III CZ 251/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
20 marca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 20 marca 2025 r. w Warszawie
zażalenia C. spółki jawnej w B.
na wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z 11 lipca 2024 r., II Ca 832/23,
w sprawie z powództwa M.K.
przeciwko C. spółce jawnej w B.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok i pozostawia rozstrzygnięcie
o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu
kończącym postępowanie w sprawie.
(K.W.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 11 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy uchylił wyrok
Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z 9 czerwca 2023 r. w sprawie o zapłatę
z powództwa M.K. przeciwko C. spółce jawnej w B.
W ocenie Sądu Okręgowego dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia nie
odnoszą się do wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia, co uniemożliwia
ocenę zasadności roszczenia powódki. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że
u podstaw wyroku Sądu Rejonowego legło przekonanie, że powódka nie
udowodniła szeregu okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Podniósł
także, że Sąd Rejonowy pominął dowód z opinii innego biegłego, mimo że
III CZ 251/24
2
przeprowadzony dowód z pisemnej i ustnej opinii biegłej I.P. – w świetle składanych
przez powódkę zastrzeżeń do opinii – nie wyjaśniał wszystkich spornych kwestii.
Zdaniem Sądu Okręgowego zaskarżony wyrok został wydany w oparciu o niepełny
i częściowo błędnie ustalony stan faktyczny, co stanowi o nierozpoznaniu istoty
sprawy przez Sąd Rejonowy.
Pozwana wniosła zażalenie, w którym zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego
w całości oraz wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania. Zarzuciła mu naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez jego wadliwe
zastosowanie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W sytuacji, w której sąd drugiej instancji uchyla wyrok wydany przez sąd
pierwszej instancji ze względu na nierozpoznanie istoty sprawy, Sąd Najwyższy,
rozpoznając zażalenie złożone na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., bada, czy sąd
drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 386 § 4 k.p.c., tj. czy okoliczności
sprawy, przy uwzględnieniu merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji,
mieszczą się w kręgu sytuacji odpowiadających nierozpoznaniu istoty sprawy. Poza
zakresem oceny pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska co do meritum
wyrażonego przez sąd drugiej instancji (por. postanowienia SN: z 7 listopada
2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 28 listopada 2012 r., III CZ
77/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 54; i z 17 stycznia 2013 r., III CZ 2/13).
W świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, do
nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji nie
odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy lub nie zbada materialnej
podstawy żądania, wychodząc z błędnego założenia, że istnieje przeszkoda
unicestwiająca roszczenie, albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie
(por. wyroki SN z 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315;
i z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; oraz
postanowienia SN: z 10 stycznia 2013 r., IV CZ 170/12; z 14 lutego 2013 r., II CZ
188/12; z 3 lutego 2017 r., II CZ 146/17; z 13 października 2017 r., I CZ 90/17;
z 21 lutego 2024 r., III CZ 240/23; z 28 października 2024 r., III CZ 180/24).
III CZ 251/24
3
Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, przesłanka ta – w przeciwieństwie do
określonej w art. 386 § 4 in fine k.p.c. – nie dotyczy sytuacji, w której błąd sądu
pierwszej instancji lokuje się w sferze faktów i dowodów.
Jak wielokrotnie wskazywano w judykaturze, nierozpoznanie istoty sprawy
nie wiąże się z wadliwą – w ocenie sądu odwoławczego – oceną dowodów
lub zaniechaniem dokonania przez sąd pierwszej instancji określonych ustaleń
faktycznych i to także wtedy, gdy ustalenia te – w ocenie sądu drugiej instancji – są
konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, a ich zakres jest znaczny. W przyjętym
w k.p.c. modelu apelacji pełnej sąd drugiej instancji dysponuje kompetencjami
rozpoznawczymi na równi z sądem pierwszej instancji (por. uchwałę składu siedmiu
sędziów SN z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008 r., nr 6, poz. 55). Nie
ma zatem przeszkód, aby sąd drugiej instancji, dostrzegłszy mankamenty w ocenie
dowodów i ustaleniach faktycznych, samodzielnie je skorygował.
W tym stanie rzeczy jedynie ubocznie należało podnieść, że prowadzenie
postępowania dowodowego przez sąd drugiej instancji, nawet w znacznym
zakresie, i dokonanie na jego podstawie samodzielnych ustaleń faktycznych, nie
prowadzi do naruszenia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych
w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji), jak również dwuinstancyjnego modelu
postępowania sądowego, statuowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji (por. wyrok TK
z 11 marca 2003 r., SK 8/02, OTK-A 2003, nr 3, poz. 20 i postanowienia TK:
z 9 listopada 2010 r., Ts 49/10, OTK-B 2011, nr 1, poz. 90; i z 6 października
2015 r., Ts 52/14, OTK-B 2015, nr 5, poz. 446).
W konkluzji zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. należało uznać za zasadny.
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd
Najwyższy orzekł jak w sentencji.
(K.W.)
[a.ł]
III CZ 251/24
4
