III CZ 222/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Władysław Pawlak
26 listopada 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie
zażalenia R. AG (spółka akcyjna) w W.
Oddział w Polsce
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 11 lipca 2025 r., VIII ACa 947/25,
w sprawie z powództwa T. C. i I. J.
przeciwko R. AG
o zapłatę i ustalenie,
oddala zażalenie i pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym
postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Powodowie T. C. i I. J. w pozwie skierowanym przeciwko R. AG (S.A.) w W.
Oddział w Polsce domagali się stwierdzenia nieważności umowy kredytu z 28
stycznia 2010 r. oraz zasądzenia od pozwanego na ich rzecz in solidum
ewentualnie w częściach równych kwoty 25 000 zł z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie od dnia wniesienia pozwu.
Wyrokiem z 21 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie: oddalił
powództwo w całości (pkt I); zasądził od każdego z powodów na rzecz pozwanego
kwoty po 2 708,50 zł tytułem kosztów procesu (pkt II i III), a ponadto nakazał
III CZ 222/25
2
zwrócić powodom niewykorzystane części uiszczonych przez nich zaliczek na
poczet dowodu z opinii biegłego sądowego (pkt IV i V).
Sąd pierwszej instancji ustalił, że 28 stycznia 2010 r. powodowie prowadzący
działalność gospodarczą pod nazwą […] zawarli z poprzednikiem prawnym
pozwanego E. S.A. Oddział w Polsce umowę o kredyt na lokal w kwocie 261 000 zł
indeksowany do CHF, z przeznaczeniem na refinansowanie zobowiązań z tytułu
kredytu udzielonego przez Bank […] na podstawie umowy z 3 października 2006 r.
Stosownie do postanowień umowy kredytowej saldo kredytu w walucie obcej miało
zostać określone według zasad przedstawionych w regulaminie na podstawie kursu
waluty obcej obowiązującego w dacie uruchomienia kredytu lub w przypadku
kredytu wypłacanego w transzach - kursów waluty obcej obowiązujących w dacie
uruchomienia poszczególnych transz. Kredytobiorcy zobowiązali się do
przeprowadzenia w całym okresie kredytowania (tj. przez 180 miesięcy od wypłaty
środków kredytowych) 80% wpływów z prowadzonej działalności gospodarczej za
pośrednictwem rachunku bieżącego.
W okresie od 28 stycznia 2010 r. do 9 kwietnia 2020 r. powodowie na poczet
rat kapitałowo-odsetkowych wpłacili 282 252,18 zł i 18 545,39 CHF.
W ocenie Sądu Okręgowego sporna umowa kredytowa pozostawała
w bezpośrednim związku z prowadzoną przez powodów działalnością gospodarczą
polegającą na wynajmie nieruchomości, a w konsekwencji powodom nie
przysługuje status konsumentów i w związku z tym nie mogą oni powoływać się
skutecznie na niedozwolony charakter postanowień tej umowy.
W wyniku apelacji powodów Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem 11 lipca
2025 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie i przekazał sprawę temu
Sądowi do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania
apelacyjnego. Sąd odwoławczy wskazał, że wprawdzie Sąd pierwszej instancji
trafnie uznał, że powodom nie przysługuje status konsumentów, ale Sąd Okręgowy
nie rozpoznał istoty sprawy, bowiem nie dokonał oceny zasadności powództwa
w oparciu o wskazane w pozwie przepisy prawa materialnego, tj. art. 69 pr. bank.
