III CZ 17/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ewa Stefańska
28 kwietnia 2026 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 kwietnia 2026 r. w Warszawie
zażalenia L.C. i W.F.
na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 27 listopada 2025 r., I AGa 22/25,
w sprawie z powództwa A. M. i A. M.
przeciwko L. C. i W.F.
o zapłatę,
oddala zażalenie, pozostawiając każdą ze stron przy
poniesionych kosztach postępowania zażaleniowego.
(M.T.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 27 listopada 2025 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie odrzucił
skargę kasacyjną pozwanych, wskazując, że nie została uiszczona opłata od
tej skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli pozwani, zarzucając
naruszenie art.3941 § 3 w zw.39814, art. 3986 § 2, art. 102 k.p.c.
Powodowie wnieśli o oddalenie zażalenia i zasądzenie od pozwanych na ich
rzecz kosztów postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
III CZ 17/26
2
Zgodnie z art. 3941 § 1 k.p.c., na postanowienie sądu drugiej instancji
odrzucające skargę kasacyjną przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego.
Niezaskarżalne postanowienia, które miały wpływ na to rozstrzygnięcie, w tym
odmawiające zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, mogą być poddane
kontroli przez Sąd Najwyższy na podstawie zawartego w zażaleniu na odrzucenie
skargi kasacyjnej wniosku skarżącego opartego na art. 380 w zw. z art. 39821 i art.
3941 § 3 k.p.c. (zob. postanowienia SN: z 15 grudnia 2016 r., II CZ 125/16
i z 11 grudnia 2013 r., IV CZ 102/13). Postanowienie sądu drugiej instancji
w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych nie podlega uzasadnieniu
jako niezaskarżalne (art. 357 § 21 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.), stąd ocena
zasadności odmowy zwolnienia od opłaty opiera się na okolicznościach
wskazanych przez sąd drugiej instancji w uzasadnieniu postanowienia
odrzucającego skargę.
W zażaleniu pozwani nie przeczyli, że mimo prawidłowego doręczenia
postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, nie uiścili opłaty
od skargi kasacyjnej, co było podstawą jej odrzucenia na podstawie art.
3986 § 2 k.p.c. Zarzucili natomiast, że Sąd drugiej instancji nie rozpatrzył wnikliwie
ich sytuacji finansowej i majątkowej.
Odnosząc się do tych wywodów skarżących należy przypomnieć, że Sąd
Najwyższy wielokrotnie wskazywał, iż zwolnienie od kosztów sądowych
przysługuje stronom w sytuacjach wyjątkowych, zwłaszcza w postępowaniu
kasacyjnym, będącym szczególnym nadzwyczajnym postępowaniem kontrolującym
prawomocne orzeczenia, realizującym głównie interes publiczny, w którym
uzasadnione jest stosowanie zwiększonego rygoryzmu przy realizacji obowiązku
wnoszenia opłat sądowych (zob. postanowienia SN: z 7 grudnia 2017 r., V CZ
84/17, z 2 marca 2017 r., V CZ 7/17, i z 17 maja 2012 r., I CZ 55/12). Instytucja
zwolnienia od kosztów sądowych stanowi szczególną pomoc państwa dla osób,
które ze względu na ich trudną sytuację życiową i materialną nie mogą uiścić
kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania
siebie i rodziny. Tym samym pomoc ta może być przyznana wyłącznie w sytuacji,
gdy niemożność poniesienia kosztów postępowania, w całości lub w części,
ma charakter obiektywny, na który strona nie ma realnego wpływu. Postępowanie
III CZ 17/26
3
sądowe jest bowiem co do zasady odpłatne i strona ubiegająca się o zwolnienie
od kosztów sądowych winna wcześniej poczynić oszczędności we własnych
wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie
i rodziny. Dopiero gdyby tak poczynione oszczędności okazały się
niewystarczające, sąd może zwolnić ją z obowiązku uiszczenia kosztów
sądowych (zob. postanowienia SN: z 9 listopada 2016 r., II CZ 126/16, i z 27 lipca
2016 r., V CZ 34/16).
Wbrew zarzutom skarżących, Sąd Apelacyjny dokonał kompleksowej oceny
ich sytuacji majątkowej w oparciu o okoliczności przedstawione przez nich
w oświadczeniu dołączonym do wniosku o zwolnienie od opłaty od skargi
kasacyjnej, zarówno w aspekcie dochodów pozwanych, jak i ponoszonych przez
nich wydatków na utrzymanie. Zgodnie z art. 102 ust. 1 u. k. s.c. zwolnienia od
kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, która złożyła oświadczenie,
że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie
i rodziny. Koszty sądowe wyprzedzane są jedynie przez koszty utrzymania
koniecznego dla strony i jej rodziny. W niniejszej sprawie postanowieniem
z 23 września 2025 r. pozwani zostali zwolnieni od kosztów sądowych, tj. opłaty od
skargi kasacyjnej w części obejmującej opłatę ponad 30 000 zł, zaś oddalono
wniosek w pozostałej części. Z kolei postanowieniem z 22 października 2025 r.
utrzymano w mocy postanowienie z 23 września 2025 r. Sąd Apelacyjny zważył
sytuację finansową pozwanych, zwalniając ich w części z opłaty, jednocześnie
wskazując, że strona postępowania sądowego powinna liczyć się z koniecznością
ponoszenia związanych z tym postępowaniem kosztów i zabezpieczyć stosowne
środki na ten cel. Oddalając częściowo wniosek o zwolnienie od kosztów
sądowych prawidłowo wskazano, że pozwani dysponują stałym, miesięcznym
dochodem.
Z tych przyczyn orzeczono jak wyżej, na podstawie art. 39814 w zw. z art.
3941 § 3 k.p.c.
O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie
art. 102 k.p.c.
(M.T.)
III CZ 17/26
4
[a.ł]
Ewa Stefańska
