III CZ 172/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
6 marca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2025 r. w Warszawie
zażalenia Skarbu Państwa-Prezesa Sądu Rejonowego (…) w Ł. i Skarbu Państwa-
Prezesa Sądu Okręgowego w Ł.
na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 29 lutego 2024 r., I ACa 2558/22,
w sprawie z powództwa H. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością N. spółki
komandytowej w Ł.
przeciwko Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym (…)
w Ł. i M.W., Skarbowi Państwa-Prezesowi Sądu Rejonowego (…) w Ł., Skarbowi
Państwa-Prezesowi Sądu Okręgowego
w Ł. i P. spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając
o kosztach postępowania zażaleniowego
kończącym postępowanie w sprawie.
rozstrzygnięcie
w orzeczeniu
(P.H.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 29 lutego 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi na skutek apelacji
powoda uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 22 września 2022 r.
III CZ 172/24
2
i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi, pozostawiając mu
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Zażalenie pozwanych – Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa
Sądu Rejonowego w Ł. oraz Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. - zostało oparte na
podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. Zaskarżono nim w całości wyrok Sądu Apelacyjnego,
zarzucając mu naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. poprzez błędne uznanie, że Sąd
Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy i istnieje konieczność przeprowadzenia
postępowania dowodowego w całości.
Powód nie złożył odpowiedzi na zażalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd
Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, przekazujące sprawę
do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zostało prawidłowo oparte
na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. Badaniu podlega
więc, czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada
wskazanej w uzasadnieniu podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła
w sprawie.
Dokonywana przez Sąd Najwyższy ocena ma zatem charakter formalny
i skupia się wyłącznie na przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej
instancji. Ocena ta nie może wkraczać w ocenę merytorycznego stanowiska sądu
drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia ani w ocenę
prawidłowości zastosowania przez ten sąd innych przepisów prawa procesowego,
nie związanych bezpośrednio z podaną przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej
instancji.
Zażalenie, o którym mowa w art. 3941 § 11 k.p.c., nie służy ocenie
prawidłowości czynności procesowych sądu, podjętych w celu wydania
rozstrzygnięcia co do istoty sprawy ani także zaprezentowanego przez sąd meriti
poglądu na temat wykładni prawa materialnego, mającego zastosowanie
III CZ 172/24
3
w sprawie. Przy jego rozpoznawaniu Sąd Najwyższy nie bada istoty sprawy, czyli
tego, co w świetle zgłoszonego żądania i jego podstawy faktycznej stanowiło
przedmiot postępowania. Przewidziane bowiem w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie
jest skierowane przeciwko uchyleniu przez sąd drugiej instancji wyroku
i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
Uchylenie wyroku przez sąd odwoławczy, połączone z przekazaniem sprawy
do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, ma w założeniu charakter
wyjątku od zasady, którą jest merytoryczne rozpoznanie zaskarżonego orzeczenia
sądu I instancji. Może więc nastąpić wyłącznie w razie nierozpoznania istoty sprawy
przez ten sąd albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania
dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.), ewentualnie zachodzi nieważność
postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.).
Ugruntowane jest orzecznictwo Sądu Najwyższego, że nierozpoznanie istoty
sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. ma miejsce, gdy orzeczenie sądu pierwszej
instancji nie odnosi się do przedmiotu sprawy, lub gdy sąd ten zaniechał zbadania
materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów stron z powodu
bezpodstawnego przyjęcia, iż wystąpiła przesłanka materialnoprawna lub
procesowa, unicestwiająca roszczenie.
Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że o nierozpoznaniu istoty sprawy
nie świadczy potrzeba poczynienia nowych ustaleń co do okoliczności faktycznych,
choćby decydujących z punktu widzenia kierunku jej rozstrzygnięcia. Dokonanie
przez sąd drugiej instancji odmiennej oceny prawnej i związana z tym potrzeba
poczynienia dodatkowych ustaleń faktycznych nie upoważnia do zarzucenia sądowi
pierwszej instancji nierozpoznania istoty sprawy, a wskazuje jedynie, że zdaniem
sądu drugiej instancji istota sprawy nie została rozpoznana prawidłowo.
W polskim postępowaniu cywilnym obowiązuje tzw. apelacja pełna. Oznacza
to, że postępowanie przed sądem drugiej instancji ma charakter merytoryczny i jest
kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego (art. 382 k.p.c.). W postępowaniu
apelacyjnym mogą i powinny być zbadane kwestie, które nie zostały – zdaniem
Sądu Apelacyjnego – w wystarczający sposób rozważone przez Sąd Okręgowy.
