III CZ 200/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
6 marca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2025 r. w Warszawie
zażalenia P.T.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 9 kwietnia 2024 r., XV Ca 1191/23,
w sprawie z wniosku P.T.
z udziałem D.P.
o zmianę uregulowania kontaktów z dziećmi,
1. oddala zażalenie;
2. nie obciąża wnioskodawczyni
zażaleniowego.
kosztami
postępowania
(P.H.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 20 lutego 2023 r. Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto
i Wilda w Poznaniu w sprawie z wniosku P.T. przy udziale D.P. o zmianę
uregulowania kontaktów z dziećmi oddalił wniosek o zmianę uregulowania
kontaktów z małoletnią N.M.P. (pkt 1), oddalił wniosek o zmianę uregulowania
kontaktów z małoletnią O.W.P. (pkt 2) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt 3).
Postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu uchylił
zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego Poznań – Nowe Miasto i Wilda
III CZ 200/24
2
w Poznaniu z 20 lutego 2023 r. i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego
rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Zażalenie na postanowienie wniosła wnioskodawczyni P.T., zarzucając
naruszenie przepisów postępowania cywilnego, tj.
- art. 378 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i wyjście poza granice
zaskarżenia apelacji wnioskodawczyni w zakresie zarzutów naruszenia
postępowania zawartych w tej apelacji;
- art. 386 § 6 k.p.c. poprzez jego zastosowanie i wzięcie pod uwagę
okoliczności znajdujących się poza zakresem granic apelacji wnioskodawczyni
(w sytuacji, gdy uczestnik postępowania nie złożył apelacji);
- art. 384 k.p.c., poprzez jego niezastosowanie i uchylenie postanowienia
Sądu I instancji wskutek apelacji wnioskodawczyni de facto na jej niekorzyść
albowiem w treści zaskarżonego orzeczenia uwzględniono niepodnoszone przez
nią okoliczności (a uczestnik postępowania nie wniósł apelacji od postanowienia),
tj. rzekomą winę matki małoletnich w nieodbywaniu kontaktów z ojcem, które
w myśl art. 386 § 6 k.p.c. będą wiązały Sąd I instancji orzekający po przekazaniu
sprawy do ponownego rozpoznania, co doprowadziło do bezzasadnego uchylenia
zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi I instancji wraz z tymi wskazaniami;
- art. 3271 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i sporządzenie wadliwego
uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, niezawierającego żadnego odniesienia
do zarzutów wywiedzionych przez wnioskodawczynię, w tym do poszczególnych
przepisów, których naruszenie zarzuciła wnioskodawczyni, jak również nie
zawierającego żadnego odniesienia do argumentacji powołanej przez
wnioskodawczynię w apelacji.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie
sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na zażalenie uczestnik D.P. wniósł o oddalenie zażalenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
III CZ 200/24
3
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd
Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, przekazujące sprawę
do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zostało prawidłowo oparte
na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. Badaniu podlega
więc, czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada
podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie.
Dokonywana przez Sąd Najwyższy ocena ma zatem charakter formalny
i skupia się wyłącznie na przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej
instancji. Ocena ta nie może wkraczać w ocenę merytorycznego stanowiska sądu
drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia ani w ocenę
prawidłowości zastosowania przez ten sąd innych przepisów prawa procesowego,
nie związanych bezpośrednio z podaną przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej
instancji.
Zażalenie, o którym mowa w art. 3941 § 11 k.p.c., nie służy ocenie
prawidłowości czynności procesowych sądu, podjętych w celu wydania
rozstrzygnięcia co do istoty sprawy ani także zaprezentowanego przez sąd meriti
poglądu na temat wykładni prawa materialnego, mającego zastosowanie
w sprawie. Przy jego rozpoznawaniu Sąd Najwyższy nie bada istoty sprawy,
a mianowicie tego, co w świetle zgłoszonego żądania i jego podstawy faktycznej
stanowiło przedmiot postępowania. Przewidziane bowiem w art. 3941 § 11 k.p.c.
zażalenie jest skierowane przeciwko uchyleniu przez sąd drugiej instancji wyroku
i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
Uchylenie wyroku przez sąd odwoławczy, połączone z przekazaniem sprawy
do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, ma w założeniu charakter
wyjątku od zasady, którą jest merytoryczne rozpoznanie zaskarżonego orzeczenia
sądu I instancji. Może więc nastąpić wyłącznie w razie nierozpoznania istoty sprawy
przez ten sąd albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania
dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.), ewentualnie zachodzi nieważność
postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.).
III CZ 200/24
4
Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie
sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy
zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych
zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka
materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 24 października 2024 r., III CZ 181/24).
Przenosząc zaprezentowane poglądy na grunt niniejszej sprawy należało
stwierdzić, że Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, iż Sąd pierwszej instancji nie
rozpoznał istoty sprawy. Sąd drugiej instancji wskazał na brak odniesienia się przez
Sąd Rejonowy do dobra małoletnich dzieci i zbadania ich aktualnej sytuacji
psychicznej i emocjonalnej. Sąd drugiej instancji wnikliwie ocenił dowody
w sprawie, kierując się dobrem dzieci. Szczegółowo przeanalizował stan faktyczny,
zwracając uwagę na upływ czasu pomiędzy uprawomocnieniem się wyroku
rozwodowego, a złożeniem wniosku o zmianę regulacji kontaktów uczestnika
z małoletnimi dziećmi.
Skoro w postępowaniu nieprocesowym dopuszczalne jest odpowiednie
stosowanie zakazu z art. 384 k.p.c. w sprawach, w których interesy występujących
w nich podmiotów są rozbieżne, to nie ulegało wątpliwości, iż Sąd Okręgowy
słusznie ocenił, iż w niniejszej sprawie doszło do nierozpoznania istoty sprawy.
Sąd pierwszej instancji nie zbadał w jaki sposób należałoby ustalić kontakty,
aby były zgodne z dobrem dzieci przy uwzględnieniu ich aktualnego stanu
psychicznego, emocjonalnego, więzi łączącej je z ojcem ani jakie ewentualnie
czynności i działania należałoby podjąć, aby umożliwić ojcu kontaktu z dziećmi.
Nie ma racji skarżąca, iż Sąd drugiej instancji naruszył art. 3271 § 1 k.p.c.,
bowiem uzasadnienie zostało sporządzone w sposób poprawny, logiczny i zwięzły
oraz zawiera wszystkie konieczne elementy (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 24 stycznia 2023 r., I CSK 4602/22).
Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy
w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego omówienia przez sąd
w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy
uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób
III CZ 200/24
5
wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone
przed wydaniem orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 grudnia
2024 r., I CSK 1303/24).
Mając na uwadze zaprezentowane argumenty Sąd Najwyższy oddalił
zażalenie na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.
O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie
art. 520 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., mając na względzie nadrzędny interes
w postaci dobra małoletnich dzieci.
(P.H.)
[a.ł]