oraz art. 58 k.c. i art. 353¹ k.c. Okoliczność, że określone postanowienie umowne
w stosunku prawnym z udziałem konsumenta może być kwalifikowane jako mające
III CZ 222/25
3
charakter abuzywny w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., nie ma bezpośredniego
przełożenia na ocenę jego skutków w obrocie niekonsumenckim, ale w ramach
tego rodzaju obrotu prawnego postanowienie to z racji swoich cech może zostać
uznane za godzące w zasady współżycia społecznego lub kolidujące z naturą
stosunku prawnego. Dlatego Sąd Okręgowy powinien wyjaśnić, czy taka sytuacja
zachodzi w niniejszej sprawie w odniesieniu do wskazywanych przez powodów
klauzul przeliczeniowych, które kształtując kurs waluty indeksacji pozwalają
bankowi wpływać na rozmiar świadczenia drugiej strony (zarówno przy określeniu
ogólnej kwoty kredytu, przeliczonej po kursie kupna waluty obcej, jak
i poszczególnych rat, przeliczonych po kursie sprzedaży waluty obcej), która
według umowy jest zobowiązana do spełnienia świadczenia w złotych, ale według
miernika uzależnionego od decyzji kredytodawcy. W odniesieniu do roszczenia
pieniężnego powodów Sąd pierwszej instancji powinien rozważyć skutki
nieważności spornych postanowień umownych. Ponadto - w ocenie Sądu
Apelacyjnego - odrębnym aspektem wymagającym analizy, z uwzględnieniem
niekonsumenckiego charakteru zawartej przez strony umowy, jest problematyka
narażenia powodów na ryzyko walutowe wynikające z mechanizmu indeksacji
w powiązaniu z niebezpieczeństwem niezależnej od działań pozwanego deprecjacji
złotego w stosunku do CHF.
W zażaleniu pozwany zaskarżając wyrok Sądu drugiej instancji w całości
wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 386 § 1 i 4 k.p.c. polegające na bezzasadnym
przyjęciu, iż zachodzą przesłanki do uznania, że Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty
sprawy, bowiem z uwagi na niekonsumencki charakter zawartej umowy Sąd ten
powinien był rozpoznać zasadność dochodzonego przez powodów roszczenia
w oparciu o przepisy prawa materialnego, na których powodowie opierali swoje
żądanie, tj. art. 69 pr. bank., art. 58 k.c. i art. 353¹ k.c., podczas gdy Sąd pierwszej
instancji dokonał oceny roszczenia powodów o ustalenie i zapłatę, przy rozważeniu
całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz prawidłowo ocenił
materialnoprawną podstawę roszczenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III CZ 222/25
4
W obowiązującym modelu apelacji pełnej rola sądu drugiej instancji nie
ogranicza się jedynie do samego aktu kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, ale
obejmuje także powinność merytorycznego rozpoznania sprawy. Celem
postępowania apelacyjnego jest bowiem ponowne i wszechstronne merytoryczne
rozpoznanie sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia
2017 r., IV CZ 10/17, nie publ.). Merytoryczne rozpoznanie sprawy przez sąd
drugiej instancji odbywa się przy zastosowaniu właściwych przepisów
postępowania, tj. przepisów regulujących postępowanie apelacyjne, a gdy brak
takich przepisów, przy zastosowaniu unormowań dotyczących postępowania przed
sądem pierwszej instancji (art. 391 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 382 k.p.c. sąd drugiej
instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej
instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Z tak ukształtowanego zakresu
kompetencji sądu drugiej instancji oraz treści art. 386 § 2 i 4 k.p.c. wynika, że
postępowanie to - co do zasady - powinno zakończyć się wydaniem orzeczenia
kończącego postępowanie w sprawie.
Zakres kognicji sądu drugiej instancji rozpoznającego sprawę na skutek
apelacji, określony został w art. 378 k.p.c. Wykładnia jego treści dokonana została
w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r.,
III CZP 49/07 (OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Sąd Najwyższy wskazał na
obowiązujący system apelacji pełnej, którego założenie opiera się na tym, że sąd
drugiej instancji rozpatruje sprawę ponownie, czyli w sposób w zasadzie
nieograniczony i jeszcze raz badając sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej
instancji. Tym samym, postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze - ma charakter
rozpoznawczy (merytoryczny), a z punktu widzenia metodologicznego stanowi
dalszy ciąg postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji. Konsekwencją
rozpoznawczego charakteru apelacji jest zredukowana do minimum funkcja
kasacyjna sądu drugiej instancji.