Sąd drugiej instancji jest zobowiązany naprawić dostrzeżone wadliwości,
III CZ 172/24
4
uwzględnić pominięte dowody, poczynić istotne dla rozstrzygnięcia sprawy
ustalenia faktyczne i należycie zastosować prawo materialne.
Jeżeli sąd drugiej instancji odmiennie ocenia fakty, dowody lub ocenę
prawną sądu pierwszej instancji, może samodzielnie przeprowadzić uzupełniające
postępowanie dowodowe, poczynić ustalenia faktyczne, niezbędne do
rozstrzygnięcia sprawy, oraz dokonać własnej oceny prawnej roszczeń powoda.
Przenosząc zaprezentowane poglądy na grunt niniejszej sprawy, analiza
zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że Sąd Apelacyjny nietrafnie stwierdził
zaistnienie przesłanki zastosowania art. 386 § 4 k.p.c. Rozpoznając apelację sąd
ten był zobligowany i uprawniony we własnym zakresie dokonać oceny wszystkich -
jego zdaniem - nietrafnych ustaleń sądu pierwszej instancji, w tym zwłaszcza
w zakresie ostatecznej oceny prawnej sprawy. Zastrzeżenia Sądu Apelacyjnego,
dotyczące trafności rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego oraz argumentacji, które
legły u jego podstaw, powinny być rozważone i rozstrzygnięte w ramach
postępowania apelacyjnego, zgodnie z przyjętym zakresem kognicji tego Sądu.
Sąd Najwyższy podziela zarzuty zażalenia, że w sprawie nie zachodzi
potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, ponieważ Sąd
Apelacyjny dysponował obszernym materiałem dowodowym, zgromadzonym przez
sąd pierwszej instancji.
Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że nawet
potrzeba znacznego uzupełnienia materiału dowodowego (poprzez
przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron) oraz
konieczność poczynienia w sprawie dodatkowych ustaleń faktycznych, nie stanowi
podstawy do wydania orzeczenia kasatoryjnego. Tym bardziej taka potrzeba nie
zachodziła w niniejszej sprawie, w której materiał dowodowy był bardzo obszerny.
Nie uszło uwadze skarżących, iż Sąd Apelacyjny podzielił w pełni ustalenia
stanu faktycznego dokonane przez Sąd I instancji. W konsekwencji nie zaistniała
potrzeba przeprowadzania postępowania dowodowego o charakterze
uzupełniającym. W uzasadnieniu wskazano jedynie, że „rozpoznając powtórnie
sprawę Sąd I instancji będzie mógł ustalić, czy zaszły podstawy do zwolnienia
z podatku VAT w trybie art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku
III CZ 172/24
5
od towarów i usług, a jeśli tak, to kto był władny dokonać ustalenia ceny sprzedaży
spornych nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym i z jakich powodów tego
nie uczynił”.
Zakwestionowanie przez sąd odwoławczy poglądu prawnego sądu pierwszej
instancji co do zasadności rozpoznawanego żądania nie oznacza, że sąd ten nie
rozpoznał istoty sprawy. Zdaniem Sądu Najwyższego, z uzasadnienia wyroku Sądu
Apelacyjnego nie wynika, dlaczego uznał, że istota sprawy nie rozstała rozpoznana.
Nie sposób zgodzić się z Sądem Apelacyjnym, iż uzasadnienie Sądu pierwszej
instancji było lakoniczne, a ocena materiału dowodowego nie była wszechstronna.
Wręcz przeciwnie, Sąd Okręgowy przeprowadził wnikliwe i szczegółowe
postępowanie dowodowe zarówno z dokumentów jak i z zeznań stron i świadków.
Wbrew twierdzeniom Sądu Apelacyjnego, okoliczności takie jak ustalenie i ocena
czynności komornika w postępowaniu egzekucyjnym wcale nie świadczą
o nierozpoznaniu przez Sąd Okręgowy istoty sprawy. Kwestie te sąd drugiej
instancji mógł i powinien rozstrzygnąć i ocenić samodzielnie w ramach apelacji
pełnej.
Podsumowując, Sąd Apelacyjny nieprawidłowo uchylił wyrok Sądu
Okręgowego.
Dlatego na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd
Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, pozostawiając orzeczenie o kosztach
postępowania zażaleniowego – zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art.
3941 § 3 k.p.c. – do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.
(P.H.)
[a.ł]
