczywistego interesu majątkowego w zaskarżeniu wyroku Sądu drugiej instancji.
Przesądza to o bezzasadności zarzutów naruszenia powołanych w zażaleniu
zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego. Uwzględniając powyższą
ocenę nie można także uznać za uzasadnionego zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1
Konstytucji RRP, skoro pozwanym umożliwiono uzupełnienie braku formalnego
skargi kasacyjnej w postaci dowolnie wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia
III CZ 318/23
9
poprzez uruchomienie przez Sąd drugiej instancji trybu sanacji tego braku. Wbrew
przy tym ich stanowisku, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano obiektywne
kryteria, jakie powinna uwzględnić strona, podając wartość przedmiotu zaskarżenia
w razie kwestionowania orzeczenia nierozkładającego na raty zasądzonego od niej
świadczenia pieniężnego.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941
§ 3 k.p.c. oddalił zażalenie jako bezzasadne.
O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 102
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1, art. 3981 i 3941 § 3 k.p.c. uwzględniając trudną sytuację
majątkową pozwanych, na którą powoływali się oni w skardze kasacyjnej.
(J.C.)
[a.ł]
Dariusz Dończyk
