III CZ 14/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
16 kwietnia 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 kwietnia 2025 r. w Warszawie
zażalenia J.K.
na wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie
z 29 listopada 2024 r., II Ca 252/24,
w sprawie z powództwa W.K.
przeciwko J.K.
o zmianę treści służebności osobistej,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 20 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy w Puławach w sprawie
z powództwa W.K. przeciwko J.K. o zmianę treści służebności osobistej oddalił
powództwo (pkt I) oraz orzekł o kosztach postępowania (pkt II i III).
Wyrokiem z 29 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Lublinie uchylił
zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Puławach
do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie
o kosztach instancji odwoławczej.
Zażalenie na postanowienie wniosła pozwana J.K., zarzucając błędne
przyjęcie, jakoby nie została rozpoznana istota sprawy, podczas gdy Sąd pierwszej
instancji właściwie zbadał istotę sprawy i wydał wyrok w oparciu o kompleksowy
materiał dowodowy.
III CZ 14/25
2
Skarżąca wniosła o zmianę uchylenie zaskarżonego wyroku poprzez
utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji.
Powód W.K. nie złożył odpowiedzi na zażalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że zażalenie
przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd
Najwyższy, czy orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji, przekazujące sprawę
do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zostało prawidłowo oparte
na jednej z przesłanek przewidzianych w art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. Badaniu podlega
więc, czy powołana przez sąd drugiej instancji przyczyna uchylenia odpowiada
podstawie ustawowej i czy rzeczywiście wystąpiła w sprawie.
Dokonywana przez Sąd Najwyższy ocena ma zatem charakter formalny
i skupia się wyłącznie na przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej
instancji. Ocena ta nie może wkraczać w ocenę merytorycznego stanowiska sądu
drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia ani w ocenę
prawidłowości zastosowania przez ten sąd innych przepisów prawa procesowego,
nie związanych bezpośrednio z podaną przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej
instancji.
Zażalenie, o którym mowa w art. 3941 § 11 k.p.c., nie służy ocenie
prawidłowości czynności procesowych sądu, podjętych w celu wydania
rozstrzygnięcia co do istoty sprawy ani także zaprezentowanego przez sąd meriti
poglądu na temat wykładni prawa materialnego, mającego zastosowanie
w sprawie. Przy jego rozpoznawaniu Sąd Najwyższy nie bada istoty sprawy,
a mianowicie tego, co w świetle zgłoszonego żądania i jego podstawy faktycznej
stanowiło przedmiot postępowania. Przewidziane bowiem w art. 3941 § 11 k.p.c.
zażalenie jest skierowane przeciwko uchyleniu przez sąd drugiej instancji wyroku
i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
Uchylenie wyroku przez sąd odwoławczy, połączone z przekazaniem sprawy
do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, ma w założeniu charakter
III CZ 14/25
3
wyjątku od zasady, którą jest merytoryczne rozpoznanie zaskarżonego orzeczenia
sądu I instancji. Może więc nastąpić wyłącznie w razie nierozpoznania istoty sprawy
przez ten sąd albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania
dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.), ewentualnie zachodzi nieważność
postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.).
Do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie
sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy
zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych
zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka
materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 24 października 2024 r., III CZ 181/24).
Przenosząc zaprezentowane poglądy na grunt niniejszej sprawy należało
stwierdzić, że Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił, iż Sąd pierwszej instancji nie
rozpoznał istoty sprawy. Sąd drugiej instancji wskazał na brak ustalenia przez Sąd
Rejonowy treści służebności w dacie jej ustanowienia. Nie wskazał także sposobu
realizacji służebności osobistej przez pozwaną przez okres 30 lat. Sąd pierwszej
instancji ograniczył się zaledwie do podkreślenia roli wieku pozwanej oraz bliskiego
sąsiedztwa gruntu objętego służebności osobistą od budynku mieszkalnego. Sąd
Rejonowy nie ustalił sposobu realizacji służebności osobistej przez pozwaną;
pominął także okoliczności stanowiące przyczynę zmiany służebności. Sąd
pierwszej instancji w oderwaniu od stanu faktycznego poczynił rozważania
o przedwczesności uzyskania przez powoda projektu budowlanego i możliwości
posadowienia budynku gospodarczego na innych nieruchomościach.
Orzeczenie sądu drugiej instancji jest więc prawidłowe, a zarzuty skarżącej
nie zasługiwały na uwzględnienie.
Mając na uwadze zaprezentowane argumenty Sąd Najwyższy oddalił
zażalenie na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39814 k.p.c.
[SOP]
[r.g.]
III CZ 14/25
4