W postępowaniu wywołanym zażaleniem strony, skierowanym na podstawie
art. 394¹ § 1¹ k.p.c. przeciwko uchyleniu przez sąd drugiej instancji wyroku sądu
pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, ocenie
podlega jedynie prawidłowość zakwalifikowania przez sąd odwoławczy określonej
sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej przez ten sąd podstawie
III CZ 222/25
5
orzeczenia kasatoryjnego. Ocena ta nie obejmuje natomiast zarówno
merytorycznego stanowiska prawnego sądu drugiej instancji, jak i prawidłowości
zastosowania przepisów prawa procesowego, które nie odnoszą się do kwalifikacji
powstałej sytuacji procesowej w kontekście przesłanek z art. 386 § 4 k.p.c.
Oznacza to, że Sąd Najwyższy sprawdza jedynie, czy rzeczywiście doszło do
nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy, albo czy wydanie
wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2013 r., II CZ 79/13, nie
publ., z dnia 24 stycznia 2014 r., V CZ 87/13, nie publ., z dnia 22 lipca 2015 r. I UZ
6/15, nie publ.). Wszelkie inne wady, dotyczące naruszeń prawa materialnego, czy
też procesowego (poza nieważnością postępowania - art. 386 § 2 k.p.c.), nie
uzasadniają uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania. Wszystkie tego rodzaju braki, jak wspomniano wyżej, powinny być
w systemie apelacji pełnej załatwiane bezpośrednio w postępowaniu apelacyjnym
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12, nie
publ.; z dnia 2 października 2014 r., IV CZ 68/14, nie publ.).
Pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako wadliwość
rozstrzygnięcia, polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia,
które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu
zbadania przez ten Sąd materialnej podstawy żądania albo oceny merytorycznych
zarzutów strony przy bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka
materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1,
poz. 22; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00,
OSP 2003 nr 3, poz. 36 oraz z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009,
nr 1-2, poz. 2).
Nierozpoznanie istoty sprawy ma miejsce także w razie dokonania przez sąd
pierwszej instancji oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej,
co wymagałoby czynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji
odwoławczej; respektowanie uprawnień stron wynikających z zasady
dwuinstancyjności postępowania sądowego uzasadnia w takich wypadkach
uchylenie orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia
III CZ 222/25
6
2012 r., I CZ 168/12, OSNC 2013, nr 5, poz. 68, z dnia 23 września 2016 r., II CZ
73/16, nie publ., z dnia 8 marca 2017 r., IV CZ 126/16 nie publ. i z dnia 8 marca
2017 r., IV CZ 130/16, nie publ.). Uchylenie wyroku z powodu nierozpoznania
istoty sprawy będzie zatem uzasadnione między innymi wtedy, gdy sąd pierwszej
instancji nie zbada podstaw pozwu, nie przeprowadzi w tym zakresie
postępowania dowodowego i nie dokona oceny materialno-prawnych przesłanek
żądania w ustalonym stanie faktycznym.
Sąd drugiej instancji podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, że
powodom nie przysługuje status konsumentów, wyjaśnił, iż Sąd Okręgowy nie
dokonał oceny zasadności powództwa w oparciu o wskazane w pozwie przepisy
prawa materialnego, tj. art. 69 pr. bank. oraz art. 58 k.c. i art. 353¹ k.c. Skoro zatem
Sąd pierwszej instancji tylko po stwierdzeniu, że powodom nie przysługuje status
konsumentów, oddalił powództwo bez odniesienia się do wskazanych przez nich
przepisów prawa materialnego, jako podstawy dochodzonego żądania o ustalenia
oraz roszczenia o zapłatę (tj. w ramach obrotu prawnego niekonsumenckiego), to
przyjęcie przez Sąd odwoławczy, iż nie doszło do rozpoznania istoty sprawy
w przedstawionym wyżej rozumieniu, jest prawidłowe.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw.
z art. 394¹ § 3 k.p.c., a orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego
pozostawił, zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ k.p.c., art. 394¹ § 3 k.p.c.
sądowi, który wyda orzeczenie kończące postępowanie w sprawie.
[PG]
[a.ł]
